Vajinismus cinsel iliþki sýrasýnda vajina alt kýsým kaslarýnýn üçte birinin kiþinin kendi kontrolü dýþýnda istem dýþý kasýlmasý ve cinsel iliþkinin ya çok aðrýlý olmasý ya da hiç gerçekleþmemesi demektir. Baþka bir deyiþle vajinismus çocuklukta bilinç altýna yerleþmiþ bir takým tabular nedeniyle iliþki sýrasýnda vücudun kendini koruma içgüdüsü sonucu kiþinin vajen giriþ kaslarýný kasmasý ve iliþkinin mümkün olmamasý durumudur. Vajinismus bir cinsel iþlev bozukluðudur. 

Vaginismusta spazmlar tamamen istem dýþý olmaktadýr, bu durum vajinismuslu hastanýn hatasý deðildir, hastaya karþý sabýr ve anlayýþlý olmak gerekir. Vajinismus %90 sýklýkla psikolojik bir sorundur. Vajinismusta cinsel iliþkiye girmede isteksizlik yoktur; cinsel iliþki isteði ve vajinal ýslanma mevcuttur fakat istense de iliþki baþarýlamaz. 

Vajinismus durumunda kiþiler severek ve isteyerek girdikleri cinsel iliþki sýrasýnda vajina giriþine dokunulduðu andan itibaren aniden korku, heyecan, çarpýntý gibi panik atak semptomlarý göstererek vajinal kaslarý kasmakta ve tamamen bilinç altýna yerleþmiþ korku ve kaygýlar yüzünden iliþki gerçekleþememektedir. Vajinismus tedavisinde temel prensip kiþilerin bu korkularýnýn giderilmesi ve cinsellikle ilgili doðru bilgilerin tam ve eksiksiz olarak aktarýlmasýdýr. 

Vajinismus kiþiler arasýnda oldukça farklý seyreder. Bazý kadýnlar jinekolojik muayene olabilir ama tam bir cinsel iliþkiye giremez. Bir grup kadýn hiçbir vajinal müdahaleyi kabul etmez. 

Cinselliðin ’’ayýp’’ olarak deðerlendirildiði aile ve toplum yapýsýnda cinsellik sürekli ertelenebilir. Birey kendi kiþiliðine uygun ortamý bulana kadar cinselliðin doyurulmasýna engel koyar. Vajinismus problemi olan kiþiler bu problemi en yakýnlarýna bile anlatmakta utanýrlar; sorunu açýk olarak anlatamadýklarý için çözüm de bulamazlar. 

Vajinismus problemi yaþayan kadýnlar kýzlýk zarýnýn çok kalýn olduðunu ve bunun etten bir duvar teþkil ettiðini düþünürler. Oysa bu kýzlýk zarlarýnýn çoðu açýklýðý az olan fakat normal kalýnlýkta olan ve iliþkide kolay yýrtýlabilir yapýsý olan zarlardýr. Vajinismus tedavisi çok geciktirilecek olursa erkekte kendine güvensizlik, cinsellikten soðuma, ereksiyon problemleri, erken boþalma gibi durumlar ortaya çýkabilir. 

Vajinismus asýl nedeni cinsel kimliðin hýzla oluþtuðu ödipus dönemi olarak bilinen 3-5 yaþ arasýnda aileden ve çevreden bilinç  altýna yerleþmiþ cinsel birleþme ile ilgili asýlsýz, yanlýþ ve eksik bilgilerdir. Bu bilgiler ömür boyu kiþileri etkilemekte ve cinsel davranýþýna yansýmaktadýr. Bu nedenle tedavide ilk yapýlmasý gereken yanlýþ inanç ve davranýþlarýn düzeltilmesidir. Vajinismus nedenlerini daha ayrýntýlý bir þekilde irdelenecek olursa, dinsel tutuculuk, cinsel taciz, þiddete maruz kalma ve aðrýlý cinsel iliþkiye ikincil geliþen vajinismus gibi nedenler ile de sýk sýk karþýlaþýlabilir. 

