x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
Çocukluk Çaðý Spondiloartropatileri
Nedir?
Çocukluk çaðý spondiloartropatileri, özellikle alt taraf eklemlerin (artrit) ve tendon yapýþma yerlerinin (entezit) iltihaplanmasý ile ortaya çýkan, süregen bir hastalýklar topluluðudur. Bazý çocuklarda kalça kemiði ile omurganýn birleþtiði eklemleri (sakroileit) ve/veya omurgadaki eklemleri de tutabilir.
Hastalarýn bir kýsmýnda eklem iltihabý, baðýrsak veya idrar yolu ile genital bölgenin bakteriyel enfeksiyonlarýndan sonra ortaya çýkar (reaktif artrit). Çocukluk çaðý spondiloartropatileri, özellikle hastalýða yatkýnlýðý gösteren bir genetik belirleyici olan HLA-B27 taþýyan çocuklarda daha sýktýr.
Çocukluk çaðý spondiloartropatileri eriþkinlerde görülenlere benzemekle birlikte, bazý klinik bulgularýn görülme sýklýðý ve þiddeti çocuklarda farklýdýr. Entezite baðlý idiopatik artritler (bkz. JIA bölümü) çocukluk çaðý spondiloartropatileri grubuna dahildir.
Hangi hastalýklara çocukluk çaðý spondiloartropatileri diyoruz?
Çocukluk çaðý spondiloartropatilerinin içerdiði hastalýklar eriþkin spondiloartropatileri ile aynýdýr. Bunlar ankilozan spondilit, reaktif artrit (ve Reiter sendromu), psöriatik artrit (spondiloartropati tipi) ve iltihaplý baðýrsak hastalýklarýyla iliþkili artritlerdir (spondiloartropati tipi). Yukarýda sýralanmýþ hastalýklarýn taný ölçütlerine tam uymayan çocuklara “farklýlaþmamýþ spondiloartropati” tanýsý konur. Seronegatif entezopati ve artropati sendromu (SEA) ve entezite baðlý artrit gibi bazý özel durumlar da çocukluk çaðý spondiloartropatilerine dahildir.
Ne kadar sýktýr?
Spondiloartropatiler, çocuklukta görülen kronik artritler içinde en sýk rastlanan formlardan biridir. Kronik artritli çocuklarýn yaklaþýk %30’u bu gruba girer. Spondiloartropatiler esas olarak 10-15 yaþlarý arasýnda baþlar ve daha çok erkek çocuklarda görülür. Hastalarýn büyük bir kýsmý genetik yatkýnlýk faktörü taþýdýðýndan (HLA-B27), çocukluk ve eriþkin spondiloartropatilerinin genel popülasyonda ve hatta bazý ailelerde görülme sýklýðý, bu faktörün o toplumdaki sýklýðýyla doðru orantýlýdýr.
Hastalýðýn nedenleri nelerdir?
Çocukluk spondiloartropatilerinin kesin nedenleri ve mekanizmalarý bilinmemektedir. Diðer çocukluk çaðý kronik artritlerinde olduðu gibi , hastalýktan sorumlu olabilecek mekanizmalar baðýþýklýk sisteminin çeþitli bileþenlerini içerir. Spondiloartropatiler, baþka organlarýn kronik iltihaplarý ile de iliþkilidir, örneðin; baðýrsak, deri ve genitoüriner sistem. Ayrýca bazý mikroplarýn neden olduðu enfeksiyonlar da (örn:Salmonella, Þigella, Yersinia, Kampilobakter ve Klamidia) çocuklarýn bir kýsmýnda artritin tetiklenmesine yol açabilirler (örn:reaktif artrit).
Kalýtýmsal mýdýr?
Çocukluk çaðý spondiloartropatisi olan hastalarýn çoðunluðu HLA-B27 genetik belirleyicisini taþýrlar. Ancak bu, HLA-B27 taþýyan her bireyin spondiloartropati geliþtireceði anlamýna gelmez. Örneðin; eðer toplumda HLA-B27 taþýyýcýlýðý %10’sa, hastalýk o toplumun yalnýz %1’inde görülür. Eðer akrabalardan birinde spondiloartropati varsa, o ailedeki bir baþka bireyde HLA-B27 pozitifliði spondiloartropati ortaya çýkma riskini %25’e kadar yükseltir. Aslýnda, hasta çocuklarýn ailelerinin baþka bir bireyinde spondiloartropati, saðlýklý çocuklarýn ailelerine oranla daha yüksek sýklýkta görülür. Bu yüzden genetik faktörler, özellikle HLA-B27, hastalýk olasýlýðýný akla getirir fakat hastalýðýn geliþmesi için yeterli deðildir. Genel bilimsel kaný bu hastalýklarýn ortaya çýkmasýnda bir çok faktörün rol oynadýðýdýr. Diðer bir deyiþle hem genetik yatkýnlýk hem de hala kesin olarak bilinmeyen bazý çevresel faktörler (örn:enfeksiyonlar) hastalýðýn ortaya çýkmasýna yol açar.
Önlenebilir mi?
