Kulak çýnlamasý hastalýk belirtisi olabilir
Kulaðýmýz çýnladýðýnda herhalde birisi beni anýyor diye düþünürüz. Oysa kulak çýnlamasý aslýnda bir hastalýk habercisi olabilir.
ÝSTANBUL - VKV Amerikan Hastabesi KBB
Bölümü’nden Doç. Dr. Babür Akkuzu, kullak çýnlamasýnýn sebeplerini ve
tedavi yöntemlerini anlattý.
ÇINLAMA NE DEMEKTÝR?
Varolmayan bir sesin algýlanmasýna çýnlama(tinnitus) adý verilir. Bu ses hasta tarafýndan çok farklý karakterlerde tarif edilebilir ancak sesin karakteri ne olursa olsun çýnlama olarak adlandýrýlmaktadýr. Ancak çeþitli psikiyatrik rahatsýzlýklarda karþýlaþýlan insan sesleri ve konuþmalar duyulmasý gibi problemlerden ayýrt edilmelidir.
KULAKTAKÝ ÇINLAMA SESÝ NEREDEN KAYNAKLANMAKTADIR?
Çýnlama genelde bir iþitme kaybýna eþlik eder. Çýnlama sesinin asýl kaynaðý olan noktayý tam olarak saptamak zor olmak ile birlikte iþitme yollarýnda yer alan sinir hücrelerinin iþitme kaybý sonucu bir elektriksel aktivite ürettikleri ve bunun beyin tarafndan çýnlama sesi olarak algýlandýðý düþünülmektedir.
ÇINLAMANIN SEBEPLERÝ NELERDÝR?
Ýþitme azlýðýna yola açabilecek her problem çýnlamaya yol açabilir. Kulak yolunu týkayan kulak kiri, dýþ kulak yolu ve orta kulak iltihabý, kulaðýn yüksek sese maruz kalmasý, kulaða zararlý bazý antibiyotikler ve uzun süre aspirin alýmý, kulak ve kafa travmalarý, otoskleroz ve Meniere hastalýðý gibi bazý iç kulak hastalýklarý, çene eklemi bozukluklarý, yüksek tansiyon, damar sertliði, iç kulak ve beyin sapý tümörleri ve pek çok farklý sebep çýnlamaya yol açabilir.
ÇINLAMA SIK GÖRÜLEN BÝR DURUM MUDUR?
Nüfusun yaklaþýk % 20 sinde çýnlamaya rastlamak olasýdýr. Sessiz ortam ve günlük uðraþýlarýn az olmasý çýnlama algýlamasýný artýrmaktadýr. Hiç ses geçirmeyen kabinlerde yapýlan çalýþmalarda, tamamen saðlýklý genç insnlarýn çok aþýrý sessiz bir ortamda % 95 oranýnda çýnlama algýladýklarý (sessizliðin sesi) ortaya konmuþtur. Bu nedenle çýnlama sesinin aslýnda hepimizin kulaðýnda var olduðu ancak bazý rahatsýzlýklar sonucu algýlanabilir düzeye çýktýðýný düþünmek olasýdýr.
ÇINLAMA ZARAR VERÝR MÝ?
Çýnlamanýn kendisi bir hastalýk deðildir, bir belirtidir. Çýnlamanýn kiþiye doðrudan bir zararý olmaz ancak çýnlamayý oluþturan sebep zarar verici olabilir. Bu nedenle her çýnlama hastasý araþtýrýlarak sebep ortaya konmaya çalýþýlmalýdýr. Bazý kiþilerde çýnlama sebebi ne olrsa olsun çok ciddi psikolojik etkilere yol açar. Bunlarýn arasýnda depresyon, anksiyete, dikkat bozukluðu, uyku problemleri ve intiharý sayabiliriz. Bu durumda çýnlamanýn bir zararýndan söz etmek olasýdýr.
ÇINLAMA TEDAVÝ EDÝLEBÝLÝR MÝ?
