Genel Bilgiler

Giriþ
Memenin geliþimi ve meme ile ilgili bir çok hastalýk yumurtalýklardan salgýlanan hormonlarla yakýndan iliþkilidir. Bu nedenle günümüz týbbýnda meme, kadýn üreme organlarýnýn bir parçasý olarak deðerlendirilmektedir.

Meme dokusu; süt bezleri, süt kanallarý ile bunlarý çevreleyen yað dokusundan oluþmaktadýr. Meme kanserleri de bu dokulardan ortaya çýkar. Her dokunun kanseri farklý özellikte olup tedavi ve ilerleyiþ biçimleri de farklýdýr.

Kanser hücrelerinin lokalize olan yani çevre dokuya yayýlmamýþlarýna "in situ kanser", çevre dokuya yayýlmýþlarýna ise "invaziv kanser" isimleri verilmektedir.

Meme kanseri kadýnlarda en sýk görülen kanserdir. Her on kadýndan bir tanesi hayatýnýn bir döneminde meme kanseri ile karþýlaþabilir. Bu nedenle meme hastalýklarýnýn özellikle meme kanserinin erken tanýnmasý toplum saðlýðý açýsýndan da önemlidir.


RÝSK FAKTÖRLERÝ

Günümüzde kadýnlarda gözlenen kanserler arasýnda ilk sýrada meme kanserleri vardýr. Her kadýnýn meme kanserine yakalanma riski vardýr, ancak bazý kadýnlar meme kanseri açýsýndan daha risklidir.

Genel olarak yaþ arttýkça meme kanseri riski de artar.

Meme kanseri açýsýndan risk faktörleri;

Bir memesinde kanser olmuþ kadýnlarýn diðer memesinde de kanser olma riski artmýþtýr.

Ailede (anne, kýz kardeþ, hala, teyze, büyükanne) meme veya genital sistem kanseri (özellikle over kanseri) öyküsü olanlarda meme kanseri riski artar. Meme kanserinin %8-10 oranýnda ailesel olduðu bilinmektedir.

Çocuk doðurmamýþ veya emzirmemiþlerde de meme kanseri riski artmaktadýr.

Memede "atipik özellik" gösteren hiperplazi olmasý kanser riskini arttýrýr.

Erken yaþta adet görme, geç yaþta menopoza girme riski arttýrýr.

Menopoz sonrasý dönemde þiþmanlýk meme kanseri riskini arttýrýr.

30 yaþýndan önce herhangi bir nedenle tedavi amaçlý radyoterapi alan kadýnlarda meme kanseri geliþme riski yüksektir.

Yaðlý yiyeceklerin meme kanseri riskini arttýrdýðý henüz tartýþmalýdýr.

Meme Kanserlerinde Þikayetler

Kadýnlarýn bir çoðu kendi kendilerine yaptýklarý muayenelerle meme kanserini erken evrede yakalayabilmektedir.
Memede ele gelen "aðrýsýz kitle" meme kanserinin ilk bulgusudur. Memede aðrý hissi meme kanserinde genelde olmaz.
Meme kanserinin diðer bulgularý;
Bir memede belirgin þiþme
Meme cildinde gamzeleþme
Meme baþý etrafýndaki deride renk deðiþikliði
Meme baþlarýnda asimetri
Meme baþýndan kanlý akýntýlar olmasý.

Meme ile ilgili pek çok hastalýklar meme kanseri ile karýþarak kiþilerde endiþeler oluþturabilir.
Meme Kanserlerinde Taný

Tüm kanserlerde olduðu gibi meme kanserlerinde de erken taný son derecede önemli ve hayat kurtarýcýdýr.

Memedeki þüpheli kitleleri tanýmlamada üç önemli method rol oynar:

Meme muayenesi
Meme ultrasonu
Mammografi

Kesin taný ise memede tespit edilen þüpheli kitleden biyopsi alýnarak yapýlan patolojik inceleme ile konulabilir.

Biyopsi "Ýnce Ýðne Aspirasyonu (FNA)" adý verilen ince bir enjektörle kitle içinden örnek alýnmasý ile olabilse de bazý durumlarda küçük bir cerrahi müdahale ile memedeki kitleden parça alýnmasý veya parçanýn tümüyle çýkartýlmasý þekillerinde de olabilir.

Tüm yöntemlerle alýnan parça/parçalar patolojik olarak deðerlendirilip kanser olup olmadýðýna bakýlýr. Patolojik taný kanser yönünde ise kanserin tipine ve davranýþ özelliklerini ortaya çýkaracak özelliklerine bakýlýr.

