Genel Bilgiler

Astým Hastalýðý
Astým bronþlarýn kronik bir hastalýðýdýr. Bu kronik enflamasyon sonucunda insanlarda tekrarlayan öksürük nöbetleri, hýrýltý solunum, nefes almada zorluk ortaya çýkar. Bronþlar çeþitli allerjenlere, kimyasal solunum, sigara dumanýna, soðuk havaya ve egzersize duyarlý hale gelirler. Bu uyaranlar ile karþýlaþtýklarýnda bronþlarda ödem, kasýlma ve salgý oluþmasý meydana gelir. Ortaya çýkan solunum sýkýntýsý ya kendiliðinden ya da ilaçlarda kaybolur. Astým tedavisi uygun þekilde planlandýðý ve kullanýldýðý zaman bu yakýnmalar ve astýma baðlý problemlerin çoðu kaybolur.

Astýmýn belirtileri:

• Göðüste tekrarlayan hýrýltý,
• Özellikle sabaha karþý veya sabah ortaya çýkan kuru, inatçý öksürük,
• Gece öksürük veya nefes darlýðý ile uyanma,
• Merdiven çýkma, hýzlý yürüme, koþma gibi eforlardan sonra öksürük ya da hýrýrltýlý solunum,
• Bazý mevsimlerde ortaya çýkan nefes darlýðý,
• Alerji yapan maddeler ise ve/veya kimyasal irritanlar ile karþýlaþýldýðýnda ortaya çýkan öksürürk veya hýrýltý solunum veya nefes darlýðý,
•   "Göðüse inen" nezle sýk olduðunda astým olasýlýðý akla gelip, doktora baþvurulmalýdýr.

Astým niçin tektik edilmelidir?

Astýma yönelik tetkikler kriz anýnda veya krizi izleyen günlerde yapýlmamalýdýr.bu tetkikler, kiþinin iyi olduðu dönemlerde yapýlmalýdýr. Tetkikler sonucunda üç soruya yanýt verilmelidir:

Astým tanýsý nasýl konulur?
Akciðer Grafisi: Doktorunuz önce diðer hastalýklarýn olmadýðýndan emin olmak için bir akciðer röntgeni isteyecektir.
Spirometri: Akciðerlerin iþlevlerindeki bozukluklarý ortaya çýkaran ve sýk yapýlan bir ölçümdür.
PEF takibi: Pef-metre adý verilen cihazla hastanýn evde kendi yapacaðý ölçümlerle yapýlan taný yöntemidir.
Provokasyon Testleri: Solunum yollarýndaki aþýrý duyarlýlýðý gösteren testlerdir.

Astým Genetikmidir?

Asrýmda genetik faktörlerin rolü vardýr. (Anne ve baba tarafýndan astým bulunabilir. Hem anne hem babasýnda astým bulunan insanlarda astýma daha sýk rastlanýr.) Genetik faktörlerin rol oynadýðý hastalarda alerjinin rolü vardýr. (ancak her alerjik bünyeli insanda astým olmadýðý gibi, her astýmlý insanda da alerji bulunmayabilir.)

Astýmý ortaya çýkaran faktörler:

Çevresel faktörler:
Dýþ çevre: Polenler, hava kirliliði
Ýç çevre: Ev içindeki hayvanlar, kimyasal maddeler; iþteki kimyasal maddeler buharlar.

Kriz baþlatan faktörler:

Alerji:
Alerjinin belirlenmesindeki ilk adým, hastanýn iyi sorgulanmasýdýr. Yakýnmalarýn mevsimler ile ilgisi, evcil hayvan varlýðý, rutubet, ev tozu akarlarý (halý,yün veya pamuk yatak, yorgan) gibi mesleki etkenlerin belirlenmesi önemlidir. Ayrýca kiþide saman nezlesi, cilt allerjileri, besin allerjisi olmasý, ailesinde alerji, astým öyküsü olmasý önem taþýr.
Ýkinci adým, alerji cilt testleri ile etken maddelerin saptanmasýdýr. Bu testler uzman doktor tarafýndan uygulanmalý ve yorumlanmalýdýr. Ev tozu akarlarý, aðaç polenleri, ot polenleri, klif mantarlarý, evcil hayvanlar standart olarak test edilmektedir. Daha sonra alerji düzeyini belirlemek amacý ile detaylý kan tetkikleri yapýlýr.

Egzersiz:
Egzersiz astýmý bir efor yapýldýktan sonraki dakikalarda ortaya çýkar, öksürük ve hýrýltý solunum ile kendini belli eder. Özellikle gençlerde hýzlý yürüme, koþma sonucunda ortaya çýkar. Egzersiz öncesi nefes açýcý ilaç alýmý ise önlenebilir.