Hastalýðýn nedenleri bilinmediði için, önlenmesi de mümkün deðildir. Spondiloartropatiye iliþkin belirtileri olmadýðý sürece diðer kardeþleri HLA-B27 yönünden taramak yararlý deðildir.
Bulaþýcý mýdýr?
Spondiloartropatiler bulaþýcý hastalýklar deðildir.
Esas belirtileri nelerdir?
Çocukluk spondiloartropatilerinin ortak klinik özellikleri vardýr:
Artrit:
En sýk belirtileri eklemlerde aðrý, þiþlik ve eklem hareketlerinin kýsýtlýlýðýdýr.
Çoðu çocukta alt taraf eklemlerinde oligoartrit vardýr. Oligoartrit 4 ya da daha az eklemin iltihabýna denir. Hastalýk seyrinde yeni eklemler hastalanabilir ve poliartrite dönüþebilir. Poliartrit 5 ya da daha fazla eklemin tutulumudur.
Artrit esas olarak alt taraf eklemlerini tutar: kalça, diz, ayak bileði, orta ayak eklemleri. Daha ender olarak ayaðýn küçük eklemleri de tutulabilir.
Bazý çocuklarda üst ekstremitenin bütün eklemleri, özellikle de omuzlar hastalanabilir
Entezit:
Entezit, bir tendon ya da ligamanýn (baðlarýn) kemiðe yapýþtýðý yerin iltihaplanmasýdýr. Spondiloartropatili çocuklarda çok sýktýr. Sýklýkla etkilenen noktalar topuk, orta ayak ve diz kapaðý çevresindedir. En sýk belirtiler topuk aðrýsý, ayak ortasýnda aðrý, þiþme ve dizkapaðý aðrýsýdýr. Entezislerin kronik iltihabý, kemiksi çýkýntýlara neden olabilir (örn. Topuk dikeni). Bu dikenler özellikle topuk bölgesinde oluþur ve topuk aðrýsý yapar.
Sakroileit:
Leðen kemiðinin arka tarafýnda bulunan sakroiliak eklemin iltihabýdýr. Hastalýðýn baþlangýcýnda nadirdir. En çok artrit oluþumundan 5-10 yýl sonra ortaya çýkar. En sýk belirtisi yer deðiþtiren kalça aðrýsýdýr.
Bel aðrýsý; spondilit:
Omurga tutulumu çok nadirdir; bazý çocuklarda hastalýðýn ileriki aþamalarýnda ortaya çýkar. En sýk belirtileri sýrtýn alt bölümlerinde aðrý, sabah sertliði ve hareket kýsýtlýlýðýdýr. Sýrt aðrýsýna sýklýkla boyun ve göðüs aðrýsý da eþlik eder. Omurganýn uzun süreli hastalýklarýnda omurlarýn arasýnda köprüler oluþabilir (“bambu kamýþý görünümünde omurga”). Ancak bu durum, az sayýda hastada ve uzun süreli hastalýktan sonra görülür. Bu nedenle çocuk hastalarda hemen hemen hiç gözlenmez.
Göz tutulumu:
Akut anterior üveit, gözün irisinin iltihabýdýr. Sýk deðildir. Göz kýzarýk ve aðrýlýdýr. En kýsa zamanda bir göz doktoru tarafýndan muayene edilmesi gerekir.
Deri tutulumu:
Spondiloartropatili çocuklarýn küçük bir kýsmýnda psöriazis (sedef hastalýðý) görülür. Sedef hastalýðý, özellikle dirsek ve dizlerde yerleþen yama halinde deri kabuklanmasýna yol açan, kronik bir deri hastalýðýdýr. Deri hastalýðý artritten önce ortaya çýkabilir. Bir grup hastada ise artrit, ilk psöriazis lezyonu ortaya çýkmadan çok önce baþlayabilir.
Baðýrsak tutulumu:
Ýltihaplý baðýrsak hastalýðý olan bazý çocuklar spondiloartropati geliþtirebilirler. Ýltihaplý baðýrsak hastalýðý (ÝBH), nedeni bilinmeyen süregen baðýrsak iltihabýný anlatmak için kullanýlýr. Bu hastalýklar “Crohn hastalýðý” ve “ülseratif kolit” olmak üzere iki tanedir.
Hastalýk her çocukta ayný mýdýr?
Bazý çocuklar hastalýðý hafif ve kýsa süreli geçirirken, diðerleri daha aðýr, uzun süreli ve araz býrakýcý þekilde geçirebilirler.
Çocuklardaki hastalýk, eriþkinlerdeki hastalýktan farklý mýdýr?
Çocukluk spondiloartropatileri, eriþkin spondiloartropatilerinden bazý yönlerden farklýdýr:
eriþkinde, hastalýðýn baþlarýnda sýklýkla omurga tutulmasý olmasýnýn aksine, çocukta sýklýkla bacak ve bazen kol eklemleri tutulur. Omurga tutulumu geç bulgudur.
çocuklarda kalça eklemi daha sýk etkilenir
Nasýl taný konur?
