Genel Bilgiler
Giriş
MENOPOZ
Menopoz Psikolojisi
Üreme çaðý sonunda kadýnlarýn bir yýl süreyle adet görmemesi durumunda menapoz düþünülmektedir. Menapoza girme yaþý genellikle 45-55 arasýndadýr.
Menapozda psikolojik deðiþiklikler çoðu zaman adetler kesilmeden 2-3 yýl önce baþlayabilir. Menopozda östrojen yetmezliðinin psikiyatrik bozukluklara yol açtýðýna dair fazla kanýt bulunmamaktadýr. Menopozdaki kadýnlarýn büyük bir kýsmý huzursuzluk, depresyon, uykusuzluk, hastalýk ve ateþ basmalarýndan yakýnýrlar. Özellikle östrojen verildiði zaman bu kadýnlardaki kronik uykusuzluk düzelmektedir yine östrojen yetersizliðinden dolayý vagina incelmekte (atrofik vagina) ve seksuel cevapta azalma olmaktadýr. Unutkanlýk, yaþlanma korkusu, yaþamdan zevk almama, sinirlilik ve dikkat kaybý görülür.
Menopoz Sendromu
Ovaryum fonksiyonlarýn bitmesi, östrojen salgýsýnýn azalmasý sonucu menopoz baþlar. Ortalama menopoz yaþý 51’ dir. Menopoz sendromunun ortaya çýkmasý, östrojen yetmezliðine baðlýdýr.
Kesinlikle östrojen yetmezliðinden ileri gelen semptomlar, genito-üriner atrofi, vazomotor dengesizlik ve osteoporozdur. Menopozda kýsmen hormon kaybýna baðlý semptomlar ise kalp ve damar hastalýklarý, uykusuzluk, halsizlik ve depresyon gibi belirtilerdir.
Vazomotor semptomlar: Premenopoz ve postmenopoz döneminde olan kadýnlarýn %75-%85’i ateþ basmalarýndan yakýnýrlar. Ateþ basmalarý yüzde baþlayan, göðse yayýlan bir sýcaklýk hissidir. Görülebilir bir kýzarýklýk olur. Ateþ basmalarý ile beraber bulunan, baþ dönmesi, baþ aðrýsý, çarpýntý ve aþýrý gece terlemeleri olur.
Osteoporoz: Osteoporoz kemiðin cm2’ sindeki kemik dokusunun azalmasýdýr. Kemik, mekanik etkilerle kolay kýrýlýr. Primer veya sekonder osteoporoz olabilir. Primer osteoporoz, genellikle 55-70 yaþlarý arasýndaki kadýnlarda görülen yaþlýlýk osteoporozudur (senil osteoporoz). En çok vertebra, kalça ve kollarýn uzun kemikleri kýrýlýr. Özel bir hastalýða baðlý olarak oluþan patolojik kýrýklarda sekonder osteoporoz söz konusudur. 45 yaþýný geçmiþ kimselerde görülen kalça kýrýklýklarýnýn çoðu primer osteoporoza baðlýdýr. Egzersiz yapmak, bol kalsiyumlu gýdalarla beslenmek, osteoporoz riskini azaltmaktadýr. Erken menopoz osteoporoz geliþiminde çok büyük risk faktörüdür. Ayrýca ailesinde osteoporoz öyküsü olanlar, aþýrý sigara, alkol, kahve ve fazla protein alanlarda da osteoporoz riski artmaktadýr.
Premenopoz Devresinde Düzensiz Kanamalar
Premenopoz (menopoz öncesi) dönemde ovulasyonsuz sikluslarýn sayýsý giderek artar. Sonunda östrojen sentezi hem artar hem de uzun süre devam eder. Bunun yaný sýra, endometriumda aþýrý bir proliferasyon (kalýnlaþma) ve kistik glandüler hiperplazi (endometrium bezlerinde kistik geniþlemeler) olur. Sonuçta uzun süre devam eden þiddetli kanamalara yol açar. Bu durum kanser ile karýþýr. Ancak endometrium kanserini ayýrt etmek için probe kürtaj þarttýr. Bu nedenle tüm kuþkulu vakalarda kürtaj yapmak en önemli ve gerekli araþtýrma yöntemidir. Tedavide, östrojen fazlalýðýna engel olmak için gestagenli preparatlar (içinde progesteron bulunan ilaçlar) verilir.
