Genel Bilgiler
Giriş
Ürogenital fistül denildiði zaman, genital sistemi oluþturan organlar ile yakýn komþuluk halinde olduðu idrar yollarý aþaðý kýsmýndaki organlar arasýnda meydana gelen aðýzlaþma anlaþýlýr. Bu aðýzlaþma (ürogenital fistül) nedeniyle idrar sürekli olarak vajinadan gelir, sonuç olarak dýþ genital organlar ýslak ve masere bir görümün sergiler.
Yakınmalar
Ürogenital fistül nedenlerini üç grup altýnda incelemek mümkündür:
A. CERRAHÝ FÝSTÜLLER
B. DOÐUMLA ÝLGÝLÝ FÝSTÜLLER
C. KANSER FÝSTÜLLERÝ
Bu gruplara ayrýca ýþýn tedavisinden sonra oluþan ýþýn fistüllerini, enfeksiyon hastalýklarý sonucu oluþan fistülleri ve travmaya maruz kalma sonucu oluþan travmatik fistülleri de dahil edebiliriz.
A. CERRAHÝ FÝSTÜLLER
Vaginal, abdominal histerektomi veya diðer jinekolojik operasyonlar sýrasýnda üreterlerin kesilmesi veya baðlanmasý ile üreter fistülleri meydana gelebilir. Wertheim operasyonu (Wertheim operasyonu; servikal kanserin tedavisinde yapýlan operasyon) gibi uzun süren müdahaleler sýrasýnda, içinden besleyici damarlarýn geçtiði bað dokusunun üreter etrafýnda serbestleþtirilmesi neticesinde önce üreterlerin beslenmesi bozulur, daha sonra nekroza baðlý fistüller ortaya çýkabilir.
Endometriozis veya evvelce geçirilmiþ pelvik bir operasyondan sonra meydana gelen yapýþýklýklar mesane ile genital sistem arasýnda fistüllerin oluþmasýna neden olabilir.
B. DOÐUMLA ÝLGÝLÝ FÝSTÜLLER
Pelvis giriminde fetüs baþýnýn uzun süre kalmasý sonucu mesaneye basý yapar, mesanenin beslenmesi bozulur. Ýlk aþamada nekroz, ikinci aþamada fistül oluþur (nekroz fistülleri). Özellikle baþ-pelvis uygunsuzluðu olan vakalarda doðum süresinin uzamasý ile baþýn yaptýðý basýnç fistül oluþumunu kolaylaþtýrýr.
Obstetrik operasyon fistülleri (travmatik fistül) doðum operasyonlar veya müdahaleleri esnasýnda oluþur. Günümüzde doðumlarda forsepse çok nadir gereksinim duyulmakla beraber, özellikle zor doðumlarda tatbik edilen forseps operasyonlarýnda, forsepsin kaþýklarýnýn pelvis içinde çevrilmesi mesane ve etraf dokularda yaralanma ve travmalara neden olarak fistüle zemin hazýrlar. Operatör ne kadar dikkatli ve usulüne uygun olarak forsepsi tatbik etse bile fistül oluþabilir.
Sezaryen operasyonlarýnda veya sezaryen histerektomi (sezaryen esnasýnda uterusun
alýnmasý) sýrasýnda mesanenin açýlmasý veya çocuk baþý çýkarken travmatize edilmesi ile fistül meydana gelir. Özellikle sezaryen sýrasýnda yükselmiþ mesane varsa, periton açýlýrken mesane kesilebilir ve fark edilmeyebilir. Bu durum Postoperatif dönemde (ameliyattan sonra) fistül þeklinde kendini belli eder.
Uterus, serviks, vagina ve diðer genital organlardaki patolojik dokunun mesaneye ve üretraya doðru ilerlemesi ile doku harabiyeti yaparak fistüller meydana gelir. En sýk serviks kanserlerinin son devrelerinde bu tür fistüllere rastlanýr. Cerrahi olarak kapatýlmasý mümkün deðildir. Zira kanser infiltrasyonu nedeniyle fistül deliði etrafýna dikiþ atmak zordur; hem dikiþ tutmaz, hem de kanama artar. Kanser tedavisi için kullanýlan radium plaklarý yerinden kayarsa veya aþýrý dozda radyasyon verilirse zýmba ile delinmiþ gibi, belirgin kenarlý fistüller oluþur.