Eðer hastalýk 16 yaþýndan önce baþlamýþsa, artrit 6 haftadan daha uzun sürerse ve özellikleri yukarýda tanýmlanan klinik tabloya uyuyorsa, doktor bunun çocukluk çaðý spondiloartropatisi olduðunu söyleyebilir (bkz. taným ve belirtiler). Özel spondiloartropatilerin tanýsý (ankilozan spondilit, reaktif artrit, vb.) özel klinik ve radyografik bulgulara göre konur.
Bu hastalarýn bir çocuk romatoloðu tarafýndan takip ve tedavi edilmeleri gerektiði çok açýktýr.
Tetkiklerin önemi nedir?
Bir hücresel belirleyici olan HLA-B27, çocukluk çaðý spondiloartropatisi olan hastalarýn %80-85’inde pozitiftir ve tanýyý yönlendirmede yararlýdýr. Saðlýklý popülasyonda sýklýðý çok daha düþüktür (bölgeye göre %5-12). Bu yüzden kesin taný için HLA-B27’nin tek baþýna pozitifliði yeterli deðildir. Taný ancak hastalýðýn karakteristik klinik bulgu ve belirtileri deðerlendirilerek konur.
Eritrosit sedimentasyon hýzý (ESR) ve C-reaktif protein (CRP) gibi tetkikler, iltihap oluþumu hakkýnda bilgi verdiði için dolaylý olarak hastalýðýn aktivitesini gösterebilir. Hastalýðýn kontrolü laboratuar tetkiklerinden çok klinik bulgulara göre yapýlmakla beraber, bu tetkiklerin de yararý olabilir. Laboratuar tetkikleri ayrýca, olasý tedavi yan etkilerini gözlemek amacýyla kullanýlabilir (kan hücre sayýmý, karaciðer ve böbrek fonksiyonlarý). X-ýþýný incelemeleri, hastalýðýn geliþimini takip etmek ve eklem hasarýný deðerlendirmek amacýyla kullanýlabilir.
Özellikle çocuklarda sakroiliak eklemlerin tutulumunu deðerlendirmek için, bilgisayarlý tomografi (BT) ve manyetik rezonans görüntüleme (MR) kullanýlabilir.
Tedavi edilebilir mi?
Spondiloartropatilerin nedeni bilinmediði için iyileþtirici bir tedavisi söz konusu deðildir. Ne var ki, tedavi hastalýðýn kontrolü ve hasarýn önlenmesinde çok yararlý olabilir.
Tedavi seçenekleri nelerdir?
Tedavi temelde, ilaç kullanýmýnýn, eklemleri korumak ve sakatlýk geliþimini önlemek üzere fizik tedavi/rehabilitasyon iþlemleriyle birleþtirilmesi esasýna dayanýr.
1) Steroid olmayan iltihap giderici ilaçlar (non-steroid anti inflammatuar ilaçlar= NSAÝÝ). Bunlar aðrý giderici, iltihap çözücü ve ateþ düþürücü ilaçlardýr. Çocuklarda en sýk kullanýlan naproxen ve ibuprofendir. Aspirin de ayrýca etkili ve ucuzdur fakat, bazý ciddi yan etkilerinden dolayý günümüzde daha az kullanýlmaktadýr. Bu ilaçlar genellikle iyi tolere edilir ve en sýk yan etki olan mide rahatsýzlýklarýna da çocuklarda az rastlanýr. Deðiþik NSAÝÝ’lerin birlikte kullanýmý gerekli deðildir fakat nadiren, birinin iþe yaramadýðý durumda diðeri etkili olabilir.
2) Eklem içi enjeksiyonlar. Bir ya da çok az eklem tutulduðunda ve eklem kontraktürlerinin sürmesi durumunda uygulanabilirler. Enjekte edilen ilaç uzun etkili steroid preparatýdýr.
3) Sulfasalazin kullanýmý, NSAÝÝ ve/veya steroid enjeksiyonlarýyla yeterli tedavi yapýlmasýna karþýn kronik gidiþ gösteren çocuklarda gereklidir. Sulfasalazin (salazoprin), kullanýlan NSAÝÝ kesilmeden tedaviye eklenir. Tedavi edici etkisi ancak 6-8 hafta sonra tam olarak ortaya çýkar. Metotreksat dahil diðer ilaçlarla birlikte kullanýmýna ait bilgiler sýnýrlýdýr. Son birkaç yýldýr, tümör nekrozis faktörü (TNF) seçici olarak bloke eden anti-TNF denen ilaçlarýn (biyolojik ajanlarýn) kullanýma girmesi ile tedavide yeni bir ufuk açýldý. Fakat henüz, bu tedavi yönteminin çocukluk çaðý spondiloartropatisindeki tedavi edici etkileri ile yan etkileri üzerine yeterli çalýþma yoktur.
4) Kortikosteroidler durumu aðýr olan hastalarda kýsa süreli kullanýlabilir. Akut anterior üveit tedavisinde göz damlasý þeklinde uygulanan steroidler (topikal steroidler) kullanýlabilir. Daha aðýr olgularda göz küresi etrafýna steroid enjeksiyonu ya da aðýz ya da damar yoluyla steroid verilmesi gerekebilir.