Zaten premenopoz dönemde, hipermenore, hipomenore, oligomenore, sürekli ve düzensiz kanamalar (disfonksiyonel kanama) þeklinde siklus anomalileri görülür. Bu düzensizlik birkaç ay veya birkaç yýl sürebilir. Bazen birkaç ay amenore de olabilir, ovulasyon seyrekleþir, bu nedenle gebelik oraný düþüktür. Bu düzensiz kanamalar ile birlikte önemli uterus kanserleri ve diðer organik bozukluklar da olabilir. Bazý kadýnlarda siklus bozukluklarý olmadan menopoz birden yerleþebilir.
Premenopoz ve Postmenopozda Ortaya Çýkan Nörovejetatif Belirtiler
En önemli belirti ateþ basmalarýdýr. Menopozdaki kadýnlarýn %70-80’inde bu semptom görülür. Vücudun üst yarýsýnda, sýrttan baþlayýp boyun ve kafaya doðru yükselen sýcaklýk hissi ile bir arada olup yüzde kýzarýklýk görülür. Çarpýntý ile beraber nabýz sayýsý artar. Sýcaklýk basmalarý birkaç saniye ya da birkaç dakika devam edebilir. Ter boþalmalarý özellikle geceleri daha fazla olur, bazen gece boyunca birkaç kez tekrarlayarak çok rahatsýz eder. Uykusuzluk, yorgunluk, kulak çýnlamasý, ellerde karýncalanma þikayetleri de görülür.
Ateþ basmalarý, bazý kadýnlarda bir yýl sürdüðü halde bir kýsmýnda beþ yýldan daha fazla devam etmektedir. Ateþ basmalarýnýn baþlýca nedeni östrojen yetmezliðidir. Bunu gidermek için kullanýlan tek ilaç da östrojendir.
Senil Vaginit
Vaginanýn cinsel temasa engel olacak þekilde aþýrý derecede büzülmesi, özellikle çok sayýda doðum yapmýþ kadýnlarda sýk rastlanan bir durumdur. Mukozanýn normal kayganlýðýný kaybetmesi ve çok sayýda iltihap odaklarýnýn bulunmasý sonucu bazen kanla karýþýk, sulu, beyaz akýntý olur. Bu durum atrofik ya da senil vajinit olarak adlandýrýlýr. Östrojen ile tedavi edilir. Östrojen lokal olarak krem, pomad þeklinde; sistemik olarak aðýzdan minimal dozlarda ve kesintili olarak hastaya verilir. Cinsel temas zorluðu çekenlerde ise kayganlýk saðlayan kremler, vajinal jeller kullanýr.
Kaþýntý, Lökoplaki (leukoplakia) ve Krausosis Vulva
Menopozda ortaya çýkan durumlardýr. Yumurtalýk faaliyeti durduktan sonra genital organlarýn kan akýmýnýn azalmasý, vulvanýn iyi beslenememesi sonucu enfeksiyon ve kaþýntý (pruritus) olur, hastayý çok rahatsýz eder. Genellikle þeker hastalarýnda çok görüldüðünden tedaviye baþlamadan önce diyabet yönünden araþtýrýlmalýdýr. Bazý vakalarda vulva derisinin beyazlaþarak kalýnlaþtýðý durumlarda lökoplaki (leukoplakia) adý verilen lezyonlar görülür.
Vulva yapýsýndaki yað dokusunun tamamen absorpsiyonuyla birlikte ortaya çýkan ileri derecede vulva atrofisine ise kraurosis vulva denir. Bu durum daha çok menopoz dönemini geçirmiþ yaþlý kadýnlarda karþýmýza çýkar. Bazen lökoplaki ile birlikte de görülür. Labium minüs ve klitorisi de içine alan genel bir büzülme sonucu vagina giriþi sert bir halka halini alýr ve cinsel temas olanaksýz hale gelir. Lökoplaki ve kraurosis vulva tedavi edilmediði takdirde vakalarýn %5-9’unda vulva kanseri ortaya çýkar. Bu nedenle þüpheli her vakadan biopsi almalý ve patolojik incelemeye gönderilmelidir.
Tedavide; tahriþe neden olabilecek diabet, vaginit (moniliazis ve trikomonas vaginiti), yerel enfeksiyonlar tedavi edildikten sonra konjuge östrojenler düþük dozda verilmelidir. Lökoplaki durumunda lezyon vulvada sýnýrlý ise basit vulvektomi (vulvanýn operasyonla çýkartýlmasý) ya da uzun süreli hormonal tedavi uygulanabilir.