Enfeksiyonlar:
Üst solunum yolu enfeksiyonlarý sýrasýnda astým ataklarý geliþebilir. Özellikle viral enfeksiyonlar bu ataklardan sorumludur.

Sinüzit:
Astýmlý hastalarda sinüs hastalýklarý görülür. Sýklýkla bakterilerin neden olduðu sinüzit saptanýr.

Aspirin:
Deðiþik bir astým türü aspirin grubu ilaçlar ise tetiklenen ve polipler ile birlikte görünen, samter sendromu denen astýmdýr. Bu grup hastalara aspirin ve mon-steroid antienflamatuar ilaçlar yasaklanmalý, burun polipleri ameliyat edilmelidir.

Mide asidi:
Mideden baþlayýp göðüse doðru çýkan þiddetli yanma ve aðrý mide asidinin yemek ve nefes borusuna kaçtýðýnýn göstergesidir. Özellikle yemeklerden sonra, ortaya çýkar, yatar pozisyonda ve öne doðru eðilince artar; bazen öksürük ve hýrýltý solunumuna neden olur. Bu duruma reflü denilir ve astýmý tetikleyen etkenlerdendir.

Meslek:
Astýmlarýn %5-10’u mesleki astýmdýr. Özellikle otomobil boyacýlarý, kimyasal madde kullanýlan laboratuvarlarda çalýþanlar ve kuaförler de görülür.

Hava kirliliði:
Hava kirliliðinin yoðun olduðu bölgelerde öksürük ve hýrýltý solunumu daha sýk görülür.

Ýrritan maddeler:
Böcek ilaçlarý, solvanlar, boya spreyleri, amonyak veya klorhidrik asid buharý astým krizi ortaya çýkartýr.

Rutubet:
Ev tozu akarlarý ve küf mantarlarý rutubetli ortamlarda sýk görüldüðünden, allerjik astým oluþmasýnda rutubetin rolü büyüktür.

Psikolojik faktörler:
Heyecan, sýkýntý gibi durumlarda hastalarýn yakýnmalarýnda ve özellikle nefes darlýðýnda artýþ olur.

Tedavi:
Astým hastasýnýn normal yaþantýsýný sürdürmesi gerekmektedir. Gece yakýnmalarýnýn olmamasý, olabildiðince az sayýda astým krizi, acil olarak hastaneye baþvurmamak, ihtiyaç halinde nefes açýcý ilaç kullanýmýnýn olmamasý, fizik aktivitelenin sýnýrlanmamasý, solunum fonksiyonlarýnýn olabildiðince normalleþtirilmesi , ilaçlarýn yan etkilerinin olmamasý ancak uygun bir idame tedavisi ile mümkündür.
Ýdame tedavisinde, öncelikli olarak solunum yolu ile alýnan sprey veya toz halinde uzun etkili bronþ açýcýlar ve kortizon kullanýlmaktadýr. Bu ilaçlar hamilelerde de kullanýlabilir. Belirli hasta gruplarýnda, standart allerjen ekstreleri ise, uzman doktor tarafýndan uygulanan aþýlar da kullanýlabilir. Önemli olan astým ile birlikte yaþamayý öðrenmektir.

Çocukta astým:
Astým havayollarýnýn daralmasý ile seyreden kronik bir hastalýktýr. Astým, çocukluk çaðýnýn en sýk rastlanýlan kronik hastalýðýdýr. Öksürük, nefes darlýðý, göðüste doluluk ve hýrýltýlý solunum ile karakterizedir.

Çocukta astým tanýsý koymak için:

Ailede astým ve/veya allerji öyküsü bulunmasý,
Çocuðun maruz kaldýðý allerjenlerin ve irritan maddelerin bilinmesi,
*Bulgularýn sýklýðý ve önem derecesinin saptanmasý,
*Solunum fonksiyon testlerinin yapýlmasý gerekmektedir.

Astýmý tetikleyen faktörler:

Allerjenler veya irritan maddeler,
Viral veya sinüs infeksiyonlarý,
Egzersiz,
Mide asidinde artma (reflü),
Ýlaç ya da besinler,
Stress, heyecan.

