Derin Uykunun Öðrenme Becerisiyle Ýliþkisi Kanýtlandý
Gece uykusu
iyi alýndýðýnda günlük hayata yansýyan artýlarý birçok alanda görülmektedir. Kalitesiz
uyku ise genellikle günlük performansta düþüþlere sebep olur, üretkenliði
azaltýr. Bu negatif etkilerinin bilinmesi bir yana, yeni bir bilimsel çalýþma
bunu daha derinlemesine inceliyor. Bu araþtýrma beynin yeni becerileri
öðrenmesiyle ilgili bölgeyi kesin olarak bulup az uykudan nasýl etkilendiðini
göstermeyi beceriyor.
Nature
Communications adlý dergide yayýnlanan yeni çalýþma, beynin aldýðý uyaranlara
yanýt olarak deðiþme ve uyarlama yeteneðini ve bunlarýn derin uykudan nasýl
etkilendiðini inceliyor. Bu uyaranlar ise çevreden veya motor korteksteki
nöroplastisiti isimli bölgeden alýnýyor olabilir.
Motor
korteks, beynin motor becerileri geliþtiren ve kontrol eden bölgesidir ve derin
uyku evresi hafýza oluþumu ve anýlarýn iþlenmesi için, ayný zamanda beynin bir
günlük etkinlikten sonra kendini yenilemesine yardýmcý olmasý için önemlidir.
Yayýnlanan
çalýþmada 6 kadýn ve 7 erkeðe ilk seferde uykusuz bir geceyi takip eden gün
boyunca bazý motorsal görevleri yerine getirmeleri istendi. Ýkinci seferdeyse
gece derin uykularýnda bu kiþiler rahatsýz edilerek ayný þey istendi.
Bu görevler
bazý parmak hareketlerini öðrenmeyi içeriyordu ve böylelikle araþtýrmacýlar
hareketi öðrenmekten sorumlu beyin alanýný tam olarak bulabildiler.
Araþtýrmacýlar
beyin dalgalarýný monitörde gösteren elektroensologram kullanarak
katýlýmcýlarýn uyku esnasýnda beyin aktivitelerini görüntülediler.
Deneyin ilk
gününde katýlýmcýlar rahatsýz edilmeden uyuyabildiler. Ýkinci günde ise
araþtýrmacýlar, kiþilerin uyku kalitesini düþürecek biçimde uykularýný manipüle
ettiler. Motor kortekse odaklanarak derin uykularýný bozabiliyorlardý,
böylelikle kötü uykunun nöroplastisitiye (parmak hareketleri buna dahil)
etkisini araþtýrdýlar.
Daha sonra
sabah olduðunda katýlýmcýlarýn yeni hareketleri öðrenme becerileri test edildi
ve baþlarda oldukça baþarýlýydýlar ancak gün içinde hatalar yapmaya baþladýlar,
saat ilerledikçe de beklene üzere bu hatalarýn sayýlarýnda artýþ görüldü.
Ýyi bir uyku
çekilen gecenin sabahýnda öðrenme becerilerinde geliþme görülürken, tekrar
rahatsýz geçen uykunun sabahýnda becerilerde geliþme kaydedilemiyordu. Hatta
katýlýmcýlarýn bir þeyi öðrenmedeki baþarýsý, iyi geçen bir uykunun ertesi
akþamýnda nasýlsa kötü uykunun henüz sabahýnda da öyle olduðu gözlemlendi.
Araþtýrmacýlara
göre ise bunun sebebi þudur: derin uyku manipüle edilen esnada nöronlarýn
sinapslarý normalde yaptýklarý gibi dinlenmiþ olmazlar. Bu sinapslar gün içinde
uyaranlara tepki olarak hareketlenirler, uyurken ise kendilerini onarýrlar ve
faaliyetleri normalleþir. Bu onarým iþlemi gerçekleþmediðinde sinapslar çok
uzun süre maksimum seviyede hareketli kalýrlar. Bu durumda yeni þeyler öðrenmek
artýk mümkün olmaz.
Bu araþtýrma
derin uyku ve öðrenme becerileri arasýndaki iliþkiyi kanýtlayan ilk çalýþma
olmuþtur.
Ýlgili Kelimeler Listesi: uyku, beyin, motor korteks, sinaps
Not: Aþaðýdaki mavi linklerden ilgili kelimeler için tek týkla site içi arama yapabilirsiniz..