5) Ortopedik cerrahi. Özellikle kalça ekleminde aðýr hasar oluþan hastalarda eklem deðiþtirme (protez) ameliyatýna baþvurulur.
6) Fizyoterapi tedavinin vazgeçilmez elemanýdýr. Tam hareket yeteneðini, kas beslenmesini ve gücünü saðlamak ve eklem deformitelerini önlemek, sýnýrlandýrmak ya da düzeltmek amacýyla, fizyoterapi düzenli olarak uygulanmalý ve erken dönemde baþlanmalýdýr. Eðer omurga tutulumu ön plandaysa omurga hareketlendirilmeli ve solunum egzersizleri uygulanmalýdýr.
Ýlaç tedavisinin yan etkileri nelerdir?
Çocukluk çaðý spondiloartropatilerinin tedavisinde kullanýlan ilaçlar genellikle iyi tolere edilir. NSAÝÝ’lerin en sýk yan etkisi olan midede hazýmsýzlýk (o yüzden yemekle birlikte alýnýrlar) çocuklarda yetiþkinlere göre daha az görülür. NSAÝÝ’ler kanda bazý karaciðer enzimlerinin yükselmesine neden olabilirler, fakat aspirin dýþýndaki ilaçlarla nadir görülen bir durumdur.
Sulfasalazin genelde iyi tolere edilir; en sýk yan etkileri mide problemleri, karaciðer enzimlerinde artma, beyaz kan hücrelerinde azalma ve deri döküntüsüdür. Toksisiteyi izlemek için aralýklý laboratuar incelemeleri gereklidir.
Metotreksat da iyi tolere edilen bir ilaçtýr. Bulantý ve kusma gibi yan etkiler nadir deðildir. Metotreksat alan hastalara, bu ilacýn karaciðere yönelik yan etkilerini azaltmak amacý ile folinik ya da folik asit verilir. Metotreksata karþý aþýrý duyarlýlýk reaksiyonlarý geliþebilir ama sýk deðildir. Toksisiteyi izlemek için bazý periyodik laboratuar incelemeleri gereklidir.
Belirli dozda steroidin uzun süreli kullanýmý, büyümede duraklama ve osteoporoz gibi çok sayýda önemli yan etkiye yol açabilir. Yüksek dozda steroid , iþtahta belirgin artýþa, ve bunun sonucu olarak kilo artýþýna neden olabilir. Bu yüzden çocuklarý, fazla kalorili olmadýðý halde tok tutan yiyeceklere yönlendirmek önemlidir.
Tedavi ne kadar sürmelidir?
Belirtiler ve hastalýk aktivitesi devam ettiði sürece tedavi sürmelidir. Hastalýðýn süresi tahmin edilemez. Bazý hastalýn tedavisi için sadece NSAÝÝ’ler yeterli olur. Bu hastalarda tedavi aylar içinde kesilebilir. Daha uzun ve aðýr gidiþ gösteren hastalarda ise, yýllarca sulfasalazin ve baþka ilaçlarýn kullanýlmasý gereklidir. Bu durumda tedavinin tamamen kesilmesi, ancak uzun süreli ve tam remisyon (iyileþme) görüldükten sonra mümkündür.
Geleneksel olmayan/ tamamlayýcý tedavilerin yeri nedir?
Çocukluk çaðý spondiloartropatisinde geleneksel olmayan tedavinin etkinliðini gösteren bir veri yoktur.
Hastalýk ne kadar sürer? Hastalýðýn uzun dönemde sonuçlarý nelerdir?
Hastalýðýn gidiþi hastadan hastaya deðiþebilir. Bazý hastalarda, birkaç aylýk tedavi ile artrit çabucak düzelebilir. Diðerlerinde, aralýklý iyileþme ve nüks dönemleriyle seyreder. Bazý hastalarda ise, artrit tam olarak düzelmeyebilir. Hastalarýn büyük çoðunluðunda baþlangýçta belirtiler periferik eklem ve tendonlarla sýnýrlýdýr. Hastalýk ilerledikçe, bazý çocuklarda sakroiliak eklem ve omurga tutulumu ortaya çýkabilir. Bu hastalar ve kalýcý periferik artriti olan hastalar eriþkin hayatta eklem hasarý geliþimi açýsýndan yüksek risk taþýrlar. Hastalýðýn baþlangýcýnda uzun dönem sonuçlarý tahmin etmek imkansýzdýr.
Hastalýk çocuðun ve ailenin günlük hayatýný nasýl etkileyebilir?
