Genel Bilgiler
Giriþ
BRONÞEKTAZÝ
Bronþektazi Tanýmý:
Nefes borusundan akciðerlere havayý ileten bronþlarýn dallarýnda (2mm den geniþ çaplý olan bronþlarýn) duvar harabiyeti nedeni ile geri dönüþümsüz geniþleme olarak tanýmlanýr.
Buna yol açan genellikle geçirilmiþ akciðer enfeksiyonlarýdýr. Özellikle çocukluk çaðýnda aðýr geçirilen kýzamýk, boðmaca; bunun dýþýnda geçirilen zatürre, akciðer tüberkülozu sonrasýnda akciðerlerin o bölümünde bronþlarda geniþleme, bronþ duvarýnda bozulma, harabiyet olur. Enfeksiyon hastalýklarý dýþýnda bronþlarda daralma veya týkanmaya neden olan her türlü hastalýk, týkanan bölümün arkasýnda yine enfeksiyona yol açarak bronþektazi geliþimine zemin hazýrlar. Örneðin çocuklarda yabancý cisimlerin soluk borusuna kaçýrýlmasý, daha çok eriþkinlerde bronþ içi tümörler, bronþ içi tüberküloz hastalýðý bronþlarda týkanmaya yol açarak hastalýðýn ortaya çýkmasýna neden olurlar.
Bunlarýn dýþýnda daha az oranda da doðumsal bir hastalýk olarak da bronþektazi görülebilir.
Bronþektazi radyolojik görünümleri ve otopsi bulgularýna göre 3 sýnýfa ayrýlmýþtýr.
Silendirik bronþektazi : Bronþ enine kesit çapý artmýþtýr yani bronþ basitçe geniþlemiþtir.
Variköz bronþektazi : Bronþlarýn ayný bacaklarda görülen varisli damarlar gibi hem geniþlemiþ hem de duvarlarý düzensiz hale gelmiþtir.
Kistik bronþektazi : Bronþlar yapýsal özelliklerini tümüyle kaybederek balon gibi yuvarlak kistik yapýlar haline gelmiþtir.
Öksürük ve balgam çýkarma en sýk görülen bulgudur. Öksürüðün þiddeti ve balgamýn miktarý bronþektazinin yaygýnlýðýna ( akciðerin ne kadarýný tuttuðuna) ve bronþektazinin tipine göre deðiþir.
Geniþlemiþ ve yapýsal özelliklerini kaybetmiþ bronþlar akciðerin savunma sistemini zayýflatarak sýk sýk enfeksiyonlara neden olurlar. Bu bozuk alana mikroplarýn yerleþmesi kolay olacaðýndan bronþektazisi olan kiþiler akciðer enfeksiyonlarýna sýk yakalanýrlar. Diðer insanlarda basit üst solunum yolu enfeksiyonlarýna yol açan virus ya da bakteriler, bronþektazi hastalarýnda akciðer enfeksiyonlarýna sebep olur.
Bronþektazi ne kadar yaygýnsa hasta o kadar sýk rahatsýzlanýr Enfeksiyon dönemlerinde ateþ, balgam miktarýnda artma, balgamýn iltihaplý sarý-yeþil görünüm kazanmasý, kötü kokulu soluk ve kan tükürme gibi belirtiler ortaya çýkar. Önlem alýnmadýðý taktirde sürekli tekrarlayan enfeksiyonlar akciðerlerdeki harabiyeti arttýrarak hastalýðýn ilerlemesine neden olabilir.
Yaygýn hastalýðý olanlarda nefes darlýðý, kilo kaybý, böbrek fonksiyonlarýnda bozulma ve kansýzlýk görülebilir. Yaygýn bronþektazisi olan hastalarda parmaklarda çomaklaþma görülebilir.
Bronþektazi Tedavisi
Bilgisayarlý tomografide bronþektazik deðiþiklikler her iki akciðerde yaygýn olarak görülüyorsa, ilaç tedavisi ve akciðerleri korumaya yönelik tedbirler uygulanýr.
Bu hastalarda enfeksiyon ataklarýnýn olduðu dönemlerde antibiyotikler mutlaka kullanýlmalýdýr. Bunun dýþýnda balgamý sulandýrýcý ve rahat balgam çýkarýlmasýný saðlayan þuruplar, balgamla kanama varsa istirahat ve kanamaya yönelik tedaviler uygulanmalýdýr.
Öksürükle kanama olduðunda hasta sýcak bir þey yiyip içmekten kaçýnmalýdýr. Ciddi kanamasý olan ve hastalýk yaygýnlýðý nedeniyle cerrahi giriþim düþünülmeyen olgularda kanamanýn durdurulmasýna yönelik olarak kanayan damarýn týkanmasýna yönelik (bronþial arter embolizasyonu gibi) radyolojik giriþimsel tedavi yöntemleri uygulanýr. Bu yöntemde bilgisayarlý tomografi cihazý rehberliðinde kanayan bronþun atardamarýna bir kateter ile girilerek buraya atardamarýn týkanmasýna neden olan bir madde enjekte edilir.
Belirli bir bölgede sýnýrlý bronþektazide ise; ciddi ve hayatý tehtid eden kanama, sürekli bol miktarda balgam çýkarma, sýk tekrarlayan enfeksiyonlar söz konusu ise; yani hastanýn hayati tehlikesi varsa ya da yaþam kalitesi bozulmuþ ise cerrahi giriþim uygulanýr, ameliyatla bronþektazili bölge çýkarýlýr. Ancak fazla yakýnmaya neden olmayan sýnýrlý bronþektazilerde, yaygýn bronþektazide olduðu gibi ilaçla tedavi yöntemleri tercih edilebilir.
Ayrýca ilaç tedavisi uygulanan hastalara, geniþlemiþ bronþlar içersinde biriken balgamý çýkartýlabilmeleri için uygun postüral drenaj (pozisyona baðlý drenaj=balgam çýkarma teknikleri) öðretilmelidir.
Bronþektazi hastalarýnýn takibi çok önemlidir. Kalýcý bir hastalýk olmasýna raðmen, iyi bir tedavi ile enfeksiyon ataklarý azaltýlabilir ve ilerlemesi engellenebilir; ayrýca hastanýn yaþam kalitesinin düþmemesi çok önemlidir. Hastanýn Göðüs Hastalýklarý Uzmaný Hekim takibinde olmasý, sigara içmemesi, grip aþýlarýný ve zatürre aþýlarýný düzenli yaptýrmasý gereklidir.
Radyoloji testleri, Görüntüleme yöntemleri
Akciðer grafisi
ince kesit bilgisayarlý tomografi
Bronþektazide akciðer grafisi bazý hastalarda hiç bir bulgu vermez. Bronþektazinin kesin tanýsý ince kesit bilgisayarlý tomografi ile konulur ve tomografi bulgularýna göre hastalýðýn tedavisi planlanýr.