x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
Omurganýn Yapýsý ve Fonksiyonlarý
Omurga; omurlardan, omurlarýn arasýnda bulunan disklerden ve omurlarlarla diskleri bir arada tutan baðlar ve diðer yumuþak dokulardan oluþmuþtur. Omurga, hem ileri derecede sabit ve saðlam, hem de hareketli olmasý gereken bir organdýr. Bu esneklik, omur (vertebra) adý verilen çok sayýda küçük parçanýn bir araya gelmesi ile saðlanabilmiþtir. Ýnsanda toplam omur sayýsý 33’dür. 7 boyun (servikal), 12 sýrt (dorsal) ve 5 bel (lomber) omuru toplam 24 omur, omurganýn hareketli bölümünü oluþturur. Omurlar arasýnda 23 adet disk adý verilen kýkýrdaksý-fibröz oluþum vardýr. Bel ve boyun bölgesi omurganýn en hareketli bölgeleridir. Bu sebeple artroz (kireçlenme), disk hastalýðý gibi yýpranma ve yozlaþmaya baðlý hastalýklar en çok bu bölgelerde görülür.
Omur (vertebra)
Omurlar, omurganýn asýl taþýyýcý elemanlarýdýr. Her bir omur, bir gövde bölümü ve içinden omuriliðin geçtiði bir halkadan oluþur. Omur gövdesi basýk bir silindir þeklindedir ve çok güçlü bir kemik yapýsýna sahiptir. Ancak yine de düþme yada kazalarda kýrýlabilir. Özellikle de osteoporoz (kemik zayýflýðý) adý verilen kemik kitlesinin azaldýðý durumlarda yüksekliði azalýr ve kýrýlma riski artar. Omurlardaki kýrýklar, kaymalar yada kireçlenmeler omurilik yada ondan çýkan sinirleri sýkýþtýrabilir.
Disk (omurlar arasý yastýkçýklar)
Omurlarýn gövde kýsýmlarýný birbirleri ile çok sýký bir þekilde birleþtiren diskler; elastik, kolayca þekil alabilen, basýnca dayanýklý elemanlardýr. Disk, kapsüle benzetebileceðimiz bir dýþ zar ile sarýlýdýr (anulus fibrozis). Ýçini ise, jel benzeri bir madde ( nükleus pulpozus ) oluþturur. Diskler vertebral son plaklar (diskin omurla birleþtiði tabaka) vasýtasýyla kemikle birleþir.
Disklerin beslenmesi, subkondral (diskin hemen altýndaki) kemikten vertebral son plaklardaki porlar (delikçikler) yoluyla sýzan sývýlarla olur. Sývý, dik duran insanda basýnçla gün içinde dýþarýya çýkar. Buna baðlý olarak, sabah ve akþam saatleri arasýnda 1-2 santimlik bir boy farký oluþur. Sabahlarý dinlenip kalkan insanýn boyu daha uzundur. Bu sývý deðiþimi, diskin beslenmesini saðlayan tek yoldur. Diskin beslenmesinin en iyi yolu yatak istirahatidir.
Diskin en sýk rastlanan sorunu, disk içindeki materyalin diskin zarlarýný balonlaþtýrarak sinirleri sýkýþtýrmasý, hatta daha da ilerleyip dýþ zarlarýn yýrtýlmasý ile içeriðinin dýþarý çýkarak çevre dokuya, özellikle de sinirler üzerine baský yapmasýdýr (buna bel fýtýðý adý verilir). Ayrýca, disk, yýllar içinde niteliðini yitirerek kýrýlganlaþýr, yüksekliði azalýr. Disk yüksekliðinde azalma bir yaþlýlýk hastalýðýdýr, ve genellikle omur kireçlenmesi (spondiloz) ile birliktedir.
Omurlar arasý faset eklemler
Omurlar önde diskle arkada iki adet faset eklemi ile birbirleriyle baðlantý yaparlar. Faset eklemlerde, kireçlenme adý verilen eklem aþýnmalarý oluþabilir ya da iltihabi romatizmalarda iltihap meydana gelebilir. Ayrýca, bu eklemlerde doðuþtan varolan bazý yapýsal bozukluklar da olabilir. Bu durumlarda da hasta bel, sýrt yada boyun aðrýsý hisseder. Hareketleri de kýsýtlanabilir. Faset eklemlerden kaynaklanan aðrýlar genellikle 40 yaþýndan sonra görülür ve belde hissedilir. Aðrýlar öne eðilmekle azalýr, arkaya doðru eðilmekle ve merdiven çýkarken artar.
Kaslar
Sýrtýmýzda, kalça kemiklerinden enseye kadar, omurganýn her iki yaný boyunca güçlü bir kas dokusu vardýr. Yine önde leðen kemiði ile göðüs kafesi arasýnda, kemik desteðinden mahrum bölgede de, karýn kaslarý yer alýr. Bunlar da, týpký sýrt kaslarý gibi, ancak çok daha ince bir tabaka halinde bir hasýr örgüsü görünümündedirler. Karýn içi organlarýný yerinde tutma görevinin yanýsýra, solunum için de gereklidirler. Karýn kaslarý bel bölgesinin öne eðilmesini saðlarlar ve yana eðilmeye yardýmcý olurlar.
