Genel Bilgiler

OSTEOPOROZ (KEMÝK ERÝMESÝ) HAKKINDA BÝLMEK ÝSTEDÝKLERÝNÝZ
Osteoporoz (kemik erimesi) nedir?
Osteoporoz, kemiðin mineral ve matriks yönünden azalmasý ve yapýsýnýn deðiþmesiyle kolay kýrýlabilir hale gelmesidir.

Osteoporoz yeni keþfedilmiþ bir hastalýk mýdýr?
Yaþlý nüfusun artýþýyla, geçmiþte dikkat çekmeyen bu hastalýk, kýrýklara neden olarak bireylerin hayat kalitesini de etkilediðinden, giderek dikkat çekmiþ, önem kazanmýþtýr. Aðýr bedensel aktivitelerin azalmasý, ortalama ömrün uzamasý, insanlarýn daha ince ve narin görünme isteði bu hastalýðýn sýklýðýný ve önemini artýrmýþtýr.

Osteoporoz nasýl oluyor?
Kemik devamlý olarak yapýlan ve yýkýlan, kendini yenileyen bir organdýr. Gençlerde kemik yapýmý, yýkýmýna eþittir. Yaþ ilerledikçe giderek yýkým, yapýmdan daha fazla olur ve kemik kitlesi azalýr. Kadýnlarda östrojen denilen hormon kemiklerin yýkýmýný önlemektedir. Adetten kesilmeyle (menopoz), bu hormon azaldýðýndan kemik yýkýmý artar. Çocuk ve genç eriþkin, yeterli kalsiyum almýyor, güneþ ýþýnlarýna yeteri kadar maruz kalmýyorsa, kemik kitlesi azdýr. Mevcut kemik kitlesi menopoz sonrasý dönemde kolaylýkla kaybedilir. Osteoporoz için kalýtsal bir yatkýnlýk da vardýr, hatta bazen bu yatkýnlýk çevresel ve hayat tarzý ile ilgili faktörlerden daha önemlidir.

Menopozun hangi devresi osteoporoz için önemlidir?
Kemik kaybý, menopozun ilk 5 yýlýnda en fazladýr. Sonraki yýllarda kemik kayýp hýzý azalarak devam eder.

Cerrahi veya doðal menopozda, osteoporoz geliþme riski farklý mýdýr?
Ameliyatla yumurtalýklarý alýnan ve hormon tedavisi almayan kadýnlarda ve menopoza erken giren kadýnlarda osteoporoz riski yüksektir.

Osteoporozun bana zararý ne olabilir?
Osreoporoz kemikleri kolay kýrýlabilir yapar, kalçanýn veya omurlarýn kolaylýkla kýrýlmasýna, boy kýsalmasýna, kamburlaþmaya, sýrt aðrýlarýna, göðüs kafesinin þekil deðiþikliðine ve hacminin azalmasýna neden olur. Küçülmüþ göðüs kafesi kalp ve akciðerin normal çalýþmasýný engeller. Kalça kýrýklarý ameliyat gerektirir, ameliyat sonrasý kemiðin kaynamasý da zordur. Kaynamayan kemikler, hastanýn yürüyememesine, baþkalarýna baðýmlý olmasýna ve hareketsizliðe neden olarak kemiðin daha da erimesine neden olur.

Osteoporozum var mý? Nasýl anlayabilirim?
Kemik kitlesi, 10-15 dakika gibi kýsa bir sürede ölçülebilir. Ölçüm, aðrý veya herhangi bir rahatsýzlýða neden olmaz. Osteoporoz ilerlediði zaman düz röntgen filmlerinde de görülebilir. Hastalýðýn yada tedavinin ilerlemesini görmek için kemik yoðunluðu ölçülmelidir. Kemik dansitometresinin yanýnda mutlaka düz röntgen filmleride çektirilmelidir.

Osteoporozu kolaylaþtýran faktörler nelerdir?
Kalsiyum eksikliði, D vitamini eksikliði, sigara içilmesi, fazla alkol alýnmasý, bazý ilaçlar, aþýrý kafein alýnmasý kemik yapan hücrelere zararlýdýr. Bazý hastalýklar, hareketsiz yaþantý kemik erimesi riskini artýrýr.
Osteoporoz kadýnlarda erkeklere, ince yapýlýlarda þiþmanlara ve kýsa boylularda uzun boylulara göre daha çok görülür.

Sigara ile osteoporozun iliþkisi nedir?
Sigara kemik yapan hücreler için zararlýdýr, kemik erimesi yapar. Sigara miktarý ve kullaným süresi ile kemik kitlesi kaybý orantýlýdýr. Sigara içen kadýnlarda menopoz da daha erken olur.

OSTEOPOROZ VE EGZERSÝZ

Fiziksel aktivite kemik kitlesini artýrýr. Hareketsiz veya yataða baðýmlýlarda kas kitlesiyle birlikte kemik kitlesi de azalýr. Osteoporozlularda düzenli egzersiz kemik kitlesini artýrýr.

Gýdalarda Kalsiyum var mýdýr? Yoksa ilac olarak mý alýnmalýdýr?
Süt ve sütten yapýlmýþ gýda maddelerinin kalsiyum içeriði yüksektir. Her gün belirli miktarlarda, çocukluktan itibaren tüketilmelidir. Yaþlýlar, iyi beslenemediðinden kalsiyum, ilaç olarak günde 1-1.5 gr olarak alýnmalýdýr. Ayrýca menopoz ve emzirme döneminde ilave kalsiyum alýnabilir.