Her çýnlama tümüyle ortadan kaldýrýlamasa da her hastaya yardým etmek mümkündür. Çýnlama hastasýna yapýlabilecek en büyük kötülük, hastaya ‘alýþman lazým, bu ses seninle mezara kadar devam eder, yapabilecek bir þey yok’ gibi ifadeler kullanarak zaten tedirginlik ve korku içinde olan hastayý daha da endiþeye sürüklemektir. Her hasta için hastayý daha iyi duruma getirecek, çýnlama ile baþetmelerini saðlayacak tedavi yöntemleri vardýr.
ÇINLAMASI OLAN HASTA NASIL TEDAVÝ EDÝLÝR?
Çýnlamasý olan bir hastada ilk yapýlmasý gereken þey ayrýntýlý bir týbbi hikaye alýmý, muayene ve tetkikler ile çýnlamanýn sebebinin ortaya konulmasýdýr. Bu þekilde yukarýda sayýlan çýnlamaya yol açabilecek hastalýklarýn olup olmadýðý araþtýrýlmýþ olur. Bu inceleme sýrasýnda hekiminiz iþitme testi (odyogram)ve kulak basýnçlarýna yönelik testler (timpanogram) isteyecektir. Bunun yanýnda bazý baþka kulak ile ilgili testler de istenebilir; iç kulak tüylü hücre fonksiyonlarýný ölçen otoakustik emisyon, iç kulak basýnç artýþý varlýðýný araþtýran kohleografi, iþitme siniri ve beyin sapýndaki iþitme ile ilgili elektriksel dalgalarý ölçen ERA testi, denge sistemini araþtýran nistagmografi gibi.
Bunlarýn yanýnda kulak yapýlarýný görüntülemek için bilgisayarlý tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme MRI istenebilir. Hastanýn çýnlamasýný açýklayacak bir problem saptanabilir ise bu rahatsýzlýðýn tedavisine yönlenilir. Bu þekilde çýnlamanýn azalmasý veya kaybolmasý söz konusu olabilir. Çýnlamanýn sebebine göre bu tedavi kulak yolundaki kirin veya yabancý cismin çýkarýlmasý, ilaç etkileþiminde zararlý olan ilacýn kesilmesi, gürültüden etkilenmede gürültüden kaçýnýlmasý gibi basit önlemler yanýnda, kulak iltihabýnýn veya orta kulak boþluðundaki sývýnýn tedavisi, kulak zarýndaki deliðin cerrahi olarak onarýmý, kulak kemiði içinde yer alan iltihabýn cerrahi olarak temizlenmesi, otoskleroz hastalýðýnda hastalýklý iþitme kemikçiðinin protez ile deðiþtirilmesi, iþitme siniri tümörlerinde cerrahi veya radyoterapi ile tedavi gibi daha kapsamlý tedaviler olabilir.
Bir grup hastada tedavi edilecek bir sebep bulunamasa da iþitme kaybý tespit edilebilir. Bu hastalar iþitme cihazý ile rehabilite edilirlerse hem iþitme kayýplarý düzeltilmiþ olur hem de çýnlamalarý fayda görür. Bir diðer grup hasta da ise tedavi edilebilecek bir problem olmadýðý gibi düzeltilecek bir iþitme kaybý da yoktur. Bu hastalara iç kulak kan dolaþýmýný artýracak bazý ilaçlar verilebilir. Bunu yanýnda pek çok farklý etken madde içeren ilaç çýnlama hastalarýnda denenmiþtir. Ancak hiç bir ilacýn % 50 yi geçen bir etkinliði yoktur.
ÇINLAMANIN BÝLÝNEN KLASÝK TEDAVÝLER DIÞINDA TEDAVÝSÝ VAR MIDIR?
Çýnlama insan vücudunda bilinçli veya bilinçsiz bir þekilde bir gerginlik ve stress yaratýr. Vücut gerginliðini ve kas stresini azaltmayý hastaya öðreten cihazlar ile çýnlama hastalarýna yardýmcý olunabilir. Tinitus retraining therapy (TRT) isimli bir teknik ile de çýnlama hastasý çýnlamayý bilinç altýnda saðlýðýna bir tehlike olarak algýlamamayý öðrenebilir ve çýnlamaya karþý kendini yeniden þartlandýrabilir.