Ürogenital fistülleri anatomik lokalizasyonuna göre dört grup altýnda toplamak mümkündür:
a. Üretero – vaginal fistüller
b. Vesico – vaginal fistüller
c. Üretro – vaginal fistüller
d. Kombine fistüller
a. Üretero – vaginal fistüller, genellikle cerrahi müdahale sonucu oluþur, idrar vagenden gelir. Üreter ile vagina arasýndaki fistüllerdir. Üreter kesilmesinde idrar vagenden kýsa bir süre sonra geldiði halde, üreter baðlanmasý halinde vagenden idrar ancak 8-10 gün sonra gelir ve o taraf böbrek bölgesinde çok þiddetli aðrýlar olur.
b. Vesico – vaginal fistüller: Mesane ile vagen arasýnda oluþur. En çok zor doðumlardan ve forseps müdahalesinden sonra oluþur.
c. Üretro – vaginal fistüller: Üretra ile vagina arasýnda oluþur. Mesane sifinkteri de fistüle iþtirak eder.
d. Kombine fistüller:Yukarýda sayýlan fistüllerin birden fazlasý ayný anda görülür. Fistülün lokalizasyonuna göre bulgular deðiþik olur.
Laboratuvar testleri
Teþhis: Hasta devamlý, idrarýnýn geldiðini ifade eder, vulva (dýþ genital organ) ýslak ve maseredir. Spekulum muayenesi ile fistül yeri kolayca tespit edilebilir. Eðer fistül yeri küçük ise sistoskopi yapýlarak, mesaneye boyalý madde (metilen mavisi) verilerek veya damardan indigokarmen verildikten sonra vagene konulan tamponun mavi renge boyanýp boyanmadýðýna bakýlarak teþhis konulabilir.Medikal tedaviler
Tedavi: Tüm fistüllerin tedavi þekli cerrahidir. Operatif müdahaleler veya doðumdan sonra oluþan fistüllerin tedavisi için en az üç ay beklenmelidir. Operasyondan sonra mesane sondasý 12-14 gün kadar yerinde tutulmalýdýr. Kabýzlýðý önlemek için laksatif verilir. Sýk perine bakýmý önerilir. Ara sýra mesaneye, yerleþtirilen sonda yardýmý ile mesane jimnastiði (sondayý açýp kapatarak) yaptýrýlmalýdýr.
Giriþ
Ürogenital fistül denildiði zaman, genital sistemi oluþturan organlar ile yakýn komþuluk halinde olduðu idrar yollarý aþaðý kýsmýndaki organlar arasýnda meydana gelen aðýzlaþma anlaþýlýr. Bu aðýzlaþma (ürogenital fistül) nedeniyle idrar sürekli olarak vajinadan gelir, sonuç olarak dýþ genital organlar ýslak ve masere bir görümün sergiler.
Semptom ve Yakýnmalar
Ürogenital fistül nedenlerini üç grup altýnda incelemek mümkündür:
A. CERRAHÝ FÝSTÜLLER
B. DOÐUMLA ÝLGÝLÝ FÝSTÜLLER
C. KANSER FÝSTÜLLERÝ
Bu gruplara ayrýca ýþýn tedavisinden sonra oluþan ýþýn fistüllerini, enfeksiyon hastalýklarý sonucu oluþan fistülleri ve travmaya maruz kalma sonucu oluþan travmatik fistülleri de dahil edebiliriz.
A. CERRAHÝ FÝSTÜLLER
Vaginal, abdominal histerektomi veya diðer jinekolojik operasyonlar sýrasýnda üreterlerin kesilmesi veya baðlanmasý ile üreter fistülleri meydana gelebilir. Wertheim operasyonu (Wertheim operasyonu; servikal kanserin tedavisinde yapýlan operasyon) gibi uzun süren müdahaleler sýrasýnda, içinden besleyici damarlarýn geçtiði bað dokusunun üreter etrafýnda serbestleþtirilmesi neticesinde önce üreterlerin beslenmesi bozulur, daha sonra nekroza baðlý fistüller ortaya çýkabilir.
Endometriozis veya evvelce geçirilmiþ pelvik bir operasyondan sonra meydana gelen yapýþýklýklar mesane ile genital sistem arasýnda fistüllerin oluþmasýna neden olabilir.
B. DOÐUMLA ÝLGÝLÝ FÝSTÜLLER
Pelvis giriminde fetüs baþýnýn uzun süre kalmasý sonucu mesaneye basý yapar, mesanenin beslenmesi bozulur. Ýlk aþamada nekroz, ikinci aþamada fistül oluþur (nekroz fistülleri). Özellikle baþ-pelvis uygunsuzluðu olan vakalarda doðum süresinin uzamasý ile baþýn yaptýðý basýnç fistül oluþumunu kolaylaþtýrýr.