D vitamininin osteoporozda önemi nedir?
Kalsiyumun barsaktan emilebilmesi için D vitamini gereklidir. Derimizde mevcut aktif olmayan D vitamini, güneþ ýþýnlarý ile aktif hale geçer. Güneþe yeterli maruz kalmamýþlarda, D vitamini eksikliði olur, kalsiyum barsaktan emilemez. Güneþ ýþýðýnýn az olduðu ülkelerde süt, D vitamini ilave edilerek satýlmaktadýr. Bazý ülkelerde (Suudi Arabistan ve Ýran gibi) geleneksel olarak vücudun her tarafýnýn giysi ile kapatýlmasý, kadýnlarý da D vitamini eksikliðine sebep olarak osteoporozun kadýnlarda çok erken yaþlarda görülmesine neden olmaktadýr. Yaþlýlarýn evden fazla çýkmamalarý sonucu, güneþe maruz kalamamalarý, osteoporozu daha da kolaylaþtýrýr.

Osteoporoz sadece kadýnlarda mý olur?
Osteoporoz erkeklerde de görülür. Erkeklik hormonu kemikleri erimeye karþý korumasýna karþýn, 60 yaþýna ulaþmamýþ erkeklerin % 10’ unda da osteoporoz vardýr. 65 yaþ sonrasýnda ise risk kadýnlardaki kadardýr. Risk faktörleri olanlar, yaygýn kemik aðrýlarý olduðunda osteoporoz olup olmadýðýnýn anlaþýlmasý için doktorlarýna baþvurmalýdýr.

Osteoporoz tanýsý konanlarda tedavi ile kemikler normale dönebilir mi?
Osteoporotik kemikler, genellikle mevcut tedavilerle tam normale dönemeyebilir. Fakat kaçýnýlmaz olan kemik kaybý, tedavi ile durdurulabilir, hatta bazen bir miktar kemik kazanýlýr. Ýlaç tedavisi ve düzenli egzersiz ile kemik kitlesi artýrýlýr, ayrýca düþmelerin önlenmesi için gerekli tedbirlerin alýnmasý kýrýk riskini önemli ölçüde azaltýr.

Osteoporozlu hastalarda kýrýklar en sýk nerede olur ?
Osteoporozdan en fazla etkilenen kemikler omurga, kalça, el bilek ve omuz kemikleridir, kýrýklar en sýk bu kemiklerde olur. El bileði ve omurga kýrýklarýnýn tedavisi oldukça kolaydýr ancak kalça kýrýklarýnýn ölüme bile yol açan ciddi komplikasyonlarý vardýr.

Osteoporozlu hastalarýn düþme, çarpma gibi bir neden olmadan da kýrýklarý olabilir mi?
Nadiren belirgin bir neden olmaksýzýn veya þiddetli olmayan düþme ve çarpmalarla osteoporotik kemikler kýrýlabilir. Özellikle omurga kýrýklarý bazen hiçbir sebep yokken olur ve hiçbir belirti vermez.

Ýlerde osteoporotik olmamak için ne yapmalýyým?

    Çocukluktan itibaren kalsiyumdan zengin diyet, menopozda ve yaþlýlýkta diyete ek kalsiyum alýn.
    Yürüyüþ, merdiven çýkma, yüzme gibi egzersizler yapýn. Haftada enaz 3 gün sert adýmlarla 30-45 dk yürüyün.
    Aðýrlýk taþýmanýn da faydasýý vardýr. Onun için, çarþý filelerinizin bir kýsmýný, eðer saðlýðýnýzý bozmayacaksa (kalp hastalýðý gibi) kendiniz taþýyýn.
    Güneþli günlerde, açýk havada cildinizi güneþe maruz tutun.
    Sigara, alkol ve kemik yýkýmýný artýran ilaçlar kullanmaktan kaçýnýn.
    Menopoza girince, almanýz sakýncalý deðilse uzun süreli (5-10 yýl) hormon tedavisi kullanýn.
    Kortizon, heparin, antiepileptik gibi ilaçlar kullanýrken bir uzmandan yardým alýn.
    Kemik metabolizmasýný etkileyen hastalýðýnýz varsa uygun ve erken tedavisini saðlayýn.

Menopoza girmek üzere veya menopozda olanlar nasýl tedavi otmalýdýr?
Menopoza girildiðinde doktorunuzla hormon tedavisinin sizin için uygun olup olmadýðýný tartýþýn. Bu konuda bir jinekolog veya endokrinolog tan yardým alabilirsiniz.
Bugün için hormon tedavisindeki yaklaþýmla, rahim kanseri olma olasýlýðýný ortadan kaldýrmýþtýr. Fakat meme kanseri yapma oraný düþük de olsa vardýr. Hormon tedavisi kalp hastalýðýndan ve erken bunamadan kadýný korur. Meme kanseri olma korkusu ile hormon almama sonucu oluþacak saðlýk sorunlarý çok fazladýr. Çünkü hormon tedavisi olmayan kadýnlarýn enfarktüsten ölme riskleri, meme kanserinden ölme riskinden daha yüksektir.

Osteoporoz tedavisinde amaç nedir?
Osteoporoz tedavisinde amaç mevcut kemik kitlesinin korunmasý veya artýrýlmasý, kýrýklarýn önlenmesi ve varsa tedavisidir.