Dik duruþta dengenin korunabilmesi için, omurga düz bir sopa gibi deðil, öne ve arkaya doðru bir “S” harfine benzer kývrýmlar yaparak durur. Bu eðriliklere, omurganýn doðal eðrilikleri denir ve omurgayý zedelenmelerden korur. Bel bölgesindeki eðriliðin artmasý, yani belin çukurlaþmasý arka grup eklemleri, belin düzleþmesi ise diskler üzerine binen yükü artýrýr.
Baðlar
Kaslar ve kemiklerin yaný sýra, hareket sisteminin önemli bir elemaný da baðlardýr. Kaslar, kasýlmalarý ile hareketi saðlarlar. Kemikler ise sert ve dayanýklý yapýlarý ile kendisinden destek alýnan oluþumlardýr. Ancak, bunlarý birleþtiren oluþumlara da gerek vardýr. Baðlar, kaslarýn saðladýðý hareketi frenlemeye ve harekete sýnýr koymaya yarayan oluþumlardýr. Omurga gibi çok hareketli bir yapýyý bir arada tutmaya, buna karþýn yeterli hareket açýklýðýnýn da kalmasýna imkan saðlarlar. Omurganýn baþlýca üç önemli baðý vardýr. Omurlarýn hemen önünde kalýn ön uzun bað, omur gövdesinin arkasýnda omuriliðin hemen önünde daha ince arka uzun bað ve omuriliðin arkasýnda sarý bað oldukça önem taþýrlar. Omurlar arasýnda birçok bað daha vardýr.
Ancak, aþýrý zorlanmalarý, sürekli gergin kalmalarý, ve kireçlenmeleri omurga aðrýlarýnýn önemli sebeplerinden biri olmalarýna yol açarlar. Ayrýca, iltihaplarý, aþýnmalarý ve zorlanmalarý; yýrtýlmalarýna ve kopmalarýna sebep olabilir.
Omurganýn görevleri
Omurga hem ayakta durmamýzý, hem esnekliðimizi saðlar. Omurga iç organlarýmýzýn asýldýðý bir aský ipi gibi iþlev görür. Omurga ayný zamanda beynin bir uzantýsý olan omuriliðin taþýyýcýsý ve koruyucusudur.
Omurga; omurlardan, omurlarýn arasýnda bulunan disklerden ve omurlarlarla diskleri bir arada tutan baðlar ve diðer yumuþak dokulardan oluþmuþtur. Omurga, hem ileri derecede sabit ve saðlam, hem de hareketli olmasý gereken bir organdýr. Bu esneklik, omur (vertebra) adý verilen çok sayýda küçük parçanýn bir araya gelmesi ile saðlanabilmiþtir. Ýnsanda toplam omur sayýsý 33’dür. 7 boyun (servikal), 12 sýrt (dorsal) ve 5 bel (lomber) omuru toplam 24 omur, omurganýn hareketli bölümünü oluþturur. Omurlar arasýnda 23 adet disk adý verilen kýkýrdaksý-fibröz oluþum vardýr. Bel ve boyun bölgesi omurganýn en hareketli bölgeleridir. Bu sebeple artroz (kireçlenme), disk hastalýðý gibi yýpranma ve yozlaþmaya baðlý hastalýklar en çok bu bölgelerde görülür.
Omur (vertebra)
Omurlar, omurganýn asýl taþýyýcý elemanlarýdýr. Her bir omur, bir gövde bölümü ve içinden omuriliðin geçtiði bir halkadan oluþur. Omur gövdesi basýk bir silindir þeklindedir ve çok güçlü bir kemik yapýsýna sahiptir. Ancak yine de düþme yada kazalarda kýrýlabilir. Özellikle de osteoporoz (kemik zayýflýðý) adý verilen kemik kitlesinin azaldýðý durumlarda yüksekliði azalýr ve kýrýlma riski artar. Omurlardaki kýrýklar, kaymalar yada kireçlenmeler omurilik yada ondan çýkan sinirleri sýkýþtýrabilir.
Disk (omurlar arasý yastýkçýklar)
Omurlarýn gövde kýsýmlarýný birbirleri ile çok sýký bir þekilde birleþtiren diskler; elastik, kolayca þekil alabilen, basýnca dayanýklý elemanlardýr. Disk, kapsüle benzetebileceðimiz bir dýþ zar ile sarýlýdýr (anulus fibrozis). Ýçini ise, jel benzeri bir madde ( nükleus pulpozus ) oluþturur. Diskler vertebral son plaklar (diskin omurla birleþtiði tabaka) vasýtasýyla kemikle birleþir.