Pek çok çýnlama hastasý çýnlama sesini saðlýklarýna karþý bir tehdit olarak algýlarlar, ciddi bir rahatsýzlýðýn belirtisi olarak görürler, bu da zaman içerisinde çýnlama sesinin giderek artmýþ olarak algýlanmasýna yol açar. TRT bu kýsýr döngüyü bozarak hastanýn çýnlama sesi ile baþetmesini ve bir süre sonra sesin daha düþük olarak algýlanmasýný saðlar.
HER HASTANIN ÇINLAMASI TEDAVÝ EDÝLEBÝLÝR MÝ?
Çýnlama ancak çýnlamayý oluþturan sebep tam olarak tespit edilir ve ortadan kaldýrýlýrsa tedavi ile geçebilir. Bunun dýþýndaki hastalarda çýnlamanýn saðlýða bir tehdit oluþturmadýðý gösterilir ve hastanýn endiþesi ortadan kaldýrýlýrsa hasta bir süre sonra çýnlamayý algýlamamaya baþlayacaktýr. Çýnlama tedavi edilmesi gereken bir hastalýk deðildir. Hastayý rahatsýz etmediði sürece de tedavi edilmesi gerekmez.
ÇINLAMA HASTALARINA NE ÖNERÝLEBÝLÝR?
Çýnlamasý olan hasta uygun bir merkezde gerekli muayene ve tetkiklerini yaptýrarak çýnlamasýnýn düþük bir olasýlýkla da endiþe verici bir hastalýk kökenli olmadýðýndan emin olmalýdýr. Bu hastalar sessiz ortamda kalmaktan kaçýnmalýdýr. Sessizlikte dýþ ortamdan gelen sesler azalacaðý için beyin iç sesleri dinlemeye baþlar.
Gece yataða yatýlýnca veya sabah uyanýnca etraf daha sessiz iken açýlan hafif bir müzik sesi çoðu hastanýn çýnlamasýný baskýlayacak ve rahatsýzlýk verici olmasýný engelleyecektir. Bunun dýþýnda genel saðlýk kurallarýna dikkat edilmesi, yüksek tansiyon, kan yaðlarýnýn yüksekliði, þeker hastalýðý gibi hastalýklar mevcut ise bu hastalýklarýnýn gerektirdiði tedaviler ve diyet gibi önlemlere uyulmasý kulak saðlýðý açýsýndan da çok önemlidir.
ÇINLAMA NE DEMEKTÝR?
Varolmayan bir sesin algýlanmasýna çýnlama(tinnitus) adý verilir. Bu ses hasta tarafýndan çok farklý karakterlerde tarif edilebilir ancak sesin karakteri ne olursa olsun çýnlama olarak adlandýrýlmaktadýr. Ancak çeþitli psikiyatrik rahatsýzlýklarda karþýlaþýlan insan sesleri ve konuþmalar duyulmasý gibi problemlerden ayýrt edilmelidir.
KULAKTAKÝ ÇINLAMA SESÝ NEREDEN KAYNAKLANMAKTADIR?
Çýnlama genelde bir iþitme kaybýna eþlik eder. Çýnlama sesinin asýl kaynaðý olan noktayý tam olarak saptamak zor olmak ile birlikte iþitme yollarýnda yer alan sinir hücrelerinin iþitme kaybý sonucu bir elektriksel aktivite ürettikleri ve bunun beyin tarafndan çýnlama sesi olarak algýlandýðý düþünülmektedir.
ÇINLAMANIN SEBEPLERÝ NELERDÝR?
Ýþitme azlýðýna yola açabilecek her problem çýnlamaya yol açabilir. Kulak yolunu týkayan kulak kiri, dýþ kulak yolu ve orta kulak iltihabý, kulaðýn yüksek sese maruz kalmasý, kulaða zararlý bazý antibiyotikler ve uzun süre aspirin alýmý, kulak ve kafa travmalarý, otoskleroz ve Meniere hastalýðý gibi bazý iç kulak hastalýklarý, çene eklemi bozukluklarý, yüksek tansiyon, damar sertliði, iç kulak ve beyin sapý tümörleri ve pek çok farklý sebep çýnlamaya yol açabilir.