Obstetrik operasyon fistülleri (travmatik fistül) doðum operasyonlar veya müdahaleleri esnasýnda oluþur. Günümüzde doðumlarda forsepse çok nadir gereksinim duyulmakla beraber, özellikle zor doðumlarda tatbik edilen forseps operasyonlarýnda, forsepsin kaþýklarýnýn pelvis içinde çevrilmesi mesane ve etraf dokularda yaralanma ve travmalara neden olarak fistüle zemin hazýrlar. Operatör ne kadar dikkatli ve usulüne uygun olarak forsepsi tatbik etse bile fistül oluþabilir.
Sezaryen operasyonlarýnda veya sezaryen histerektomi (sezaryen esnasýnda uterusun
alýnmasý) sýrasýnda mesanenin açýlmasý veya çocuk baþý çýkarken travmatize edilmesi ile fistül meydana gelir. Özellikle sezaryen sýrasýnda yükselmiþ mesane varsa, periton açýlýrken mesane kesilebilir ve fark edilmeyebilir. Bu durum Postoperatif dönemde (ameliyattan sonra) fistül þeklinde kendini belli eder.
Uterus, serviks, vagina ve diðer genital organlardaki patolojik dokunun mesaneye ve üretraya doðru ilerlemesi ile doku harabiyeti yaparak fistüller meydana gelir. En sýk serviks kanserlerinin son devrelerinde bu tür fistüllere rastlanýr. Cerrahi olarak kapatýlmasý mümkün deðildir. Zira kanser infiltrasyonu nedeniyle fistül deliði etrafýna dikiþ atmak zordur; hem dikiþ tutmaz, hem de kanama artar. Kanser tedavisi için kullanýlan radium plaklarý yerinden kayarsa veya aþýrý dozda radyasyon verilirse zýmba ile delinmiþ gibi, belirgin kenarlý fistüller oluþur.
Ürogenital fistülleri anatomik lokalizasyonuna göre dört grup altýnda toplamak mümkündür:
a. Üretero – vaginal fistüller
b. Vesico – vaginal fistüller
c. Üretro – vaginal fistüller
d. Kombine fistüller
a. Üretero – vaginal fistüller, genellikle cerrahi müdahale sonucu oluþur, idrar vagenden gelir. Üreter ile vagina arasýndaki fistüllerdir. Üreter kesilmesinde idrar vagenden kýsa bir süre sonra geldiði halde, üreter baðlanmasý halinde vagenden idrar ancak 8-10 gün sonra gelir ve o taraf böbrek bölgesinde çok þiddetli aðrýlar olur.
b. Vesico – vaginal fistüller: Mesane ile vagen arasýnda oluþur. En çok zor doðumlardan ve forseps müdahalesinden sonra oluþur.
c. Üretro – vaginal fistüller: Üretra ile vagina arasýnda oluþur. Mesane sifinkteri de fistüle iþtirak eder.
d. Kombine fistüller:Yukarýda sayýlan fistüllerin birden fazlasý ayný anda görülür. Fistülün lokalizasyonuna göre bulgular deðiþik olur.
Laboratuvar testleri, özel testler
Teþhis: Hasta devamlý, idrarýnýn geldiðini ifade eder, vulva (dýþ genital organ) ýslak ve maseredir. Spekulum muayenesi ile fistül yeri kolayca tespit edilebilir. Eðer fistül yeri küçük ise sistoskopi yapýlarak, mesaneye boyalý madde (metilen mavisi) verilerek veya damardan indigokarmen verildikten sonra vagene konulan tamponun mavi renge boyanýp boyanmadýðýna bakýlarak teþhis konulabilir.
Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dýþý tedavi önerileri
Tedavi: Tüm fistüllerin tedavi þekli cerrahidir. Operatif müdahaleler veya doðumdan sonra oluþan fistüllerin tedavisi için en az üç ay beklenmelidir. Operasyondan sonra mesane sondasý 12-14 gün kadar yerinde tutulmalýdýr. Kabýzlýðý önlemek için laksatif verilir. Sýk perine bakýmý önerilir. Ara sýra mesaneye, yerleþtirilen sonda yardýmý ile mesane jimnastiði (sondayý açýp kapatarak) yaptýrýlmalýdýr.