Cinsel iliþkinin baþarýlamamasý, organik ve psikolojik nedenler olarak iki kýsýmda incelenebilir: Yüksek kenarlý kalýn ve sert kýzlýk zarlarý, doðuþtan gelen himen ve vaginada bulunan yapýsal anomaliler;  himende septum, vajinal septum, vagina olmamasý veya kýsa ve kör vagina olmasý, vajinal enfeksiyonlar, Bartholin kistleri, aðrýlý vulvar vestibulit gibi nedenler organik nedenler arasýnda sayýlabilir ki bu nedenler cerrahi ya da medikal tedaviler ile düzeltildikten sonra iliþki rahatlýkla baþarýlabilir. Bu durum vajinismus olarak kabul edilmez. 

Cinsellikle ilgili yanlýþ inanç ve tutumlar, ön yargýlar, özellikle küçük yaþta yaþanan tecavüz gibi cinsel travmalarý kapsayan psikolojik nedenlerle cinsel iliþki baþarýlamaz, hatta imkansýz hale gelir ki bu durum gerçek vajinismus halidir. 

Ýlk muayenede, sadece gözlem þeklinde birkaç saniye dýþ genital organlar deðerlendirilir ve vajina kaslarý kasýlma derecesi saptanýr. Bu muayene sýrasýnda hastanýn acý ve aðrý hissetmesi asla söz konusu deðildir. Bu nedenle vajinismus problemi olan kiþiler rahatlýkla ve hiç çekinmeden muayene olabilirler. 

Muayenede vajinismuslu hastalar; büyük ve küçük dudaklara dokundurmayanlar, dýþ genital organlara dokundurup vajinaya dokundurmayanlar, parmak giriþine izin verdiði halde spekulum giriþine izin vermeyenler gibi çeþitli sýnýflara ayrýlabilir. Tedavi seanslarý da bu gruplara göre tespit edilir. 

Vajinismuslu hastalara yaklaþýmda hasta ve eþi ile hem ayrý ayrý, hem de beraber görüþülmeli, görüþmede vajinismusun ne olduðu tedavide nasýl bir yol izleneceði, tedavinin ortalama kaç seans sürebileceði konularýnda tedavi planý oluþturulmalýdýr. Kýzlýk zarýnýn yýrtýlmasýnýn acý vermediði vaginanýn aslýnda çok geniþ olduðu anlaþýlýr ve güvenli bir dille anlatýlmalý. 

Cinsel organlar hakkýnda bilgilerinin yanlýþ ve eksik olduðu durumlar tespit edilerek gerekli aydýnlatmalar yapýlmalýdýr. Örneðin, vajinismus riski taþýyan kadýnlar penisi gözünde çok büyütür, çok acý çekeceðini ve aþýrý yaralanacaðýný düþünür. Bu bölgeden çok kilolu bebeklerin bile doðabildiðini ve bu bölgenin çok esnek olduðunu bilmelerine raðmen cinsel iliþkiden çekinirler. 

Vajinismuslu hastalara cinsel iliþkinin acý vermediði, fazla kanamanýn olmadýðý, vaginanýn parçalanmadýðý, doðum olayýnýn tehlikeli olmadýðý anlatýlarak çocukluktan kalan korkular yenilmeli cinsel organlarýn yapýsý ve iþlevi konularýnda doðru bilgilendirme yapýlmalýdýr. 

Vajinismus tedavisi hasta odaklý olup kiþilerin mevcut sorunlarýnýn derecesine baðlý olarak özelleþtirilmelidir. Vajinismus bir sonuçtur, altýnda yatan gerçek neden bulunmalýdýr, korkular araþtýrýlýp çözümlenmeli,bu konuda bilgi eksiklikleri ve yanlýþlar düzeltilmelidir. Kolay ve aðrýsýz bir þekilde yapýlabilen vajinismusa özel egzersizler kiþilere ev ödevi olarak verilmeli ve bu egzersizleri evde seanslar halinde uygulamalarý mutlaka önerilmelidir. Bu egzersizleri ciddiye almayan ve evde tekrarlamayan kiþiler baþarýlý olamaz. Kas gevþetici, aðrý kesici kremler, antidepresanlar, alkol almak, genel anestezi altýnda iliþkiye zorlamak v.s. sorunu asla çözemez. 