Disklerin beslenmesi, subkondral (diskin hemen altýndaki) kemikten vertebral son plaklardaki porlar (delikçikler) yoluyla sýzan sývýlarla olur. Sývý, dik duran insanda basýnçla gün içinde dýþarýya çýkar. Buna baðlý olarak, sabah ve akþam saatleri arasýnda 1-2 santimlik bir boy farký oluþur. Sabahlarý dinlenip kalkan insanýn boyu daha uzundur. Bu sývý deðiþimi, diskin beslenmesini saðlayan tek yoldur. Diskin beslenmesinin en iyi yolu yatak istirahatidir.
Diskin en sýk rastlanan sorunu, disk içindeki materyalin diskin zarlarýný balonlaþtýrarak sinirleri sýkýþtýrmasý, hatta daha da ilerleyip dýþ zarlarýn yýrtýlmasý ile içeriðinin dýþarý çýkarak çevre dokuya, özellikle de sinirler üzerine baský yapmasýdýr (buna bel fýtýðý adý verilir). Ayrýca, disk, yýllar içinde niteliðini yitirerek kýrýlganlaþýr, yüksekliði azalýr. Disk yüksekliðinde azalma bir yaþlýlýk hastalýðýdýr, ve genellikle omur kireçlenmesi (spondiloz) ile birliktedir.
Omurlar arasý faset eklemler
Omurlar önde diskle arkada iki adet faset eklemi ile birbirleriyle baðlantý yaparlar. Faset eklemlerde, kireçlenme adý verilen eklem aþýnmalarý oluþabilir ya da iltihabi romatizmalarda iltihap meydana gelebilir. Ayrýca, bu eklemlerde doðuþtan varolan bazý yapýsal bozukluklar da olabilir. Bu durumlarda da hasta bel, sýrt yada boyun aðrýsý hisseder. Hareketleri de kýsýtlanabilir. Faset eklemlerden kaynaklanan aðrýlar genellikle 40 yaþýndan sonra görülür ve belde hissedilir. Aðrýlar öne eðilmekle azalýr, arkaya doðru eðilmekle ve merdiven çýkarken artar.
Kaslar
Sýrtýmýzda, kalça kemiklerinden enseye kadar, omurganýn her iki yaný boyunca güçlü bir kas dokusu vardýr. Yine önde leðen kemiði ile göðüs kafesi arasýnda, kemik desteðinden mahrum bölgede de, karýn kaslarý yer alýr. Bunlar da, týpký sýrt kaslarý gibi, ancak çok daha ince bir tabaka halinde bir hasýr örgüsü görünümündedirler. Karýn içi organlarýný yerinde tutma görevinin yanýsýra, solunum için de gereklidirler. Karýn kaslarý bel bölgesinin öne eðilmesini saðlarlar ve yana eðilmeye yardýmcý olurlar.
Dik duruþta dengenin korunabilmesi için, omurga düz bir sopa gibi deðil, öne ve arkaya doðru bir “S” harfine benzer kývrýmlar yaparak durur. Bu eðriliklere, omurganýn doðal eðrilikleri denir ve omurgayý zedelenmelerden korur. Bel bölgesindeki eðriliðin artmasý, yani belin çukurlaþmasý arka grup eklemleri, belin düzleþmesi ise diskler üzerine binen yükü artýrýr.
Baðlar
Kaslar ve kemiklerin yaný sýra, hareket sisteminin önemli bir elemaný da baðlardýr. Kaslar, kasýlmalarý ile hareketi saðlarlar. Kemikler ise sert ve dayanýklý yapýlarý ile kendisinden destek alýnan oluþumlardýr. Ancak, bunlarý birleþtiren oluþumlara da gerek vardýr. Baðlar, kaslarýn saðladýðý hareketi frenlemeye ve harekete sýnýr koymaya yarayan oluþumlardýr. Omurga gibi çok hareketli bir yapýyý bir arada tutmaya, buna karþýn yeterli hareket açýklýðýnýn da kalmasýna imkan saðlarlar. Omurganýn baþlýca üç önemli baðý vardýr. Omurlarýn hemen önünde kalýn ön uzun bað, omur gövdesinin arkasýnda omuriliðin hemen önünde daha ince arka uzun bað ve omuriliðin arkasýnda sarý bað oldukça önem taþýrlar. Omurlar arasýnda birçok bað daha vardýr.
Ancak, aþýrý zorlanmalarý, sürekli gergin kalmalarý, ve kireçlenmeleri omurga aðrýlarýnýn önemli sebeplerinden biri olmalarýna yol açarlar. Ayrýca, iltihaplarý, aþýnmalarý ve zorlanmalarý; yýrtýlmalarýna ve kopmalarýna sebep olabilir.
Omurganýn görevleri
Omurga hem ayakta durmamýzý, hem esnekliðimizi saðlar. Omurga iç organlarýmýzýn asýldýðý bir aský ipi gibi iþlev görür. Omurga ayný zamanda beynin bir uzantýsý olan omuriliðin taþýyýcýsý ve koruyucusudur.