Eklem romatizmasý çocuklarý tehdit ediyor
Eklem romatizmasý her bin çocuktan altýsýnda görülüyor. Ayak bileði, dizler, el, çenede þiþme, kýzarýklýk ve eklem yüzeyinin bozulmasý gibi belirtiler veren hastalýðýn tanýsýnda ise ailenin dikkati büyük önem taþýyor.
ÝSTANBUL - Erken müdahale edilmezse ciddi
saðlýk sorunlarýna neden olan hastalýðýn tedavisinde iltihabý azaltýcý
ve biyolojik ilaçlar kullanýlýyor. Çok ilerlemiþ vakalarda ise protez
ve kanser tedavisinde kullanýlan bazý ilaçlar tedavi seçenekleri
arasýnda yer alýyor. Çocuklarda eklem romatizmasý ile ilgili sorularý
yanýtlayan International Hospital Pediatrik Romatoloji Uzmaný Dr.
Serdar Cantez, hastalýðýn uyarýcý belirtilerine dikkat çekiyor.
Hangi belirtilerle ortaya çýkýyor?
Eklemin üzerinde ve çevresinde kýzarýklýk
Eklemde ýsý artýþý, þiþme
Sürekli ve rahatsýz edici þiddette aðrý
Özellikle uykudan uyandýktan sonra eklemde katýlýk oluþmasý
Katýlýktan dolayý çocuðun yýkanmakta, kahvaltý etmekte, kavanoz açmakta, yürümekte zorlanmasýyla ortaya çýkýyor
Çocuk iltihabýn etkisiyle aksak yürümeye baþlýyor
Küçük çocuklarý anneleri bezlerken, kalça ve diz bölgelerine
dokunulmasýndan rahatsýzlýk duyup aðlýyorsa doktora gitmekte yarar var
Tüm bu belirtilerin anne ve babalar için bir uyarýcý olabileceðine deðinen Dr. Cantez, eklem romatizmalarýnýn tanýnmasýnda ailenin dikkatinin çok önemli olduðunun altýný çiziyor.
Hangi bölgelerde görülüyor?
Diz, ayak bilekleri çok tutulabiliyor. Eriþkindekine benzeyen, yaþlýlarda görülen ellerinde parmaklarýnda þiþlik olan bir tip çocuklarda da görülebiliyor. Elleri daha çok tutuyor. Bilekten baþlýyor, tarak kemiklerin eklem yaptýðý yerler ile birlikte, parmak kemikleri arasýndaki eklemlerde sýk görülebiliyor. Onun dýþýnda çenenin kafa eklemine kaynadýðý yerdeki romatizmalar gözden kaçýyor. Ýltihap bu bölgede oluþunca, çene eklemi daha az büyüyor, tam kapanmýyor, kapanýrken çenenin çýkmasýna neden olabiliyor. Plastik cerrahi gerektirecek kadar ilerleyebiliyor.
Daha çok hangi yaþlarda ortaya çýkýyor?
Yenidoðan döneminde çok fazla görmüyoruz, 0-18 yaþ arasýný kapsýyor. Juvenil idiopatik artrit dediðimiz nedeni belli olmayan 0-18 yaþ arasýnda görülen eklem romatizmalarýnýn yedi tane alt tipi var. Tek eklemi tutan ya da dörtten daha az eklemi tutan tipi daha çok küçük çocuklarda görülüyor. Eriþkindekine benzeyen eklem romatizmasý yani romatod faktör pozitifliðiyle giden eklem romatizmasýnda ise genellikle 10 yaþlarýnda ortaya çýkýyor. Bunun bir baþka alt tipi sedef hastalýðýyla birlikte görülebiliyor. Sedef hastalarýnda özellikle el, sýrt, omurgayý tutan eklem romatizmalarý olabiliyor. Farklý farklý yaþlarda bu yedi tip ortaya çýkabiliyor.
Tedavi ne kadar sürüyor?
Bir enjeksiyon yapýp hiç sorun görmeyebilirsiniz. Ama 3 yaþýnda baþlayan sistemik artrit 18 yaþýna kadar takiptedir ve ilaç kullanmasý gerekebilir. Biz hastalýðýn seyrine bakarak bunlarý görüyoruz.
Eklem romatizmasý baþka hangi organlarý etkiliyor?
