DNA nedir, genetik kodlama ve þifreler nelerdir?

Dna Nedir?

DNA (Deoksiribo Nükleik Asit), bir canlýnýn yaþamasý, geliþmesi ve çoðalmasý için gereken tüm bilgileri içeren bir moleküldür. Bu bilgiler ebeveynlerden çocuklara aktarýlýr, yani kalýtýmsaldýr.

Nükleotit ismi verilen moleküllerden meydana gelir. Her nükleotitin içinde bir fosfat grubu, bir þeker grubu ve bir azot bazý bulunur. Azot bazlarý dört çeþittir: Adenin (A), Timin (T), Guanin (G), Sitozin (C). Bu bazlar diziliþ sýralarýna göre genetik kodlarý oluþtururlar. Bir insan DNA’sýnda 3 milyon baz bulunur ve bunlarýn %99’u her insanda aynýdýr, kalan %1’lik dilim göz rengi veya parmak izi gibi kiþilere özel genetik kodlardan oluþur.

Azot bazlarýnýn diziliþi DNA’nýn dili gibidir. Hücrelere proteinlerin nasýl hazýrlandýðýný anlatýr. Genetik bilgiyi DNA’dan proteinlere aktarýr.

DNA çift sarmal yapýdadýr. Spiral þeklinde uzanan iki þeridin karþý karþýya gelmesiyle oluþur. Çift sarmal yapýyý merdiven gibi düþünecek olursanýz fosfat ve þeker grubu kenarlarda olurken bazlar basamaklarý oluþturur. Her iki þerit birbirlerine bu bazlarla baðlanýrlar. Adenin, Timin ile  birleþirken Sitozin bazý ise Guanin ile karþý karþýya gelerek zayýf hidrojen baðlarýyla baðlanýrlar.
Teknolojinin de ilerlemesiyle her geçen yýl DNA’yla alakalý yeni sýrlar açýða çýkýyor. Geçtiðimiz yýlda da DNA’yla ilgili önemli bulgular bulundu. 

DNA çok uzun bir yapýda olduðu için hücreye sýðabilmek adýna sýkýca sarmalanýr ve kromozom denilen yapýyý oluþturur. Her kromozomda tek bir DNA bulunur ve insan 23 çift kromozoma sahiptir.

DNA’nýn keþfi

DNA ilk defa 1869 yýlýnda, Alman biyokimyacý Frederich Miescher tarafýndan gözlemlendi, ancak yýllarca bilim adamlarý tarafýndan önemi anlaþýlamadý. 1953 yýlýnda ise çift sarmal yapý çözümlendi ve canlýya ait tüm bilgilerin o küçük molekülde saklý olduðunun farkýna varýldý.

DNA teknolojisi

DNA dizilimi teknolojisiyle bilim insanlarý, DNA’nýn bir sýrasý boyunca bazlarýn nasýl sýralandýðý bilgisine ulaþmaya çalýþýyor. Teknolojinin saðladýðý olanaklarla genler, kromozomlar veya genomlardaki bazlarýn sýralamasý belirlenebilir. Ulusal Ýnsan Genom Araþtýrma Enstitüsü’nün hazýrladýðý bir rapora göre, araþtýrmacýlar 2000 yýlýnda insan genomunun ilk tam dizinini tamamladýlar.

Kiþinin DNA’sý bir nevi genetik mirastýr. Sahip olduðu veya yalnýzca taþýyýcýlýðýný yaptýðý hastalýklar kalýtýmsal ise bunlar sonraki nesillere aktarýlabilir. DNA testleri ve genetik testlerle ise bunlarýn teþhisini yapabilmek mümkün. En güvenilir sonuçlara ise doktor veya genetik danýþman kontrolünde yapýlan testlerle ulaþýlýnabilir.

Örnek olarak Science isimli bilim dergisinin 2017’de yayýnladýðý bir çalýþmaya göre hücredeki kanser mutasyonlarýnýn üçte ikisine DNA’da rastgele meydana gelen hatalarýn sebep olduðu keþfedilmiþtir.

2017’de yapýlan bir diðer çalýþmada ise bilim insanlarý Antik Mýsýrlý mumyalarýn genomlarýyla alakalý ilk verilere ulaþtýlar. Bulgular, Nature Communications dergisinin Mayýs 2017 sayýsýnda yayýnlandý.