Tüm Sağlık Haberleri » 

Ayrýntýlý güneþten korunma rehberi

---

Bronzlaþmanýn derinin güneþ hasarý gördüðünün ve kendini bundan korumaya çalýþtýðýnýn bir iþareti olduðunu belirten uzmanlar uyarýyor: Bronzluðun anlamý güzellik deðil, deri hasarý.

---

ÝSTANBUL - Bronz ten, çoðu insan tarafýndan saðlýklý görünümle özdeþleþtirilir. Özellikle birçok kadýna göre ten, ne kadar bronzsa o kadar saðlýklý ve güzel görünüldüðü düþünülür. Ancak uzmanlar tam aksini söylüyor.
Deri Hastalýklarý Uzmanlarýna göre bronzluðun anlamý “güzellik” deðil, “deri hasarý”. Anadolu Saðlýk Merkezi’nden Deri Hastalýklarý Uzmaný Dr.Sadiye Kuþ, “Yaþam boyu 5 defadan fazla güneþ yanýðý geçirmek, deri kanseri geliþtirme riskini 2 kat artýrýyor” diyor.

Saðlýklý Bronzlaþma Diye Bir Kavram Yok!
Deriye doðal rengini veren koyu pigmente “melanin” adý verilir. Melanin, “melanosit” adý verilen pigment hücreleri tarafýndan üretilir. Derimiz güneþe maruz kaldýktan sonra, melanositler daha fazla ultraviyole ýþýný absorbe edebilmek için, daha fazla melanin üretmeye baþlar. Böylece cilt rengi koyulaþýr. Gerçekte bronzlaþma derinin çoktan güneþ hasarý gördüðünün ve kendini bundan korumaya çalýþtýðýnýn bir iþaretidir. Ne yazýk ki bronz görünüm, pek çok kiþi tarafýndan saðlýk göstergesi olarak algýlanmasýna raðmen, saðlýklý bronzlaþma diye bir kavram bulunmamaktadýr.

Güneþ yanýðýndan sakýnmalý!
Yaþam boyu 5 defadan fazla güneþ yanýðý geçirmek deri kanseri geliþtirme riskini 2 kat arttýrmaktadýr. Melanom adý verilen en tehlikeli deri kanseri tipinin, aðýr güneþ yanýðý öyküsü gibi, kýsa süreli yoðun güneþe maruz kalma sonucu ortaya çýktýðý unutulmamalýdýr.

Neden güneþ konusunda dikkatli olmalýyýz?
Bilindiði gibi güneþin kýsa ve uzun vadeli pek çok olumsuz etkisi bulunmaktadýr. Kýsa vadeli etkiler arasýnda güneþ yanýklarý, bronzlaþma ve çiller sayýlabilir. Uzun vadeli etkiler arasýnda kýrýþýklýk ve lekeler gibi foto yaþlanma belirtileri ve deri kanseridir. Her beþ deri kanseri olgusundan dördünde neden, güneþin ultraviyole ýþýnlarýdýr.

Güneþ koruyucular nasýl etki gösterir?
Güneþ koruyucular ikiye ayrýlýr :
1)Ultraviyole ýþýnlarýný sünger benzeri absorbe eden organik/kimyasal filtreler.
2)Bu ýþýnlarý ayna gibi yansýtan inorganik/fiziksel filtreler.

Güneþten koruma faktörü (SPF), UVB nin yol açtýðý kýzarýklýða karþý koruma miktarýný, böylece güneþ koruycularýn etkinliðini gösteren bir ölçü birimidir.

Güneþ koruyucu bir ürün alýrken içeriðinde nelerin olmasýna dikkat etmeliyiz?
En az 15 koruma faktörlü ürünler tercih edilmelidir. Ancak SPF’nin sadece UVB ýþýnlarýna karþý koruma için bir ölçü olduðu unutulmamalý. Kullanacaðýnýz güneþ koruyucusunun deri yaþlanmasýnda, güneþ yanýklarýnda ve kanser oluþumunda etkili olan UVA ýþýnlarýna karþý da etkili olabilmesi için geniþ spektrumlu bir ürün olmasý da önemlidir.

Güneþ koruyucu bir ürün alýrken aþaðýdaki maddelerden birkaçýný içermesine dikkat edilmelidir:
UVB’ye karþý koruyan : Padimate O (Octyldimethyl PABA), Homosalate, Octisalate (Octyl salicylate), Octinoxate (Octyl methoxycinnamate or OCM)
UVA’ya karþý koruyan :
Avobenzone (Parsol 1789), Zinc Oxide, Ecamsule (Mexoryl)
UVA ve UVBye karþý koruyan :
Octocrylene, Titanium Dioxide, Zinc Oxide , tinosorb

Hangi deri tipine hangi güneþ koruyucular önerilmektedir?
Dermatologlar deri tiplerini genellikle fototip 1’den (kolay yanan ancak bronzlaþamayan) fototip 6’ya (kolay yanmayan koyu siyah ten) kadar 6 kategoriye ayýrýrlar. Daha koyu ten rengine sahip kiþiler, açýk tenlilere göre daha fazla doðal güneþten korunma kapasitesine sahiptir. Tip 2 genellikle kolay yanar ancak minimum bronzlaþýr. Deri tipi 1 ve 2 olan kiþiler mutlaka tüm güneþten korunma yöntemlerine ek olarak en az 30 faktörlü bir güneþ koruyucu kullanmalýdýr. Tip 3, bronzlaþabilmekte ve bazen güneþ yanýðý olabilmektedir. Akdenizli deri tipine sahip olan kiþiler (Tip 4) kolay bronzlaþabilmekte ve nadiren güneþ yanýðý olmaktadýr. Deri tipi 3 ve 4 için en az 15 koruma faktörlü bir ürün gerekmektedir. Deri tipi 5 ve 6 olan kiþilerin ise yoðun ve uzun süre güneþe maruz kalacaklarý durumlarda güneþ koruyucu kullanmalarý önerilir.