Giriþ
MENOPOZ
Menopoz Psikolojisi
Üreme çaðý sonunda kadýnlarýn bir yýl süreyle adet görmemesi durumunda menapoz düþünülmektedir. Menapoza girme yaþý genellikle 45-55 arasýndadýr.
Menapozda psikolojik deðiþiklikler çoðu zaman adetler kesilmeden 2-3 yýl önce baþlayabilir. Menopozda östrojen yetmezliðinin psikiyatrik bozukluklara yol açtýðýna dair fazla kanýt bulunmamaktadýr. Menopozdaki kadýnlarýn büyük bir kýsmý huzursuzluk, depresyon, uykusuzluk, hastalýk ve ateþ basmalarýndan yakýnýrlar. Özellikle östrojen verildiði zaman bu kadýnlardaki kronik uykusuzluk düzelmektedir yine östrojen yetersizliðinden dolayý vagina incelmekte (atrofik vagina) ve seksuel cevapta azalma olmaktadýr. Unutkanlýk, yaþlanma korkusu, yaþamdan zevk almama, sinirlilik ve dikkat kaybý görülür.
Menopoz Sendromu
Ovaryum fonksiyonlarýn bitmesi, östrojen salgýsýnýn azalmasý sonucu menopoz baþlar. Ortalama menopoz yaþý 51’ dir. Menopoz sendromunun ortaya çýkmasý, östrojen yetmezliðine baðlýdýr.
Kesinlikle östrojen yetmezliðinden ileri gelen semptomlar, genito-üriner atrofi, vazomotor dengesizlik ve osteoporozdur. Menopozda kýsmen hormon kaybýna baðlý semptomlar ise kalp ve damar hastalýklarý, uykusuzluk, halsizlik ve depresyon gibi belirtilerdir.
Vazomotor semptomlar: Premenopoz ve postmenopoz döneminde olan kadýnlarýn %75-%85’i ateþ basmalarýndan yakýnýrlar. Ateþ basmalarý yüzde baþlayan, göðse yayýlan bir sýcaklýk hissidir. Görülebilir bir kýzarýklýk olur. Ateþ basmalarý ile beraber bulunan, baþ dönmesi, baþ aðrýsý, çarpýntý ve aþýrý gece terlemeleri olur.
Osteoporoz: Osteoporoz kemiðin cm2’ sindeki kemik dokusunun azalmasýdýr. Kemik, mekanik etkilerle kolay kýrýlýr. Primer veya sekonder osteoporoz olabilir. Primer osteoporoz, genellikle 55-70 yaþlarý arasýndaki kadýnlarda görülen yaþlýlýk osteoporozudur (senil osteoporoz). En çok vertebra, kalça ve kollarýn uzun kemikleri kýrýlýr. Özel bir hastalýða baðlý olarak oluþan patolojik kýrýklarda sekonder osteoporoz söz konusudur. 45 yaþýný geçmiþ kimselerde görülen kalça kýrýklýklarýnýn çoðu primer osteoporoza baðlýdýr. Egzersiz yapmak, bol kalsiyumlu gýdalarla beslenmek, osteoporoz riskini azaltmaktadýr. Erken menopoz osteoporoz geliþiminde çok büyük risk faktörüdür. Ayrýca ailesinde osteoporoz öyküsü olanlar, aþýrý sigara, alkol, kahve ve fazla protein alanlarda da osteoporoz riski artmaktadýr.
Premenopoz Devresinde Düzensiz Kanamalar
Premenopoz (menopoz öncesi) dönemde ovulasyonsuz sikluslarýn sayýsý giderek artar. Sonunda östrojen sentezi hem artar hem de uzun süre devam eder. Bunun yaný sýra, endometriumda aþýrý bir proliferasyon (kalýnlaþma) ve kistik glandüler hiperplazi (endometrium bezlerinde kistik geniþlemeler) olur. Sonuçta uzun süre devam eden þiddetli kanamalara yol açar. Bu durum kanser ile karýþýr. Ancak endometrium kanserini ayýrt etmek için probe kürtaj þarttýr. Bu nedenle tüm kuþkulu vakalarda kürtaj yapmak en önemli ve gerekli araþtýrma yöntemidir. Tedavide, östrojen fazlalýðýna engel olmak için gestagenli preparatlar (içinde progesteron bulunan ilaçlar) verilir.