ÇINLAMA SIK GÖRÜLEN BÝR DURUM MUDUR?
Nüfusun yaklaþýk % 20 sinde çýnlamaya rastlamak olasýdýr. Sessiz ortam ve günlük uðraþýlarýn az olmasý çýnlama algýlamasýný artýrmaktadýr. Hiç ses geçirmeyen kabinlerde yapýlan çalýþmalarda, tamamen saðlýklý genç insnlarýn çok aþýrý sessiz bir ortamda % 95 oranýnda çýnlama algýladýklarý (sessizliðin sesi) ortaya konmuþtur. Bu nedenle çýnlama sesinin aslýnda hepimizin kulaðýnda var olduðu ancak bazý rahatsýzlýklar sonucu algýlanabilir düzeye çýktýðýný düþünmek olasýdýr.
ÇINLAMA ZARAR VERÝR MÝ?
Çýnlamanýn kendisi bir hastalýk deðildir, bir belirtidir. Çýnlamanýn kiþiye doðrudan bir zararý olmaz ancak çýnlamayý oluþturan sebep zarar verici olabilir. Bu nedenle her çýnlama hastasý araþtýrýlarak sebep ortaya konmaya çalýþýlmalýdýr. Bazý kiþilerde çýnlama sebebi ne olrsa olsun çok ciddi psikolojik etkilere yol açar. Bunlarýn arasýnda depresyon, anksiyete, dikkat bozukluðu, uyku problemleri ve intiharý sayabiliriz. Bu durumda çýnlamanýn bir zararýndan söz etmek olasýdýr.
ÇINLAMA TEDAVÝ EDÝLEBÝLÝR MÝ?
Her çýnlama tümüyle ortadan kaldýrýlamasa da her hastaya yardým etmek mümkündür. Çýnlama hastasýna yapýlabilecek en büyük kötülük, hastaya ‘alýþman lazým, bu ses seninle mezara kadar devam eder, yapabilecek bir þey yok’ gibi ifadeler kullanarak zaten tedirginlik ve korku içinde olan hastayý daha da endiþeye sürüklemektir. Her hasta için hastayý daha iyi duruma getirecek, çýnlama ile baþetmelerini saðlayacak tedavi yöntemleri vardýr.
ÇINLAMASI OLAN HASTA NASIL TEDAVÝ EDÝLÝR?
Çýnlamasý olan bir hastada ilk yapýlmasý gereken þey ayrýntýlý bir týbbi hikaye alýmý, muayene ve tetkikler ile çýnlamanýn sebebinin ortaya konulmasýdýr. Bu þekilde yukarýda sayýlan çýnlamaya yol açabilecek hastalýklarýn olup olmadýðý araþtýrýlmýþ olur. Bu inceleme sýrasýnda hekiminiz iþitme testi (odyogram)ve kulak basýnçlarýna yönelik testler (timpanogram) isteyecektir. Bunun yanýnda bazý baþka kulak ile ilgili testler de istenebilir; iç kulak tüylü hücre fonksiyonlarýný ölçen otoakustik emisyon, iç kulak basýnç artýþý varlýðýný araþtýran kohleografi, iþitme siniri ve beyin sapýndaki iþitme ile ilgili elektriksel dalgalarý ölçen ERA testi, denge sistemini araþtýran nistagmografi gibi.
Bunlarýn yanýnda kulak yapýlarýný görüntülemek için bilgisayarlý tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme MRI istenebilir. Hastanýn çýnlamasýný açýklayacak bir problem saptanabilir ise bu rahatsýzlýðýn tedavisine yönlenilir. Bu þekilde çýnlamanýn azalmasý veya kaybolmasý söz konusu olabilir. Çýnlamanýn sebebine göre bu tedavi kulak yolundaki kirin veya yabancý cismin çýkarýlmasý, ilaç etkileþiminde zararlý olan ilacýn kesilmesi, gürültüden etkilenmede gürültüden kaçýnýlmasý gibi basit önlemler yanýnda, kulak iltihabýnýn veya orta kulak boþluðundaki sývýnýn tedavisi, kulak zarýndaki deliðin cerrahi olarak onarýmý, kulak kemiði içinde yer alan iltihabýn cerrahi olarak temizlenmesi, otoskleroz hastalýðýnda hastalýklý iþitme kemikçiðinin protez ile deðiþtirilmesi, iþitme siniri tümörlerinde cerrahi veya radyoterapi ile tedavi gibi daha kapsamlý tedaviler olabilir.