Aktif artrit dönemleri boyunca hemen her çocuk günlük hayatýnda bir dereceye kadar kýsýtlanýr. Esas olarak alt taraf eklemleri etkilendiði için kýsýtlanmanýn en çok hissedildiði alanlar yürüyüþ ve spordur. Hastalýðýn çocuk ve ailesi üzerindeki psikolojik etkisine de dikkat çekmek gerekir. Kronik bir hastalýkla baþa çýkmak bütün aile için güçtür ve tabii ki, hastalýk ne kadar aðýrsa mücadele etmek o kadar güçleþir. Eðer ebeveynleri ilgilenmiyorsa çocuk için hastalýðý ile baþa çýkmak daha zor olur. Sýklýkla ebeveynler hasta çocuklarýna karþý anormal bir baðýmlýlýk gösterirler ve olasý bir problemi engellemek için aþýrý koruyucu davranýrlar. Bu durum çocukta bir yetersizlik duygusuna yol açarak kiþilik geliþimine zarar verebilir, hatta hastalýðýn kendisinden bile daha kötü olabilir. Ebeveynlerin pozitif bir yaklaþým ile çocuðu, hastalýðýna raðmen mümkün olduðunca baðýmsýz olabilmesi için desteklemeleri ve cesaretlendirmeleri, çocuðun hem hastalýðý ile ilgili güçlükleri yenmesi, hem de baðýmsýz ve dengeli bir kiþilik geliþtirmesi ve yaþýtlarýyla yarýþabilir durumda olmasý için çok önemlidir. Eðer aile hastalýðýn yükünü kaldýramakta zorlanýrsa psikolojik destek yararlý olur.
Çocuk okula gidebilir mi?
Çocuðun düzenli olarak okula devam etmesi çok önemlidir. Okul devamý konusunda sorun yaratabilecek birkaç faktör vardýr: yürümede güçlük, yorgunluða dayanýksýzlýk, aðrý veya eklem sertliði. Bu nedenle öðretmenlere çocuðun gereksinimlerini açýklamak önemlidir: uygun sýralar, eklem sertliðinden kaçýnmak için okul saatleri boyunca düzenli hareket. Hasta mümkün olduðunca beden derslerine katýlmalýdýr; bu durumda, aþaðýda spor baþlýðý altýnda tartýþýlan etkenler dikkate alýnmalýdýr. Bir yetiþkin için iþ neyse çocuk için de okul ayný þeydir; kendi kendine yeten, üretken ve baðýmsýz bir insan olmayý öðrendiði yer. Hasta çocuklarýn normal bir þekilde okul aktivitelerine katýlabilmeleri için, aileler ve öðretmenler ellerinden geleni yapmalýdýr. Böylece çocuk hem akademik baþarý hem de yaþýtlarý ve yetiþkinlerle iletiþim kurabilme yeteneði kazanarak arkadaþlarý tarafýndan kabul ve takdir edilir.
Spor yapabilir mi?
Spor yapmak normal bir çocuðun günlük hayatýnýn vazgeçilmez bir parçasýdýr. Spondartritli çocuklar ise eklemlerinde aðrý hissedince durmak koþulu ile istedikleri sporu yapabilirler. Her ne kadar mekanik stresler iltihaplý eklemler için iyi olmasa da, bundan kaynaklanacak bir hasarýn, yaþýtlarýyla oynamaktan alýkonulmanýn yaratabileceði psikolojik hasarlardan çok daha az olduðu düþünülür. Bu tercih, çocuða, hastalýðýn getirdiði engellere raðmen kendi kendine yetebilmesi için psikolojik destek verme eðiliminde olan genel yaklaþýmýn bir parçasýdýr. Eklemlere en az mekanik stres yükleyen spor yüzmedir. Düzenli yüzme özellikle önerilir.
Diyet nasýl olmalýdýr?
Beslenmenin hastalýðý etkileyebileceðine iliþkin bir kanýt yoktur. Genel anlamda, çocuðun yaþýna uygun, dengeli ve normal bir diyet uygulamasý gerekir. Steroidler iþtahý açtýðý için steroid kullanan hastalarda aþýrý yemeden kaçýnýlmalýdýr.
Ýklim hastalýðýn seyrini etkileyebilir mi ?
Ýklimin hastalýk bulgularýný etkileyebileceðine dair bir kanýt yoktur.
Çocuk aþýlanabilir mi?
Çoðu hasta NSAÝÝ’ler ya da sulfasalazin ile tedavi edildiði için normal aþýlama þemasý önerilir. Eðer hasta immün baskýlayýcý tedavi görüyorsa (steroidler, metotreksat, anti- TNF) savunma mekanizmalarýnýn azalmasýndan kaynaklanan enfeksiyonlarýn yayýlma riskinden dolayý canlý zayýflatýlmýþ virüs aþýlarý (kýzamýkçýk, kýzamýk, kabakulak ve oral polio ) ertelenmelidir. Canlý virüs taþýmayan fakat enfeksiyöz proteinler içeren aþýlar (tetanoz, difteri, polio salk, Hepatit B, boðmaca, pnömokok, hemofilus, meningokok ) uygulanabilir; teorik olarak tek risk, baðýþýklýðýn baskýlanmýþ olmasýndan dolayý aþýnýn baþarýsýz olmasýdýr.
Cinsel yaþam, gebelik ve doðum kontrolü nasýl olmalýdýr?
