Üniversite çaðýndaki gençlerin kaderlerini belirleyecek olan sýnavlara günler kala heyecan ve kaygý düzeyi de hem aileler hem de öðrenciler için en üst seviyelere çýkmýþ durumda. Ancak sýnav kaygýsý baþarýyý düþüren en önemli etken olarak gösteriliyor. Memorial Þiþli Hastanesi Çocuk ve Ergen Psikiyatristi Uz. Dr. Leyla Alkaþ, sýnav kaygýsý ile baþ etmenin yollarý hakkýnda bilgi verdi.

Sýnavýn ölüm kalým meselesi, ciddi bir varoluþ meselesi olarak görülmesi

Sýnav kazanýlamadýðý takdirde alay edilme, mahcubiyet, dýþlanma riski söz konusu olmasý,

Ailede ve kiþinin kendisinde panik atak veya çeþitli, korkular, evhamlýlýk öyküsü bulunmasý,

“Sen akýllýsýn, çalýþkansýn, sana güveniyorum.” sözü altýnda ezilinmesi (Okul ve dersanede derece yapan baþarýlý öðrencilik geçmiþi olanlarda sýklýkla görülebilmektedir)

“Senin bir yer kazanacaðýn yok, herkes senden daha iyi” denilmesi,

Daha önce sýnava girip, bu sýnavýn son hakký olduðunun ifade edilmesi gibi durumlarda sýnav kaygýsý artmaktadýr.

Kaygýnýn en sýk dýþa vuran belirtileri, kalbin hýzlý çarpmasý, midenin kasýlmasý, ellerde titreme, soðuma, terleme, nefes yetersizliði, karýn aðrýsý, sýk idrara gitme, bulantý, bayýlacakmýþ gibi hissetme, ayaklarýnýn baðýnýn çözülmesi, aðlama hissi, panikleme, yerinde duramama, bir ses çýkarma, týrnak yeme ve sallanmadýr. Duygusal olarak bazen hiç bir korku hissetmeyip, "Sanki sýnava girmeyeceðim, aklýmda hiçbir þey yok bütün bilgilerimi unuttum, tüm yýl ne çalýþtým ki, yapamayacaðým, kesin bir aksilik olacak, diðerleri daha bilgili duruyor, sorular çok zor olacak, rezil olacaðým, þu an bir an önce geçsin, keþke buradan kaçabilsem..." gibi düþünceler aklý kurcalayabilir.

Mantýklý ve akýlcý olumlu düþünmeye çalýþýlmalýdýr. Sýnýrlarý yönünden kiþi kendini tanýmalýdýr.

Düþünce olarak kendine güvenmeyi, neleri bilip neleri bilmediðine hakim olan bir genç; "Elinden geleni yapacaðým, tabii ki kazanmak istiyorum, bu sýnav bir fýrsat ama hayatýmýn amacý deðil, sadece ona ulaþmak için bir araç. Bu sýnav sadece akademik bilgimi ölçüyor, yeteneklerimi, kiþiliðimi, tutkularýmý ve becerilerimi deðerlendirmiyor. Bu yýl istediðim sonucu alamazsam seneye tekrar hazýrlanabilirim" þeklinde düþünmelidir.

Sadece okunarak uygulanan egzersizleri gençler genelde doðru þekilde ve sýnavdan önce uygulamýyor. Tersine medyada okuduklarý teknikleri yarým yamalak uygulayýp, “Zaten iþe yaramadý” diyebiliyorlar. Gevþemeyi mümkünse sýnavdan çok daha önce öðrenip, deneme sýnavlarýnda, gece yatarken uygularsa, sýnav öncesi uygulayacak kadar sakin ve doðal olabilir. Bu yangýn sýrasýnda izlenmesi gereken yola, yapýlacaklara yangýn çýktýktan sonra bakmaya benzer. Ama genel prensip, doðru nefes alýp, nefesi tutarak oksijen-karbondioksit oranýný kontrol etmek, kaslarý gevþetmek, nefesi ve kalbi yavaþlatarak alarm durumunu düzeltmeyi hedefler. Gevþeme ve nefes ayarlama çalýþmasýna paralel olumlu düþüncelerle ilgili biliþsel þartlanmalar, düþünce þemalarý da doðru bir þekilde düzenlenir.

Her gencin kendini rahatlatan ve güvenini artýran bir imgesi, yaptýðý þey vardýr. Yüzlerini yýkarken, sevdiði giysileri giyinirken sakin olmalý, kendini rahatlatan düþünce, resim, müzik, bir aný o genç için bu imaj neyse ona odaklanmalý ve olumlu düþünmeye çalýþmalýdýr. Tersine kendini geren þeylerden uzaklaþmalýdýr. Panik halde son bir konuya, özetlere bakmak bazýlarýný kötü etkilerken, bazýlarýný da rahatlamakta, yedek bir güç gibi özetlerini yolda yanýnda tutmayý sevmektedir. O nedenle kendi tarz ve düþünce þemalarýnýzý tanýmak, kendinizi rahatlatan þeyleri bulmak için, deneme sýnavlarýný yapmak, gerçek sýnav olacakmýþ gibi imajine etmek gerekir.

Kaygý bulaþýcýdýr, ailenin kendini gevþetmesi gerekir. Gencin sýk sýk kendini dinlemesine sebep olacak þekilde; “Ýyi misin, þunu ister misin, seni seviyoruz, sana güveniyoruz, heyecanlanma, korkma, kazanmazsan da bir þey olmaz, kazanýrsan sana þunu alacaðým” gibi aþýrý gerecek konuþmalardan kaçýnmalýdýr. Sakin, doðal, her sabahkine yakýn bir sohbet ve kahvaltý yapmak, mümkünse sýnava kadar gence eþlik etmek, trafik veya yetiþememeyle ilgili panik yapmamak gerekir. Bu arada gence elinden geleni yaptýðý, deneme sýnavý veya bir baþka sýnavdan farklý olmadýðýný hissettirmek gerekir. Aileler sýnava ne kadar çok özellik ve önem yüklerlerse çocuðun kaygýsý da o kadar çok olacaktýr.

Yine de kaygý hastalýk boyutuna yaklaþýyorsa bir çocuk ve ergen psikiyatristinden, bu konuda çalýþan bir psikologdan, pedagog veya öðretmenden yardým alýnmasý gerekir. Bu çocuðunuzun kendine güvenini olumsuz etkilemez, çünkü kaygýlanmak güçsüzlük deðildir.

Kaygý ve anksiyete bozukluklarýnda davranýþçý terapiler yanýnda çeþitli ilaçlar kullanýlýr. Bu ilaçlar kaygýnýn sebep olduðu çalýþamama, dikkatsizlik ve konsantrasyon sorunlarýna iyi gelir. Pozitif düþünme, sakin ve iþlevsel bir çalýþma düzeni oluþturmaya yardýmcý olur. Fakat sadece sýnav günü alýnacak ilaçlar, düþük bir olasýlýk da olsa yan etki yapabilir veya bünyesine uygun doz ayarý yapýlamaz olduklarýndan tercih edilmemelidir. Birine iyi gelen bir ilaç diðeri için sakýncalý olabilir. Ýlaçlar aylar öncesi baþlanmalýdýr. Deneme sýnavlarýna girerken de iþlevselliði deðerlendirilmeli, dozu ayarlanmalýdýr. Uyku yorgunluk gibi olumsuz etkiler ortadan kalkacak þekilde, enerjik, rahat ve dikkatli bir çalýþma ve sýnav süreci planlanmalýdýr.