Zaten premenopoz dönemde, hipermenore, hipomenore, oligomenore, sürekli ve düzensiz kanamalar (disfonksiyonel kanama) þeklinde siklus anomalileri görülür. Bu düzensizlik birkaç ay veya birkaç yýl sürebilir. Bazen birkaç ay amenore de olabilir, ovulasyon seyrekleþir, bu nedenle gebelik oraný düþüktür. Bu düzensiz kanamalar ile birlikte önemli uterus kanserleri ve diðer organik bozukluklar da olabilir. Bazý kadýnlarda siklus bozukluklarý olmadan menopoz birden yerleþebilir.
Premenopoz ve Postmenopozda Ortaya Çýkan Nörovejetatif Belirtiler
En önemli belirti ateþ basmalarýdýr. Menopozdaki kadýnlarýn %70-80’inde bu semptom görülür. Vücudun üst yarýsýnda, sýrttan baþlayýp boyun ve kafaya doðru yükselen sýcaklýk hissi ile bir arada olup yüzde kýzarýklýk görülür. Çarpýntý ile beraber nabýz sayýsý artar. Sýcaklýk basmalarý birkaç saniye ya da birkaç dakika devam edebilir. Ter boþalmalarý özellikle geceleri daha fazla olur, bazen gece boyunca birkaç kez tekrarlayarak çok rahatsýz eder. Uykusuzluk, yorgunluk, kulak çýnlamasý, ellerde karýncalanma þikayetleri de görülür.
Ateþ basmalarý, bazý kadýnlarda bir yýl sürdüðü halde bir kýsmýnda beþ yýldan daha fazla devam etmektedir. Ateþ basmalarýnýn baþlýca nedeni östrojen yetmezliðidir. Bunu gidermek için kullanýlan tek ilaç da östrojendir.
Senil Vaginit
Vaginanýn cinsel temasa engel olacak þekilde aþýrý derecede büzülmesi, özellikle çok sayýda doðum yapmýþ kadýnlarda sýk rastlanan bir durumdur. Mukozanýn normal kayganlýðýný kaybetmesi ve çok sayýda iltihap odaklarýnýn bulunmasý sonucu bazen kanla karýþýk, sulu, beyaz akýntý olur. Bu durum atrofik ya da senil vajinit olarak adlandýrýlýr. Östrojen ile tedavi edilir. Östrojen lokal olarak krem, pomad þeklinde; sistemik olarak aðýzdan minimal dozlarda ve kesintili olarak hastaya verilir. Cinsel temas zorluðu çekenlerde ise kayganlýk saðlayan kremler, vajinal jeller kullanýr.
Kaþýntý, Lökoplaki (leukoplakia) ve Krausosis Vulva
Menopozda ortaya çýkan durumlardýr. Yumurtalýk faaliyeti durduktan sonra genital organlarýn kan akýmýnýn azalmasý, vulvanýn iyi beslenememesi sonucu enfeksiyon ve kaþýntý (pruritus) olur, hastayý çok rahatsýz eder. Genellikle þeker hastalarýnda çok görüldüðünden tedaviye baþlamadan önce diyabet yönünden araþtýrýlmalýdýr. Bazý vakalarda vulva derisinin beyazlaþarak kalýnlaþtýðý durumlarda lökoplaki (leukoplakia) adý verilen lezyonlar görülür.
Vulva yapýsýndaki yað dokusunun tamamen absorpsiyonuyla birlikte ortaya çýkan ileri derecede vulva atrofisine ise kraurosis vulva denir. Bu durum daha çok menopoz dönemini geçirmiþ yaþlý kadýnlarda karþýmýza çýkar. Bazen lökoplaki ile birlikte de görülür. Labium minüs ve klitorisi de içine alan genel bir büzülme sonucu vagina giriþi sert bir halka halini alýr ve cinsel temas olanaksýz hale gelir. Lökoplaki ve kraurosis vulva tedavi edilmediði takdirde vakalarýn %5-9’unda vulva kanseri ortaya çýkar. Bu nedenle þüpheli her vakadan biopsi almalý ve patolojik incelemeye gönderilmelidir.
Tedavide; tahriþe neden olabilecek diabet, vaginit (moniliazis ve trikomonas vaginiti), yerel enfeksiyonlar tedavi edildikten sonra konjuge östrojenler düþük dozda verilmelidir. Lökoplaki durumunda lezyon vulvada sýnýrlý ise basit vulvektomi (vulvanýn operasyonla çýkartýlmasý) ya da uzun süreli hormonal tedavi uygulanabilir.