Hastalýk yüzünden normal cinsel yaþam ya da gebelik engellenmez. Yalnýz, ilaç kullanan hastalarda her zaman ilaçlarýn fetüs üzerindeki toksik etkilerine karþý dikkatli olunmalýdýr. Çocuk sahibi olabilirler. Hastalýða yatkýnlýk saðlayan faktörler genetik olarak doðacak bebeðe geçebilir. Ancak çocukta spondiloartropati geliþme riski oldukça düþüktür.
Çocuk normal bir eriþkin hayatý sürebilir mi?
Bu tedavinin ana amaçlarýndan biridir ve olgularýn çoðunda bu amaca ulaþýlabilir. Son on yýlda, bu tür hastalýklarýn çocukluktaki tedavisi konusunda, ciddi geliþmeler olmuþtur. Farmakolojik tedavi ve rehabilitasyonun birlikte uygulanmasý hastalarýn önemli bir kýsmýnda eklem hasarýnýn önlenmesini saðlayabilmektedir. Ancak çocuklarýn az bir kýsmýnda kronik eklem hasarý önemli olabilir ve hastanýn günlük yaþamsal aktivitelerini ve ileriye yönelik ideallerini engelleyebilir
Nedir?
Çocukluk çaðý spondiloartropatileri, özellikle alt taraf eklemlerin (artrit) ve tendon yapýþma yerlerinin (entezit) iltihaplanmasý ile ortaya çýkan, süregen bir hastalýklar topluluðudur. Bazý çocuklarda kalça kemiði ile omurganýn birleþtiði eklemleri (sakroileit) ve/veya omurgadaki eklemleri de tutabilir.
Hastalarýn bir kýsmýnda eklem iltihabý, baðýrsak veya idrar yolu ile genital bölgenin bakteriyel enfeksiyonlarýndan sonra ortaya çýkar (reaktif artrit). Çocukluk çaðý spondiloartropatileri, özellikle hastalýða yatkýnlýðý gösteren bir genetik belirleyici olan HLA-B27 taþýyan çocuklarda daha sýktýr.
Çocukluk çaðý spondiloartropatileri eriþkinlerde görülenlere benzemekle birlikte, bazý klinik bulgularýn görülme sýklýðý ve þiddeti çocuklarda farklýdýr. Entezite baðlý idiopatik artritler (bkz. JIA bölümü) çocukluk çaðý spondiloartropatileri grubuna dahildir.
Hangi hastalýklara çocukluk çaðý spondiloartropatileri diyoruz?
Çocukluk çaðý spondiloartropatilerinin içerdiði hastalýklar eriþkin spondiloartropatileri ile aynýdýr. Bunlar ankilozan spondilit, reaktif artrit (ve Reiter sendromu), psöriatik artrit (spondiloartropati tipi) ve iltihaplý baðýrsak hastalýklarýyla iliþkili artritlerdir (spondiloartropati tipi). Yukarýda sýralanmýþ hastalýklarýn taný ölçütlerine tam uymayan çocuklara “farklýlaþmamýþ spondiloartropati” tanýsý konur. Seronegatif entezopati ve artropati sendromu (SEA) ve entezite baðlý artrit gibi bazý özel durumlar da çocukluk çaðý spondiloartropatilerine dahildir.
Ne kadar sýktýr?
Spondiloartropatiler, çocuklukta görülen kronik artritler içinde en sýk rastlanan formlardan biridir. Kronik artritli çocuklarýn yaklaþýk %30’u bu gruba girer. Spondiloartropatiler esas olarak 10-15 yaþlarý arasýnda baþlar ve daha çok erkek çocuklarda görülür. Hastalarýn büyük bir kýsmý genetik yatkýnlýk faktörü taþýdýðýndan (HLA-B27), çocukluk ve eriþkin spondiloartropatilerinin genel popülasyonda ve hatta bazý ailelerde görülme sýklýðý, bu faktörün o toplumdaki sýklýðýyla doðru orantýlýdýr.
Hastalýðýn nedenleri nelerdir?
Çocukluk spondiloartropatilerinin kesin nedenleri ve mekanizmalarý bilinmemektedir. Diðer çocukluk çaðý kronik artritlerinde olduðu gibi , hastalýktan sorumlu olabilecek mekanizmalar baðýþýklýk sisteminin çeþitli bileþenlerini içerir. Spondiloartropatiler, baþka organlarýn kronik iltihaplarý ile de iliþkilidir, örneðin; baðýrsak, deri ve genitoüriner sistem. Ayrýca bazý mikroplarýn neden olduðu enfeksiyonlar da (örn:Salmonella, Þigella, Yersinia, Kampilobakter ve Klamidia) çocuklarýn bir kýsmýnda artritin tetiklenmesine yol açabilirler (örn:reaktif artrit).
Kalýtýmsal mýdýr?