Allerjik nezle, astým hastalarýnýn %78’inde görülür. Polenler, küf mantarlarý, evcil hayvanlar, ev tozu akarlarý astýmý tetikleyen faktörler arasýnda yayýnlar.
Sigara dumaný, ozon, spreyler, deterjanlar, boya ve cila kokularý, ýsý, nem ve hava basýncýndaki ani deðiþiklikler de astýmýn tetikleyici faktörleri arasýndadýr.
Bazý eriþkinlerde aspirin gibi aðrý kesici ilaçlar astýmý tetikler. Astýmlý hastalarýn %19’unda bu görülür.
Çocuklarýn %6-8’inde bazý yiyecekler veya yiyeceklerdeki katký maddeleri astým semptomlarýný tetikler. Bunlar, süt, yumurta, yer fýstýðý, fýndýk, soya, balýktýr. Bunlarý yemekten kaçýnmak en iyi tedavi yönteidir.

Astým takibi:

Astým kronik bir hastalýk olduðu için düzenli takip ve uygun tedavi gerektirir. Astým tedavisi 4 ana baþlýktan açýklanabilir.

Objektif olarak, belirli aralýklarla akciðer fonksiyonlarýnýn ölçülmesi ve takip edilmesi,
Astýmý tetikleyen faktörlerin belirlenmesi ve bunlardan yakýnýlmasý,
Düzenli olarak ilaç tedavisi,
Hasta ve ailenin eðitimi.
Etkin hasta tedavisinin 6 amacý vardýr:

Kronik semptomlarýn önlenmesi,
Normal nefes alýp vermenin saðlanmasý,
Egzersiz dahil, normal aktivite yapýlabilmesi,
Acil servise veya hastaneye yatýþlarýn en aza indirgenmesi
Hasta ve ailesinin beklentilerine kulak verilmesi
 

Tedavi

Astým tedavisinde ilk yapýlacak olan sigaradan ve allerjiye neden olan faktörlerden uzak durmaktýr. Ev akarlarýna karþý evde nemin azaltýlmasý, halýlarýn ve tüylü oyuncaklarýn kaldýrýlmasý, ahþap veya deri mobilya kullanýlmasý tavsiye edilir.

Astým kronik bir hastalýktýr. Dolayýsýyla tedavisi ömür boyudur. Astým hastalarý hiç þikâyetleri olmasa bile astým ilaçlarýný kullanmak zorundadýrlar. Aksi takdirde her yeni "akut astým ataðýnda" solunum yollarýndaki iltihap daha da artacaktýr.

Astým ilaçlarý baþlýca iki çeþittir.

Hava yolunu geniþletenler: Týkanýklýðý giderirler, nefes alýp vermeyi kolaylaþtýrýrlar.
Ýltihap gidericiler: Hava yollarýndaki iltihabýn artmasýna engel olurlar. Ancak iltihabý tamamen geçiremezler.

Tedavinin ihmal edilen ancak çok önemli bir tarafý da ilaçlarý doðru þekilde kullanmaktýr. Pek çok astýmlý kiþi ilaçlarý yanlýþ manevralarla kullandýklarýndan tedaviden fayda göremezler. Astým ilaçlarýný kullanmak zordur ve özel bir eðitim gerektirir. O yüzden doktorunuzdan ilaçlarýn nasýl kullanýlacaðýný size göstermesini isteyiniz.

Astýmý düzenli ilaç tedavisi ile kontrol altýna almak mümkündür. Astýmda kullanýlan ilaçlar:

Solunum yoluyla alýnan kortikostreoidler,
Bronþ açýcý ilaçlar,
Antilökotrienler.

Astýmý tetikleyen faktörler ve takibi hakkýnda hastalar ne kadar bilgi sahibi olurlar ise, astým günlük yaþantýlarýný o kadar az etkiler.

Alýnmasý gereken önlemler
(Tedavinin en önemli kýsmý, krizleri baþlatabilecek etkenlerden uzak durmaktýr. Bunun için hastanýn eðitimi çok önemlidir.)

Evde hayvan beslenmemeli
Ev içinde sigara içilmemeli
Evde sprey, kokulu deterjan, parfüm kullanýlmamalý
Sentetik yatak malzemeleri kullanýlmalý (kuþ tüyü yastýk, battaniye vb. kullanýlmamalý)
Özellikle yatak odasýnda kilim, halý, mobilya, yastýk ve minderler bulundurmamalý
Yatak þiltesi ince basit ve sentetik olmalý
Çarþaf ve örtüler çok sýcak suyla yýkanmalý ve güneþte kurutulmalýdýr
Ev havalandýrýlmalý
Polenlerin arttýðý dönemlerde, ev içinde kapý ve pencereler kapalý tutulmalý
Badana, boya, cila iþlemleri, böcek ilaçlama, hasta dýþarýda iken yapýlmalý
Ev içinde kýzartma ve yemek kokusu oluþtuðunda mutlaka havalandýrýlmalý