Güneþ koruyucular nasýl kullanýlmalýdýr?
Birçok etken, güneþ koruyucularýn etkinliðini etkiler. Bunlardan biri de kullanýlan miktardýr. Yapýlan çalýþmalarda güneþ koruyucu kullananlarýn bu ürünleri gerekenden daha az miktarda uyguladýðý saptanmýþtýr. Ayrýca sýrt, boynun iki yaný, þakaklar ve kulaklar sýklýkla güneþ koruyucunun atlandýðý bölgeler.
Güneþ koruyucular, deri yüzeyine santimetrekareye 2 mg gelecek þekilde uygulanmalýdýr. Daha az kullanýldýðý takdirde koruma oraný düþmektedir. Bunun için de uygulamasý için pratik bir yöntem önerilmektedir: Yüz, boyun ve tek kol için her bir alana en az yarým tatlý kaþýðý; gövde, ön yüz, arka yüz, tek bacak için en az birer tatlý kaþýðý.
Güneþ koruyucular, güneþe çýkmadan 15-30 dakika önce sürülmeli dýþarý çýkmadan hemen önce tekrarlanmalýdýr. Bu uygulama, hem atlanan alan yüzeyini minimuma indirmeyi, hem de optimum güneþ koruyucu miktarýnýn kullanýlmasýný saðlar.
Güneþ koruyucular 2-3 saatte bir, özellikle yüzme, terleme ya da havlu ile kurulanma sonrasý tekrarlanmalýdýr.

Güneþten korunma ile ilgili ne tür önlemler alabiliriz?
Özellikle 10.00-14.00 arasý gölgede bulunulmalý. Ancak güneþin yüzeylerden yansýyarak gölgede bile bizlere ulaþacaðý unutulmamalý.
Sadece plajda deðil, yapýlacak her türlü açýk hava aktivitesinde (bahçe ile uðraþma, açýk hava sporlarý yapma ya da izleme, alýþveriþ) güneþe maruz kalýnacaðý unutulmamalý.
Kýyafetler, þapka ve gözlükle korunmaya özen gösterilmeli. Kol ve bacaklarý örtecek sýk dokunmuþ kumaþlardan üretilen koyu (lacivert, siyah) ya da parlak renkli (turuncu, kýrmýzý) giysiler tercih edilmeli. Giysi ýþýk geçiriyorsa UV ýþýnlarýnýn deriye ulaþacaðý unutulmamalýdýr.
Su, giysilerin ýþýk geçirgenliðini arttýrýr. Bu nedenle ýslak giysilerin yeterli derecede korumayacaðýný unutmayýn. Kulaklarý enseyi ve yüzü koruyacak geniþ kenarlý þapkalar tercih edin.
En az 15 koruma faktörlü bir ürün her gün düzenli olarak kullanýlmalý. Deri tipi 1 ve 2 olan kiþilerde bu en az 30 olmalýdýr.
Güneþ koruyucu sürerken özellikle dudak, kulak, göz çevresi, boyun, el ve ayak sýrtý unutulmamalýdýr.

Çocuklar için alýnmasý gereken farklý bir önlem var mý?
Altý aydan ufak bebekler doðrudan güneþ ýþýðýna maruz býrakýlmamalýdýr.
Bu nedenle dýþarý çýkarken kol ve bacaklarýný örtecek þekilde giydirilmeli ve mutlaka geniþ kenarlý bir þapka giydirilmelidir.
Güneþ koruyucu ürünler, bebeklerde, 6 aydan sonra kullanýlmaya baþlanabilir.
Güneþ ýþýnlarý için daha geçirgen bir ortam saðladýðýndan, asla dýþarýya çýkmadan önce bebeyaðý uygulamayýnýz.
Çocuðunuzun pusetinin yeterli derecede güneþten koruyacak aksesuara sahip olduðundan emin olunuz.
Açýk havadan faydalanýlacak saatleri, akþam üzeri ve sabah erken gibi güneþin dik gelmediði zamanlara ayarlayýn.
Çocukluk çaðýnda tek bir aðýr güneþ yanýðýnýn, yaþam boyu deri kanseri geliþtirme riskini arttýrdýðýný unutmayýn
Çocuðunuzun sizi örnek aldýðýný unutmayýn. Siz kendinizi güneþten korumaya özen gösterirseniz, çocuðunuz da güneþten korunma alýþkanlýðýný kolaylýkla benimseyecektir

Güneþ ýþýnlarýndan kaçýnmanýn, yeterli D vitamini sentezini engelleyeceði yönündeki eleþtirilere katýlýyor musunuz?
Güneþ ýþýnlarýnýn vücutta D vitamini üretimini saðladýðý biliniyor. Kiþiler yeterli D vitaminini, güvenli bir þekilde, gýdalar ve vitamin desteðiyle, az miktarda güneþ ýþýnýna maruz kalarak (haftada 3 gün, 10 dakika), deri kanseri riskini artýrmadan da saðlayabilir.

D vitamini hangi gýdalardan saðlanabilir?
D vitamini ile güçlendirilmiþ süt, portakal suyu, yumurta ve somon gibi yaðlý balýklar uygun olacaktýr.