Meme kanseri tanýsý konduktan sonra hastalýðýn yaygýnlýðýný deðerlendirmek açýsýndan koltuk altý lenf bezlerinde irileþme olup olmadýðý da not edilir. Daha sonra akciðer grafisi, karaciðer görüntülemesi ve diðer bazý kan testleri yapýlarak kanserin yaygýnlýðý araþtýrýlýr.

Meme kanserlerini % 80’ini aylýk olarak kendi kendinize yaptýðýnýz meme muayenesi ile tanýyabilir ve bu þekilde erken safhada hekime gelebilirsiniz.
Mamografi

Mamografi, memenin röntgen ýþýnlarý (X ýþýnlarý) ile incelenmesidir. Bu yöntemle meme kanseri muayene ile tanýnabilecek büyüklüðe ulaþmadan tanýnabilir.




Mamografi ile elde edilen direkt grafiler olan
"mamogramlar"da meme dokusundaki kanser bulgularý araþtýrýlmaktadýr. (Yandaki resim)
 

Düzenli olarak mammografi testi yaptýran kadýnlarda meme kanserinden ölüm oraný %25-35 daha az olmaktadýr.
Mamografi Tarama Testi Programlarý;
* 35-40 yaþ arasýnda temel bir mammografi
* 40-49 yaþ 2 yýlda bir mammografi
* 50 yaþ sonrasý her yýl mammografi þeklindedir.

Meme Ultrasonografisi

Memede tespit edilmiþ kitlenin doðasýný ortaya koymada kullanýlan yararlý bir yöntemdir.

Meme için kullanýlan ultrasonlarýn problarý ince olup yüksek frekanslarý sayesinde derini deðil yüzeyel dokuyu taramayý amaçlayan özel kullanýmlý cihazlardýr.

Mamografinin yetersiz veya þüpheli olduðu durumlarda, meme ultrasonu ilave bir tetkik olarak hekiminiz tarafýndan istenebilir.

Meme Kanserlerinde Tedavi

Tedavi aþamasýnda nelerin uygulanacaðý daha çok tümörün evrelendirilmesine, tipine ve büyüklüðüne baðlýdýr.

Bazý küçük tümörlerde kanserin yayýlýmý olmamýþsa sadece cerrahi yöntemle tümörün çýkarýlmasý yeterli gelebilir. Cerrahi iþlemden sonra hastalýðýn yaygýnlýk derecesi ve tipine bakýlarak radyoterapi, kemoterapi veya hormonoterapi de tedaviye eklenir.

Cerrahi tedavide kanserli dokuyu içeren meme, cerrahi olarak çýkartýlýr ("mastektomi"). Bu iþleme koltuk altý lenf bezlerinin ("lenf adenektomi") çýkartýlmasý da eklenir.

Meme kanserinin tam olarak iyileþmesi sonrasýnda nüksleri atlamamak için takip çok önemlidir. Takiplerde kanserin tam olarak ortadan kalktýðý izlenirse bu bölgeye düzeltici ve estetik operasyonlar uygulanabilir. Bu hastalarda psikolojik destek son derecede önemlidir.

Soya Mucizesi …

Batý toplumlarýnda meme kanseri tüm kanserler arasýnda en fazla görülen ikinci kanser türüyken, Uzak Doðu ve Asya’da görülme oraný daha düþüktür.

Asya ve Uzak Doðudan Amerika’ ya göç edenler üzerinde yapýlan çalýþmalarda meme kanseri oluþumunda çevresel koþullarýn genetik etmenlerden daha etkili olduðu saptanmýþ ve buna en önemli katkýyý da beslenme þeklinin saðladýðý belirtilmiþtir.

Bir çok bitkide östrojenik aktiviteye sahip çeþitli kimyasal bileþikler mevcuttur. Bu bileþikler týpký insan vücudunda bulunan östrojene benzer yapý gösterirler.

Uzak Doðuda çeþitli formlarda soya fasulyesinin tüketimi yaygýndýr (soya fasulyesi, tofu, soya sütü gibi). Soya, bitkisel östrojenler olan "fitoöstrojenler" açýsýndan zengin bir kaynaktýr.

Kadýn fizyolojisinde östrojenlerin rolü oldukça önemlidir. Bitkisel besinlerde bulunan fitoöstrojenler, saðlýðýnýn korunmasýnda ve pek çok hastalýðýn önlenmesinde önemli rol oynarlar.

Yapýlan çalýþmalarda, fitoöstrojenlerin sýkça tüketildiklerinde; pek çok kanser ve koroner kalp hastalýklarýnýn oluþma riskini azalttýðý izlenmiþtir.

Ayrýca fitoestrojenler; menopoz ve adet dönemlerinde oluþan problemleri azaltýp, osteoporozu da engellemektedir.