Biliþsel ve davranýþçý yaklaþým: Dünyada en çok tercih edilen vajinismus tedavi yöntemi biliþsel ve davranýþçý yaklaþýmdýr. Bu metotta ayna egzersizleri, kendi vücudunu ve eþinin vücudunu tanýma egzersizleri, Kegel egzersizleri, seksuel eðitim gibi yaklaþýmlarla cinsel organlar konusunda eðitim verilir. Cinsellikle ilgili korkularý gidermek için ayrýca psikolojik tedavi gerekirse hipnoterapi yapýlmalýdýr.

Seksuel anatominin kiþisel keþfi ve ayna egzersizleri: Bedeni ve vajinayý tanýmak için çýplakken kendi bedenine ve vajinasýna aynada bakma, sonra vajene dokunma egzersizleri ev ödevi olarak verilir. Bilmediði ve korku duyduðu bölgeyi görmesi ve genital bölgeyi tanýmasý açýsýndan ayna egzersizleri oldukça önemlidir. Vajinismus problemi olan kiþiler ayna ile bu bölgeyi görüp tanýdýkça vücudunu keþfettikçe belki de korkularý giderek hafifleyecektir. Bilindiði gibi insanlar bilmediði gizemli olaylardan daha çok korkarlar. 

Kegel egzersizleri: Vajinismuslu hastalarda cinsel iliþki sýrasýnda istemsiz kasýlmalarý önlemek için vajina kaslarýnýn kontrolü öðretilmelidir. Pelvis kaslarýnýn kontrolü için Kegel egzersizleri yaptýrýlýr. 

Kegel egzersizleri öðrenildikten sonra aslýnda ömür boyu düzenli bir þekilde yapýldýðý taktirde vajen kaslarý gücünü kaybetmeyecek ve idrar kaçýrma problemi de (doðumlara veya hastalýklara baðlý travmalar olmadýðý taktirde) ortaya çýkmayacaktýr. Bu egzersizler idrara çýktýktan ve mesaneyi boþalttýktan sonra yapýlmalýdýr. 

Bu egzersizde çalýþtýrýlan kas idrar yaparken gevþeyen, idrar yaptýktan sonra sýkýþan Pubokoksigeus adý verilen kastýr. Bu kas iliþki sýrasýnda vajinismuslu hastanýn kastýðý ve bir türlü iliþkinin mümkün olmadýðý kastýr. 

Kegel egzersizleri, günde 2-3 seans her defasýnda yaklaþýk 15 kez bu kasý sýkma ve gevþetme þeklinde tekrarlayarak yapýlmalýdýr. 

Sonuç yaklaþýk bir ayda alýnabilir. Bu egzersiz sýrasýnda bel, karýn, kalça aðrýlarý olursa yanlýk kaslar çalýþtýrýlýyor demektir. Ayrýca orgazm ve cinsel isteksizlik sorunlarý olanlar için de Kegel egzersizleri ile oldukça baþarýlý sonuçlar alýnmaktadýr. Nefes alýp-verme egzersizleri yapýlmasý ile hasta tarafýndan kaslarýn kasýlýp gevþemesinin fark edilmesi saðlanmaktadýr. Tüm vücudu kasan-gevþeten egzersizler öðretilmelidir. 

Parmak egzersizi: Parmak egzersizleri vajinismuslu kiþilerin uyguladýðý invivo duyarsýzlaþtýrma (desensitizasyon) egzersizleridir. 

Önce küçük parmak ile baþlanýr, hasta aþamalý bir þekilde alýþtýrýlýr, daha sonra eþin parmaðý ile de egzersize devam edilebilir. Genellikle parmak egzersizi kiþileri irrite eder ve sevmez, bu egzersiz yapmak istemeyen hastalara uygulanmamalýdýr. Vajina içine parmak ya da buji girdiði zaman vajina ani kasýlmasýný önleme egzersizleri de yapýlmalýdýr. 