Bir grup hastada tedavi edilecek bir sebep bulunamasa da iþitme kaybý tespit edilebilir. Bu hastalar iþitme cihazý ile rehabilite edilirlerse hem iþitme kayýplarý düzeltilmiþ olur hem de çýnlamalarý fayda görür. Bir diðer grup hasta da ise tedavi edilebilecek bir problem olmadýðý gibi düzeltilecek bir iþitme kaybý da yoktur. Bu hastalara iç kulak kan dolaþýmýný artýracak bazý ilaçlar verilebilir. Bunu yanýnda pek çok farklý etken madde içeren ilaç çýnlama hastalarýnda denenmiþtir. Ancak hiç bir ilacýn % 50 yi geçen bir etkinliði yoktur.
ÇINLAMANIN BÝLÝNEN KLASÝK TEDAVÝLER DIÞINDA TEDAVÝSÝ VAR MIDIR?
Çýnlama insan vücudunda bilinçli veya bilinçsiz bir þekilde bir gerginlik ve stress yaratýr. Vücut gerginliðini ve kas stresini azaltmayý hastaya öðreten cihazlar ile çýnlama hastalarýna yardýmcý olunabilir. Tinitus retraining therapy (TRT) isimli bir teknik ile de çýnlama hastasý çýnlamayý bilinç altýnda saðlýðýna bir tehlike olarak algýlamamayý öðrenebilir ve çýnlamaya karþý kendini yeniden þartlandýrabilir.
Pek çok çýnlama hastasý çýnlama sesini saðlýklarýna karþý bir tehdit olarak algýlarlar, ciddi bir rahatsýzlýðýn belirtisi olarak görürler, bu da zaman içerisinde çýnlama sesinin giderek artmýþ olarak algýlanmasýna yol açar. TRT bu kýsýr döngüyü bozarak hastanýn çýnlama sesi ile baþetmesini ve bir süre sonra sesin daha düþük olarak algýlanmasýný saðlar.
HER HASTANIN ÇINLAMASI TEDAVÝ EDÝLEBÝLÝR MÝ?
Çýnlama ancak çýnlamayý oluþturan sebep tam olarak tespit edilir ve ortadan kaldýrýlýrsa tedavi ile geçebilir. Bunun dýþýndaki hastalarda çýnlamanýn saðlýða bir tehdit oluþturmadýðý gösterilir ve hastanýn endiþesi ortadan kaldýrýlýrsa hasta bir süre sonra çýnlamayý algýlamamaya baþlayacaktýr. Çýnlama tedavi edilmesi gereken bir hastalýk deðildir. Hastayý rahatsýz etmediði sürece de tedavi edilmesi gerekmez.
ÇINLAMA HASTALARINA NE ÖNERÝLEBÝLÝR?
Çýnlamasý olan hasta uygun bir merkezde gerekli muayene ve tetkiklerini yaptýrarak çýnlamasýnýn düþük bir olasýlýkla da endiþe verici bir hastalýk kökenli olmadýðýndan emin olmalýdýr. Bu hastalar sessiz ortamda kalmaktan kaçýnmalýdýr. Sessizlikte dýþ ortamdan gelen sesler azalacaðý için beyin iç sesleri dinlemeye baþlar.
Gece yataða yatýlýnca veya sabah uyanýnca etraf daha sessiz iken açýlan hafif bir müzik sesi çoðu hastanýn çýnlamasýný baskýlayacak ve rahatsýzlýk verici olmasýný engelleyecektir. Bunun dýþýnda genel saðlýk kurallarýna dikkat edilmesi, yüksek tansiyon, kan yaðlarýnýn yüksekliði, þeker hastalýðý gibi hastalýklar mevcut ise bu hastalýklarýnýn gerektirdiði tedaviler ve diyet gibi önlemlere uyulmasý kulak saðlýðý açýsýndan da çok önemlidir.