Genel Bilgiler

ASTIM

Astým ataklar halinde gelen nefes darlýðý ve hýrýltý ile karakterize geriye dönüþebilen hava yolu daralmasýdýr. Astým çocuk ve eriþkinler arasýnda en sýk görülen bir kaç kronik hastalýktan biridir. Dünyanýn birçok yerinden bildirilen araþtýrmalarda son yýllarda astým hastalýðýnýn görülme sýklýðýnýn giderek arttýðý belirtilmektedir. Deðiþik toplumlarda farklý sýklýkta olmakla birlikte, çocuklarda yaklaþýk %5-15, eriþkinlerde %5-10 oranýnda rastlanmaktadýr.

Astým görülme sýklýðý sanayileþmiþ ülkelerde daha yüksektir. Tüm dünyada astým görülme sýklýðý artmakta, özellikle çocuklarda acil servislere baþvuru nedenlerinin baþýnda gelmektedir. Astýmýn görülme sýklýðýndaki artýþýn nedenleri tam olarak bilinmemekle birlikte modern toplumlarda deðiþen yaþam þekilleri, sanayileþme ve yoðun trafiðin neden olduðu iç ortam ve dýþ ortam atmosfer havasýnýn kirlenmesi ve allerjen yoðunluðunun artmasý sorumlu tutulmaktadýr. Ayný toplum kökenli insanlarýn büyük þehirde yaþayanlarýnda, ya da büyük þehirlere göç edenlerinde alerji ve astým görülme sýklýðýnýn arttýðýnýn gösterilmesi çevresel faktörlerin önemini ortaya çýkarmaktadýr.

Risk faktörleri
Bronþial astým ailesel geçiþi olan, kalýtýmýn önemli rol oynadýðý bir hastalýktýr. Genel popülasyonda astým %8-10 oranýnda görülürken, anne ya da babadan birisi astýmlý ise doðacak bebekte astým görülme olasýlýðý %20-30’a yükselmekte, anne ve babanýn her ikisi de astýmlý ise oran %60-70’lere çýkmaktadýr. Bu bulgular astýmlý hastalarda genetik faktörlerin ne kadar önemli olduðunu göstermektedir. Ancak, genetik yatkýnlýðý olan herkeste astým ortaya çýkmamaktadýr.

Yeni Gine de 1970’li yýllarýn baþlarýnda astým görülme sýklýðý %1.1 iken, ülkeye battaniyenin girmesi ve evlerde yaygýn olarak kullanýlmaya baþlanmasý ile birkaç yýl içinde astým görülme sýklýðý %7.3’lere çýkmýþtýr. Görülme sýklýðýndaki bu hýzlý artýþ battaniyeler ile birlikte ev tozu akarlarýnýn evlere girmesi ve kiþilerin akarlar ile yoðun olarak karþýlaþmasýna baðlanmaktadýr.

Ýkinci dünya savaþýndan sonra doðu ve batý olmak üzere iki ülkeye ayrýlan Almanya’da yaþayan ve genetik olarak ayný kökenden gelen çocuklarda yapýlan çalýþmalarda atopi ve astým görülme sýklýðý farklý bulunmuþtur. Batý Almanya’da yaþayan çocuklarda astým %5.9. alerjik rinit %8.6 oranlarýnda saptanýrken, Doðu Almanya’da bu oranlar astým için %3.9. alerjik rinit için ise %2.7 olarak bulunmuþtur. Ayný etnik kökenli, ancak farklý çevresel özellikleri olan bu iki ülke arasýnda görülen anlamlý farklýlýk çevresel faktör ile açýklanabilmektedir. Modern yaþamdan kaynaklanan ev içi allerjenlerinin ve egzoz kirliliðinin daha fazla olmasý, çocukluk çaðý enfeksiyonlarýnýn daha az görülmesi, anne sütü verilmemesinin yaygýn olmamasý gibi faktörler nedeniyle Batý Almanya ’da atopi ve astým görülme sýklýðýnýn daha yüksek olduðu kabul edilmektedir.

1981-1987 yýllarý arasýnda Barselona’da astým epidemileri ortaya çýkmýþtýr. Yapýlan çalýþmalar bu epidemilerin Barselona limanýna soya fasulyesi getiren gemilerin yüklerini boþalttýklarý günlere rastladýðýný göstermiþtir. Gemilerden silolara soya fasulyesi boþaltýrken antijenik yapýdaki soya tozunun þehre yayýldýðý, buna paralel olarak da astým epidemilerinin oluþtuðu kanýtlanmýþtýr.

Çevresel faktörlerin önemini gösteren diðer bir kanýt ise mesleksel astýmdýr. Yýllarca astým ile uyumlu hiçbir yakýnmasý olmayan kiþide, belirli iþ kollarýnda çalýþmaya baþladýktan sonra astýmýn ortaya çýkabilmesi bunu desteklemektedir. Tüm bu bulgular genetik faktörlerin yaný sýra çevresel faktörlerin de astým oluþmasýnda önemli roller üstlendiðini göstermektedir.

A) Genetik Faktörler
Astým’da bilinen en önemli risk faktörü atopidir. Atopi çevresel alerjilere karþý aþýrý miktarda IgE sentez edilmesi demektir. Atopik kiþilerde astým riski atopik olmayanlara göre 10-20 kat daha fazladýr.

Atopik dermatitli ya da alerjik rinitli hastalarda bronþ astýmýnýn %40-70 gibi yüksek oranlarda görülmesi de astýmda atopinin önemli bir risk faktörü olduðunu göstermektedir.

Atopinin ortaya çýkmasýnda ise genetik faktörlerin rolü vardýr.

B) Çevresel Faktörler
Astým geliþiminde diðer önemli etken ise çevresel faktörlerdir. Çevrenin önemi ana karnýndayken baþlar. Gebelikte sigara içen annelerin bebeklerinde astým ve diðer solunum sistemi hastalýklarý sigara içmeyen annelere göre daha sýk görülmektedir.

Evlerinde sigara içilen çocuklarýn idrarýnda sigara metaboliti olan kotinin düzeyleri anlamlý derecede yüksek bulunmuþ ve sigara balkonda bile içilse sigara içilen evlerde çocuklarýn yoðun olarak sigara dumanýna maruz kaldýklarý gösterilmiþtir ve sigara içilen evlerdeki bebeklere astým içilmeyenlere göre 3 kat fazla bulunmuþtur.

Bebek henüz doðmadan, intrauterin dönemde (ana rahminde iken) annenin karþýlaþtýðý çevresel faktörlerden etkilenir. Dolayýsýyla annenin yaþadýðý ortam bebekte astým oluþmasý riskini arttýrabilir. Gebelikte sigara içen annelerin bebeklerinde astým ve diðer solunum sistemi hastalýklarý sigara içmeyen annelere göre daha sýktýr.

  Allerjenler
Genetik yatkýnlýðý olan bebeklerde yaþamýn ilk yýllarýnda allerjenlerle yoðun olarak karþýlaþma bilinen en önemli çevresel risk faktörüdür. Ev tozu akarlarý tüm dünyada astým nedenlerinin baþýnda gelmektedir. Epidemiyolojik çalýþmalarda genel popülasyonda akar duyarlýlýðý %5-30 arasýnda deðiþirken, astýmlý hastalarýn %85’inde akar duyarlýlýðý gösterilmiþtir.

  Sigara
Bebeklik döneminde sigara dumanýna maruz kalan kiþilerde solunum yolu enfeksiyonlarý, astým ve diðer solunum sistemi hastalýklarý daha sýk görülmektedir. Bebeklerde sigara dumaný ortamdaki allerjenlere karþý duyarlanmayý kolaylaþtýrmaktadýr.

  Hava kirliliði
Sanayileþme ve egzoz gazlarý dýþ ortam havasýný kirletirken, ev içinde kullanýlan sobalar, fýrýnlar, vernikler, boyalar vb. iç ortam havasýnýn kirlenmesine neden olmaktadýr. Oluþan hava kirliliði allerjene karþý kiþinin duyarlanmasýný kolaylaþtýrýr ve astýmýn ortaya çýkmasýnda rol oynar.

  Mesleksel maruziyet
Ýþ yeri ortamýnda bulunan, kiþinin duyarlaþmasýna neden olan izosiyanat gibi maddeler ile karþýlaþma tek baþýna astým için önemli bir risk faktörüdür. Daha önce hiç astým öyküsü olmayan kiþilerde mesleksel maruziyet sonrasý astýmýn ortaya çýktýðý oldukça sýk görülen bir durumdur. Eriþkin astýmlarýnýn %2-15’i mesleksel kaynaklýdýr.