Çocukluk çaðý spondiloartropatisi olan hastalarýn çoðunluðu HLA-B27 genetik belirleyicisini taþýrlar. Ancak bu, HLA-B27 taþýyan her bireyin spondiloartropati geliþtireceði anlamýna gelmez. Örneðin; eðer toplumda HLA-B27 taþýyýcýlýðý %10’sa, hastalýk o toplumun yalnýz %1’inde görülür. Eðer akrabalardan birinde spondiloartropati varsa, o ailedeki bir baþka bireyde HLA-B27 pozitifliði spondiloartropati ortaya çýkma riskini %25’e kadar yükseltir. Aslýnda, hasta çocuklarýn ailelerinin baþka bir bireyinde spondiloartropati, saðlýklý çocuklarýn ailelerine oranla daha yüksek sýklýkta görülür. Bu yüzden genetik faktörler, özellikle HLA-B27, hastalýk olasýlýðýný akla getirir fakat hastalýðýn geliþmesi için yeterli deðildir. Genel bilimsel kaný bu hastalýklarýn ortaya çýkmasýnda bir çok faktörün rol oynadýðýdýr. Diðer bir deyiþle hem genetik yatkýnlýk hem de hala kesin olarak bilinmeyen bazý çevresel faktörler (örn:enfeksiyonlar) hastalýðýn ortaya çýkmasýna yol açar.
Önlenebilir mi?
Hastalýðýn nedenleri bilinmediði için, önlenmesi de mümkün deðildir. Spondiloartropatiye iliþkin belirtileri olmadýðý sürece diðer kardeþleri HLA-B27 yönünden taramak yararlý deðildir.
Bulaþýcý mýdýr?
Spondiloartropatiler bulaþýcý hastalýklar deðildir.
Esas belirtileri nelerdir?
Çocukluk spondiloartropatilerinin ortak klinik özellikleri vardýr:
Artrit:
En sýk belirtileri eklemlerde aðrý, þiþlik ve eklem hareketlerinin kýsýtlýlýðýdýr.
Çoðu çocukta alt taraf eklemlerinde oligoartrit vardýr. Oligoartrit 4 ya da daha az eklemin iltihabýna denir. Hastalýk seyrinde yeni eklemler hastalanabilir ve poliartrite dönüþebilir. Poliartrit 5 ya da daha fazla eklemin tutulumudur.
Artrit esas olarak alt taraf eklemlerini tutar: kalça, diz, ayak bileði, orta ayak eklemleri. Daha ender olarak ayaðýn küçük eklemleri de tutulabilir.
Bazý çocuklarda üst ekstremitenin bütün eklemleri, özellikle de omuzlar hastalanabilir
Entezit:
Entezit, bir tendon ya da ligamanýn (baðlarýn) kemiðe yapýþtýðý yerin iltihaplanmasýdýr. Spondiloartropatili çocuklarda çok sýktýr. Sýklýkla etkilenen noktalar topuk, orta ayak ve diz kapaðý çevresindedir. En sýk belirtiler topuk aðrýsý, ayak ortasýnda aðrý, þiþme ve dizkapaðý aðrýsýdýr. Entezislerin kronik iltihabý, kemiksi çýkýntýlara neden olabilir (örn. Topuk dikeni). Bu dikenler özellikle topuk bölgesinde oluþur ve topuk aðrýsý yapar.
Sakroileit:
Leðen kemiðinin arka tarafýnda bulunan sakroiliak eklemin iltihabýdýr. Hastalýðýn baþlangýcýnda nadirdir. En çok artrit oluþumundan 5-10 yýl sonra ortaya çýkar. En sýk belirtisi yer deðiþtiren kalça aðrýsýdýr.
Bel aðrýsý; spondilit:
Omurga tutulumu çok nadirdir; bazý çocuklarda hastalýðýn ileriki aþamalarýnda ortaya çýkar. En sýk belirtileri sýrtýn alt bölümlerinde aðrý, sabah sertliði ve hareket kýsýtlýlýðýdýr. Sýrt aðrýsýna sýklýkla boyun ve göðüs aðrýsý da eþlik eder. Omurganýn uzun süreli hastalýklarýnda omurlarýn arasýnda köprüler oluþabilir (“bambu kamýþý görünümünde omurga”). Ancak bu durum, az sayýda hastada ve uzun süreli hastalýktan sonra görülür. Bu nedenle çocuk hastalarda hemen hemen hiç gözlenmez.
Göz tutulumu:
Akut anterior üveit, gözün irisinin iltihabýdýr. Sýk deðildir. Göz kýzarýk ve aðrýlýdýr. En kýsa zamanda bir göz doktoru tarafýndan muayene edilmesi gerekir.
Deri tutulumu:
Spondiloartropatili çocuklarýn küçük bir kýsmýnda psöriazis (sedef hastalýðý) görülür. Sedef hastalýðý, özellikle dirsek ve dizlerde yerleþen yama halinde deri kabuklanmasýna yol açan, kronik bir deri hastalýðýdýr. Deri hastalýðý artritten önce ortaya çýkabilir. Bir grup hastada ise artrit, ilk psöriazis lezyonu ortaya çýkmadan çok önce baþlayabilir.
Baðýrsak tutulumu:
Ýltihaplý baðýrsak hastalýðý olan bazý çocuklar spondiloartropati geliþtirebilirler. Ýltihaplý baðýrsak hastalýðý (ÝBH), nedeni bilinmeyen süregen baðýrsak iltihabýný anlatmak için kullanýlýr. Bu hastalýklar “Crohn hastalýðý” ve “ülseratif kolit” olmak üzere iki tanedir.