Sistemik artrit, vücudun tüm sistemlerini ilgilendiren, kemik iliði, dalak, karaciðer harabiyetiyle giden, yaþamý tehdit edecek sorunlar ortaya çýkaran bir eklem romatizmasý türü ve her yaþta ortaya çýkar. Çok hýzlý ilerler. Takibinin de hýzlý yapýlmasý gerekir. Sadece diz tutulumuyla giden bir rahatsýzlýk çok ciddi þikayet oluþturmayacakken, bir diz aðrýsý, bazen aksayarak yürüme diðer tarafta, yaþamý tehdit edecek kadar ciddi romatizma hastalýðý olabiliyor.
Gözleri de etkiliyor mu?
Bu yedi grup içinde az eklem tutulumuyla giden çocuklarda belirli bir oto antikor bakýyoruz. Bu antikorun getirdiði sorun vücudun kendi hücrelerine saldýrmasý. Baðýþýklýk sistemi bozukluðu oluyor. Ana antikoru pozitifse, bunun en önemli sorunu gözlerde sessiz bir iltihaplanma yapýyor. Fark edilmediði ve takip edilmediði taktirde körlüðe neden oluyor. Ýlerlemiþ vakalarda iltihaba baðlý olarak gözün içinde yapýþýklýklar oluyor ve iltihaplar oluþuyor. Eðer çok uzun süre devam eder ve gözden kaçarsa göz bebeðinde, 1-2 milimetrelik bölgede yapýþýklýklardan dolayý girintili çýkýntýlý þekil bozukluðu olabiliyor.
Tedavisi nasýl yapýlýyor?
Eklem içine enjeksiyon yapýlabiliyor. Böylece çocuðun 4-6 ay rahat bir
yaþam sürmesi saðlanabiliyor. Çoklu eklem tutulumlarýnda ise iltihabý
azaltýcý ilaçlar kullanýlýyor
Kanser tedavisinde kullanýlan bazý ilaçlar romatizmada daha düþük dozlarda kullanýlýyor
Çok þiddetli bir romatizma varsa biyolojik ilaçlar kullanýyoruz. Çocuklarýn yaþam kalitesini artýrabiliyoruz
Yakalanmamýþ vakaysa genellikle oluþmuþ eklem bozukluklarýný, donmuþ
eklemleri tekrar eski saðlýklý eklem haline getirmek mümkün deðil.
Fizyoterapistlerin de yardýmýyla oluþan hasarýn azaltýlmasýna yardýmcý
olmaya çalýþýyoruz
Kýkýrdak tamamen yok olduysa, kemik deðiþiklikleri meydana geldiyse
bunlarý geri getiremiyoruz. Çok ilerlemiþ vakalarda da ortopedinin
yardýmýyla hasarlanmýþ eklem çýkarýlýp protez takýlabiliyor
Çok uzun süre steroid kullanmak zorundaysak, çocuklarýn özellikle
büyümelerinin, boy atmalarýnýn bir miktar engellendiðini görüyoruz,
ancak ilacý kestikten sonra çocuk akranlarýný yakalayabiliyor.
Hangi belirtilerle ortaya çýkýyor?
Eklemin üzerinde ve çevresinde kýzarýklýk Eklemde ýsý artýþý, þiþme Sürekli ve rahatsýz edici þiddette aðrý Özellikle uykudan uyandýktan sonra eklemde katýlýk oluþmasý Katýlýktan dolayý çocuðun yýkanmakta, kahvaltý etmekte, kavanoz açmakta, yürümekte zorlanmasýyla ortaya çýkýyor Çocuk iltihabýn etkisiyle aksak yürümeye baþlýyor
Küçük çocuklarý anneleri bezlerken, kalça ve diz bölgelerine
dokunulmasýndan rahatsýzlýk duyup aðlýyorsa doktora gitmekte yarar var Tüm bu belirtilerin anne ve babalar için bir uyarýcý olabileceðine deðinen Dr. Cantez, eklem romatizmalarýnýn tanýnmasýnda ailenin dikkatinin çok önemli olduðunun altýný çiziyor.
Hangi bölgelerde görülüyor?
Diz, ayak bilekleri çok tutulabiliyor. Eriþkindekine benzeyen, yaþlýlarda görülen ellerinde parmaklarýnda þiþlik olan bir tip çocuklarda da görülebiliyor. Elleri daha çok tutuyor. Bilekten baþlýyor, tarak kemiklerin eklem yaptýðý yerler ile birlikte, parmak kemikleri arasýndaki eklemlerde sýk görülebiliyor. Onun dýþýnda çenenin kafa eklemine kaynadýðý yerdeki romatizmalar gözden kaçýyor. Ýltihap bu bölgede oluþunca, çene eklemi daha az büyüyor, tam kapanmýyor, kapanýrken çenenin çýkmasýna neden olabiliyor. Plastik cerrahi gerektirecek kadar ilerleyebiliyor.
