Keneler sadece KKKA bulaþtýrmýyor
Türkiyede son yýllarda onlarca insanýn ölümüne neden olan Kýrým Kongo Kanamalý Ateþi (KKKA) hastalýðýyla gündeme gelen kenelerin, romatizma benzeri þikayetlerle kendisini gösteren Lyme ve daha birçok enfeksiyona da neden olduðu bildirildi.
Uludað Üniversitesi (UÜ) Veteriner Fakültesi Parazitoloji Anabilim Dalý
öðretim üyesi Prof. Dr. Levent Aydýn, AA muhabirine yaptýðý açýklamada,
þu anda dünyada kenelerle bulaþan, kimi týp çevrelerine göre 300,
kimilerine göre de 600-700 enfeksiyon bulunduðunu belirtti.
Bu enfeksiyonlardan en önemlisinin son yýllarda yaþanan ölümlerle gündeme gelen KKKA olduðunu ifade eden Aydýn, KKKA’nýn 1940’lý yýllarda ortaya çýktýðýný belirterek, “hastalýk, Bulgaristan, Yunanistan dahil çevre ülkelerde 30 yýldýr var. Hatta oralarda ölüm oranlarý çok yüksekti. Bizde ölüm oranlarý yüzde 5-6’lardayken bazý ülkelerde yüzde 30-40’larda. Türkiye’deki varlýðý 2002’den beri biliniyor. Tokat’ta baþlayan hastalýðýn þu an 20 ilde varlýðý biliniyor” dedi.
Prof. Dr. Aydýn, günümüzde dünyada 3 aileye baðlý 20 soyda 860 kene türünün saptandýðýný, Türkiye’de 2 aileye baðlý 10 soyda yaklaþýk 32 kene türünün bulunduðunu dile getirerek, bu kenelerin birçok enfeksiyonu insanlara bulaþtýrabildiðini kaydetti.
Kenelerden bulaþan önemli bir hastalýðýn da “Lyme” olduðunu anlatan Aydýn þunlarý söyledi:
“Lyme hastalýðýna neden olan kene türü ’Ixodes ricinus’tur. Güney Marmara’da bulunan 16 kene türünden en yaygýný budur. Topladýðýmýz her 4 keneden biri ’Ixodes ricinus’tur. Bizim yöremizin dominant kenesi bu tür. Lyme hastalýðý 1975’te ABD’nin Connecticut eyaletindeki Lyme kasabasýnda çýkýyor. Ýnsanlarda deri döküntüleri, artrit tablolarý görülüyor. Ancak hastalýk 1982’ya kadar isimlendirilemiyor. 1982’de bir profesör, hastalýðýn ’Ixodes ricinus’ türü kenelerden bulaþan ’Borrelia burgdorferi’ bakterisinden kaynaklandýðýný belirliyor. Kene ýsýrmasýyla bulaþan bu hastalýðýn üç aþamasý var. Birinci aþamada ýsýrýðýn çevresinde deri döküntüleri ve kýzarýklýklar oluyor. Ýkinci aþamada artrit, yani romatizmaya benzer semptomlar görülüyor. Üçüncü aþamada ise organlar etkileniyor. Lyme hastalýðý kroniktir ve hastalar basit bir antibiyotik tedavisiyle iyileþebiliyor.”
Aydýn, KKKA’dan farklý olarak hayvanlarda da görülebilen Lyme hastalýðýnýn Türkiye’deki ilk varlýðýnýn, 1993’te UÜ Týp ve Veteriner fakültelerinin ortak çalýþmasýyla tespit edildiðine dikkati çekerek, þöyle devam etti:
“Literatürde ’Ixodes ricinus’un Lyme hastalýðýna neden olduðunu okuyorduk. Bu kene bölgemizin en yaygýn kenesi. Kenenin yerleþtiði ortam ormanlýk bölgeler. Araþtýrmalarýmýzda hastalýðý Güney Marmara’da tespit ettik. Türkiye’de hastalýðýn görüldüðü bölgeler daha çok Karadeniz sahil þeridi, Ýstanbul da dahil olmak üzere ve Güney Marmara. Fakat Orta ve Doðu Anadolu’nun belli odaklarýnda da var. Ýklimler deðiþtiði için hastalýk baþka yerlerde de çýkabilir.”
Lyme hastalýðýnýn antibiyotiklerle tedavi edilebilen bir hastalýk olmasýna raðmen hastalýðýn en geç ikinci aþamada teþhis edilmesi gerektiðine dikkati çeken Aydýn, “Çünkü bundan sonrasýnda hastalýk organ bozukluklarýna neden oluyor. Kalbi, beyni etkileyebilen bir hastalýk. Ancak Kýrým-Kongo’nun yanýnda çok masum bir hastalýk. Bugün hastalýk baþladýysa haftaya ölünmüyor; bir ilerleme süreci var. Aslýnda bu hastalýk Avrupa ülkelerinde de yaygýn olarak görülüyor” dedi.
Bu enfeksiyonlardan en önemlisinin son yýllarda yaþanan ölümlerle gündeme gelen KKKA olduðunu ifade eden Aydýn, KKKA’nýn 1940’lý yýllarda ortaya çýktýðýný belirterek, “hastalýk, Bulgaristan, Yunanistan dahil çevre ülkelerde 30 yýldýr var. Hatta oralarda ölüm oranlarý çok yüksekti. Bizde ölüm oranlarý yüzde 5-6’lardayken bazý ülkelerde yüzde 30-40’larda. Türkiye’deki varlýðý 2002’den beri biliniyor. Tokat’ta baþlayan hastalýðýn þu an 20 ilde varlýðý biliniyor” dedi.
Prof. Dr. Aydýn, günümüzde dünyada 3 aileye baðlý 20 soyda 860 kene türünün saptandýðýný, Türkiye’de 2 aileye baðlý 10 soyda yaklaþýk 32 kene türünün bulunduðunu dile getirerek, bu kenelerin birçok enfeksiyonu insanlara bulaþtýrabildiðini kaydetti.
Kenelerden bulaþan önemli bir hastalýðýn da “Lyme” olduðunu anlatan Aydýn þunlarý söyledi:
“Lyme hastalýðýna neden olan kene türü ’Ixodes ricinus’tur. Güney Marmara’da bulunan 16 kene türünden en yaygýný budur. Topladýðýmýz her 4 keneden biri ’Ixodes ricinus’tur. Bizim yöremizin dominant kenesi bu tür. Lyme hastalýðý 1975’te ABD’nin Connecticut eyaletindeki Lyme kasabasýnda çýkýyor. Ýnsanlarda deri döküntüleri, artrit tablolarý görülüyor. Ancak hastalýk 1982’ya kadar isimlendirilemiyor. 1982’de bir profesör, hastalýðýn ’Ixodes ricinus’ türü kenelerden bulaþan ’Borrelia burgdorferi’ bakterisinden kaynaklandýðýný belirliyor. Kene ýsýrmasýyla bulaþan bu hastalýðýn üç aþamasý var. Birinci aþamada ýsýrýðýn çevresinde deri döküntüleri ve kýzarýklýklar oluyor. Ýkinci aþamada artrit, yani romatizmaya benzer semptomlar görülüyor. Üçüncü aþamada ise organlar etkileniyor. Lyme hastalýðý kroniktir ve hastalar basit bir antibiyotik tedavisiyle iyileþebiliyor.”
Aydýn, KKKA’dan farklý olarak hayvanlarda da görülebilen Lyme hastalýðýnýn Türkiye’deki ilk varlýðýnýn, 1993’te UÜ Týp ve Veteriner fakültelerinin ortak çalýþmasýyla tespit edildiðine dikkati çekerek, þöyle devam etti:
“Literatürde ’Ixodes ricinus’un Lyme hastalýðýna neden olduðunu okuyorduk. Bu kene bölgemizin en yaygýn kenesi. Kenenin yerleþtiði ortam ormanlýk bölgeler. Araþtýrmalarýmýzda hastalýðý Güney Marmara’da tespit ettik. Türkiye’de hastalýðýn görüldüðü bölgeler daha çok Karadeniz sahil þeridi, Ýstanbul da dahil olmak üzere ve Güney Marmara. Fakat Orta ve Doðu Anadolu’nun belli odaklarýnda da var. Ýklimler deðiþtiði için hastalýk baþka yerlerde de çýkabilir.”
Lyme hastalýðýnýn antibiyotiklerle tedavi edilebilen bir hastalýk olmasýna raðmen hastalýðýn en geç ikinci aþamada teþhis edilmesi gerektiðine dikkati çeken Aydýn, “Çünkü bundan sonrasýnda hastalýk organ bozukluklarýna neden oluyor. Kalbi, beyni etkileyebilen bir hastalýk. Ancak Kýrým-Kongo’nun yanýnda çok masum bir hastalýk. Bugün hastalýk baþladýysa haftaya ölünmüyor; bir ilerleme süreci var. Aslýnda bu hastalýk Avrupa ülkelerinde de yaygýn olarak görülüyor” dedi.