Hastalýk her çocukta ayný mýdýr?
Bazý çocuklar hastalýðý hafif ve kýsa süreli geçirirken, diðerleri daha aðýr, uzun süreli ve araz býrakýcý þekilde geçirebilirler.
Çocuklardaki hastalýk, eriþkinlerdeki hastalýktan farklý mýdýr?
Çocukluk spondiloartropatileri, eriþkin spondiloartropatilerinden bazý yönlerden farklýdýr:
eriþkinde, hastalýðýn baþlarýnda sýklýkla omurga tutulmasý olmasýnýn aksine, çocukta sýklýkla bacak ve bazen kol eklemleri tutulur. Omurga tutulumu geç bulgudur.
çocuklarda kalça eklemi daha sýk etkilenir
Nasýl taný konur?
Eðer hastalýk 16 yaþýndan önce baþlamýþsa, artrit 6 haftadan daha uzun sürerse ve özellikleri yukarýda tanýmlanan klinik tabloya uyuyorsa, doktor bunun çocukluk çaðý spondiloartropatisi olduðunu söyleyebilir (bkz. taným ve belirtiler). Özel spondiloartropatilerin tanýsý (ankilozan spondilit, reaktif artrit, vb.) özel klinik ve radyografik bulgulara göre konur.
Bu hastalarýn bir çocuk romatoloðu tarafýndan takip ve tedavi edilmeleri gerektiði çok açýktýr.
Tetkiklerin önemi nedir?
Bir hücresel belirleyici olan HLA-B27, çocukluk çaðý spondiloartropatisi olan hastalarýn %80-85’inde pozitiftir ve tanýyý yönlendirmede yararlýdýr. Saðlýklý popülasyonda sýklýðý çok daha düþüktür (bölgeye göre %5-12). Bu yüzden kesin taný için HLA-B27’nin tek baþýna pozitifliði yeterli deðildir. Taný ancak hastalýðýn karakteristik klinik bulgu ve belirtileri deðerlendirilerek konur.
Eritrosit sedimentasyon hýzý (ESR) ve C-reaktif protein (CRP) gibi tetkikler, iltihap oluþumu hakkýnda bilgi verdiði için dolaylý olarak hastalýðýn aktivitesini gösterebilir. Hastalýðýn kontrolü laboratuar tetkiklerinden çok klinik bulgulara göre yapýlmakla beraber, bu tetkiklerin de yararý olabilir. Laboratuar tetkikleri ayrýca, olasý tedavi yan etkilerini gözlemek amacýyla kullanýlabilir (kan hücre sayýmý, karaciðer ve böbrek fonksiyonlarý). X-ýþýný incelemeleri, hastalýðýn geliþimini takip etmek ve eklem hasarýný deðerlendirmek amacýyla kullanýlabilir.
Özellikle çocuklarda sakroiliak eklemlerin tutulumunu deðerlendirmek için, bilgisayarlý tomografi (BT) ve manyetik rezonans görüntüleme (MR) kullanýlabilir.
Tedavi edilebilir mi?
Spondiloartropatilerin nedeni bilinmediði için iyileþtirici bir tedavisi söz konusu deðildir. Ne var ki, tedavi hastalýðýn kontrolü ve hasarýn önlenmesinde çok yararlý olabilir.
Tedavi seçenekleri nelerdir?
Tedavi temelde, ilaç kullanýmýnýn, eklemleri korumak ve sakatlýk geliþimini önlemek üzere fizik tedavi/rehabilitasyon iþlemleriyle birleþtirilmesi esasýna dayanýr.
1) Steroid olmayan iltihap giderici ilaçlar (non-steroid anti inflammatuar ilaçlar= NSAÝÝ). Bunlar aðrý giderici, iltihap çözücü ve ateþ düþürücü ilaçlardýr. Çocuklarda en sýk kullanýlan naproxen ve ibuprofendir. Aspirin de ayrýca etkili ve ucuzdur fakat, bazý ciddi yan etkilerinden dolayý günümüzde daha az kullanýlmaktadýr. Bu ilaçlar genellikle iyi tolere edilir ve en sýk yan etki olan mide rahatsýzlýklarýna da çocuklarda az rastlanýr. Deðiþik NSAÝÝ’lerin birlikte kullanýmý gerekli deðildir fakat nadiren, birinin iþe yaramadýðý durumda diðeri etkili olabilir.
2) Eklem içi enjeksiyonlar. Bir ya da çok az eklem tutulduðunda ve eklem kontraktürlerinin sürmesi durumunda uygulanabilirler. Enjekte edilen ilaç uzun etkili steroid preparatýdýr.
3) Sulfasalazin kullanýmý, NSAÝÝ ve/veya steroid enjeksiyonlarýyla yeterli tedavi yapýlmasýna karþýn kronik gidiþ gösteren çocuklarda gereklidir. Sulfasalazin (salazoprin), kullanýlan NSAÝÝ kesilmeden tedaviye eklenir. Tedavi edici etkisi ancak 6-8 hafta sonra tam olarak ortaya çýkar. