Genel Bilgiler
Geçen otuz sene süresince, doktorlar, "baby boomers"(çev.not: 1946-1964 yýllarý arasýna doðan ve bebek patlamasý jenerasyonu dönemi) kuþaðýnýn tam aktif olduklarý zamanda, kýrýk ayak bileði konusunda hýzla büyüyen ciddi bir artýþ tespit etmiþlerdir. 2002 senesinde 1.1 milyon kiþi, ayak bileði problemleri için acil merkezlere baþvurmuþtur. Kýrýk bir ayak bileði kemiði, bir veya daha fazla kemiðin kýrýlmasýný kapsayabildiði gibi çevredeki bað dokusunun (ligamentin) incinmesine de neden olabilir.
Ayak bileðinin anatomisi
Ayak bileðinin tepesi üç kemikten oluþur:
- Ýncik kemiði (tibia),
- Alt bacaðýn diðer kemiði olan kaval kemiði (fibula),
- Ayak bileði kemiði (talus).
Ayak kemikleri, ayak bileði ekleminin tepesi etrafýnda bir kepçe içine oturmuþ biçimde dururlar. Bu durum, ayaðýn aþaðý ve yukarý bükülmesine izin verir. Ayak bileði ekleminin sað alt kýsmýnda, ayak bileði kemiklerini topuk kemiðine (kalkaneus) baðlayan baþka bir eklem de subtalar eklemdir. Eklem, ayaðýn bir taraftan diðer tarafýna sallanmasýna olanak tanýr. Fibröz dokudan oluþan üç ligament, kemikleri baðlar ve her iki eklemin stabilitesini saðlar. Ayak bileðinin her iki tarafýnda, hissettiðiniz yuvarlak çýkýntýlar, alt bacaðýn kemiklerinin en son bitim noktalarýdýr. Ayak bileðinin dýþ kýsmýnda olan çýkýntý (lateral malleol), kaval kemiðinin (fibulanýn) parçasýdýr; ayak bileðinin iç tarafýndaki, daha küçük olan çýkýntý (medial malleol) ise incik kemiðinin (tibianýn) parçasýdýr.
Bir kýrýlma oluþtuðunda
Ayak bileði eklemini oluþturan, üç kemikten herhangi birisi, düþme, bir otomobil kazasý veya ayak bileðinin diðer travmalarýn sonucu olarak kýrýlabilir. Þiddetli bir ayak bileði burkulmasý, kýrýk ayak bileðinin semptomlarýný maskeler, bu nedenle her ayak bileði incinmesinde, ayak bileði, bir doktor tarafýndan muayene edilmelidir. Ayak bileði kýrýlmasýnýn semptomlarý aþaðýdakileri içerir:
- Çabuk geliþen þiddetli aðrý,
- Þiþme,
- Berelenme (morarma),
- Dokunmakla hassasiyet,
- Ýncinen ayak yere konduðunda üzerine basamama,
- Kýrýk olduðu kadar, özellikle eklemin dislokasyonu (kemiðin yerinden çýkmasý) varsa, ayak bileðinde þekil bozukluðu.
Kýrýk ayak bileði, ligamentleri de tahrip edebilir. Doktorunuz, kýrýðýn tam yerleþimini bulmak için, röntgen filmlerinizi isteyecektir. Bazen Komputed tomografi(CT) taramasý veya kemik taramasý da gerekebilir.
Tedavi ve Rehabilitasyon
Eðer kýrýk stabilse (ligament hasarý veya eklem ölümü yoksa), Kýrýk, bacak alçýsý veya destek cihazý ile tedavi edilebilir. Baþlangýçta, uzun bacak alçýsý daha sonra deðiþtirilebilen, kýsa bacak yürüme alçýsý uygulanabilir. Sonunda, kýrýk ayak bileðinin iyileþmesi altý hafta sürer ve daha önceki rekabet eden seviyelerdeki, spor yapmaya dönmeniz bir çok ayýnýzý alabilir. Doktorunuz, muhtemelen iyileþme süresince, ayak bileðinizdeki deðiþiklikleri veya kemiklerde deðiþikliðe neden olan basýnçlardan, emin olmak için röntgenlerinizi isteyecektir.
Eðer ligamentler de yýrtýlmýþsa, veya kýrýk, eklemi irrite eden bir gevþek kýsým yarattýysa, kemiklerin düzgün bir þekilde iyileþmesi için kemikleri beraberce sabitleyen bir ameliyat gerekebilir. Cerrah, kemikleri yerinde tutmak için, bir plak, metal veya absorbe edilebilen(emilebilen) vidalar, teller veya gerilim bantlarý kullanabilir. Çoðunlukla, birkaç komplikasyon olmasýna karþýn, diyabetik hastalar ve sigara içenler arasýnda daha yüksek risk mevcuttur. Hareket sahasý egzersizleri önemlidir, fakat ayaðýn üzerine yük bindirmemek (ayaðýn üzerine basmamak) daha önemli gibidir.
Ayak bileði kýrýlan bir çocuk, iki yýldan daha fazla bir süreyle, düzenli olarak, deformite veya eþit olmayan ayak uzunluðu geliþmeksizin, büyümenin düzgün ilerlediðinden emin olmak için kontrol altýnda bulundurulmalýdýr.