Daha çok hangi yaþlarda ortaya çýkýyor?
Yenidoðan döneminde çok fazla görmüyoruz, 0-18 yaþ arasýný kapsýyor. Juvenil idiopatik artrit dediðimiz nedeni belli olmayan 0-18 yaþ arasýnda görülen eklem romatizmalarýnýn yedi tane alt tipi var. Tek eklemi tutan ya da dörtten daha az eklemi tutan tipi daha çok küçük çocuklarda görülüyor. Eriþkindekine benzeyen eklem romatizmasý yani romatod faktör pozitifliðiyle giden eklem romatizmasýnda ise genellikle 10 yaþlarýnda ortaya çýkýyor. Bunun bir baþka alt tipi sedef hastalýðýyla birlikte görülebiliyor. Sedef hastalarýnda özellikle el, sýrt, omurgayý tutan eklem romatizmalarý olabiliyor. Farklý farklý yaþlarda bu yedi tip ortaya çýkabiliyor.
Tedavi ne kadar sürüyor?
Bir enjeksiyon yapýp hiç sorun görmeyebilirsiniz. Ama 3 yaþýnda baþlayan sistemik artrit 18 yaþýna kadar takiptedir ve ilaç kullanmasý gerekebilir. Biz hastalýðýn seyrine bakarak bunlarý görüyoruz.
Eklem romatizmasý baþka hangi organlarý etkiliyor?
Sistemik artrit, vücudun tüm sistemlerini ilgilendiren, kemik iliði, dalak, karaciðer harabiyetiyle giden, yaþamý tehdit edecek sorunlar ortaya çýkaran bir eklem romatizmasý türü ve her yaþta ortaya çýkar. Çok hýzlý ilerler. Takibinin de hýzlý yapýlmasý gerekir. Sadece diz tutulumuyla giden bir rahatsýzlýk çok ciddi þikayet oluþturmayacakken, bir diz aðrýsý, bazen aksayarak yürüme diðer tarafta, yaþamý tehdit edecek kadar ciddi romatizma hastalýðý olabiliyor.
Gözleri de etkiliyor mu?
Bu yedi grup içinde az eklem tutulumuyla giden çocuklarda belirli bir oto antikor bakýyoruz. Bu antikorun getirdiði sorun vücudun kendi hücrelerine saldýrmasý. Baðýþýklýk sistemi bozukluðu oluyor. Ana antikoru pozitifse, bunun en önemli sorunu gözlerde sessiz bir iltihaplanma yapýyor. Fark edilmediði ve takip edilmediði taktirde körlüðe neden oluyor. Ýlerlemiþ vakalarda iltihaba baðlý olarak gözün içinde yapýþýklýklar oluyor ve iltihaplar oluþuyor. Eðer çok uzun süre devam eder ve gözden kaçarsa göz bebeðinde, 1-2 milimetrelik bölgede yapýþýklýklardan dolayý girintili çýkýntýlý þekil bozukluðu olabiliyor.
Tedavisi nasýl yapýlýyor?
Eklem içine enjeksiyon yapýlabiliyor. Böylece çocuðun 4-6 ay rahat bir
yaþam sürmesi saðlanabiliyor. Çoklu eklem tutulumlarýnda ise iltihabý
azaltýcý ilaçlar kullanýlýyor Kanser tedavisinde kullanýlan bazý ilaçlar romatizmada daha düþük dozlarda kullanýlýyor Çok þiddetli bir romatizma varsa biyolojik ilaçlar kullanýyoruz. Çocuklarýn yaþam kalitesini artýrabiliyoruz
Yakalanmamýþ vakaysa genellikle oluþmuþ eklem bozukluklarýný, donmuþ
eklemleri tekrar eski saðlýklý eklem haline getirmek mümkün deðil.
Fizyoterapistlerin de yardýmýyla oluþan hasarýn azaltýlmasýna yardýmcý
olmaya çalýþýyoruz
Kýkýrdak tamamen yok olduysa, kemik deðiþiklikleri meydana geldiyse
bunlarý geri getiremiyoruz. Çok ilerlemiþ vakalarda da ortopedinin
yardýmýyla hasarlanmýþ eklem çýkarýlýp protez takýlabiliyor
Çok uzun süre steroid kullanmak zorundaysak, çocuklarýn özellikle
büyümelerinin, boy atmalarýnýn bir miktar engellendiðini görüyoruz,
ancak ilacý kestikten sonra çocuk akranlarýný yakalayabiliyor.