Vaginal geniþletme (dilatasyon) egzersizleri: Vajinal dilatatör olan bujilerle invitro duyarsýzlaþtýrma (desensitizasyon) egzersizleri yapýlmaktadýr. 

Bu iþlemde vajinaya uygulanan bujilerin (eþi de refakat edebilir) numaralarý yavaþ yavaþ artýrýlýr. Bu denemeler 8-10 seans sürebilir. Genital bölge masajý: Klitoris bölgesini uyarma, bu bölgeye dokunma ve okþama kiþilerde güven ve mutluluk yaratýr, vajina kaslarýnýn gevþemesini saðlar. 

Vajinismus tedavisi sýrasýnda kural olarak belli bir aþamaya gelene kadar cinsel birleþme yasaklanmalý. Aþamalý cinsel iliþki egzersizleri: Önce penisin vaginaya deðdirilmesi, sonra vajinaya girmesi egzersizleri yapýlmalýdýr. Penis giriþinin kadýnýn kontrolü ile saðlanmasý da tedavinin önemli bir aþamasýdýr. Cinsel iliþki sýrasýnda hasta anksiyete duyduðu anda gevþeme egzersizleri ile nefesin nasýl düzenlenmesi gerektiði öðretilmelidir. 

Duyarsýzlaþtýrma tedavisi: genel öykü, eþiyle iliþkinin detaylarý, baþka bir psikiyatrik rahatsýzlýk saptanýrsa önce onun tedavisi, cinsellikle ilgili yaklaþýmýn geliþtirilmesi gibi konularda eðitim verilmelidir. Bu tedavi sonuçlanana kadar cinsel iliþki denememeleri konusunda söz alýnmalýdýr. 

Cinsel organ ve cinsellikle ilgili, genital bölge ve kýzlýk zarý yapýsý ile ilgili ayrýntýlý olarak bilgilendirme yapýlmalýdýr. Kegel egzersizleri, gevþeme ve rahatlama egzersizleri 

Bireysel olarak veya eþi ile birlikte aþamalý parmak egzersizleri 

Dokunma egzersizleri (sensitive focus) 

Vajinismuslu hastalarda hipnoz tedavisi(hipnoterapi) nispeten yeni tedavi yöntemleri içinde yer almaktadýr. Hipnoterapi çocukluk çaðýndan beri bilinçaltýna yerleþen korkularý ortaya çýkararak kiþiye bazý telkinler vermek suretiyle rahatlýk saðladýðýndan vajinismuslu hastalarda olumlu etkiler yaratmaktadýr. Hipnoterapi, olumsuz inanç ve düþünceleri silerken kiþinin hayatýndaki baþarýlarý görmeyi, olumlu özellikleri öne çýkarmayý saðlar. Genellikle hipnoterapi ile kiþiler ortalama 3-4 seansta rahatlamakla beraber, bazen 10-15 seans hipnoterapi gerekebilir. 

Kas gevþetici, aðrý kesici ilaçlarýn, lokal uyuþturucu kremlerin, alkol almanýn, kýzlýk zarý cerrahisinin, anestezi altýnda iliþki gerçekleþtirme gibi metotlarýn vajinismus tedavisinde yeri yoktur. Vajinismuslu hastalarda sorun kýzlýk zarýnda deðildir, sorun hastanýn bilinç düzeyindedir. Kýzlýk zarýna müdahale edilerek vajinismus sorunu çözümlenemez. 

Tedavi seanslar yaklaþýk bir saattir. Tedavi ortalama bir hafta sürebilir. Tedaviler art arda yapýlabileceði gibi haftada bir kez de yapýlabilir. Hastalar tedavileri boyunca þüphede kaldýklarý ve öðrenmek istedikleri konular hakkýnda telefon ve mail atarak sorular sorabildikleri taktirde, tedaviyi daha kolay benimseyecek ve sonuca daha konforlu ulaþabileceklerdir.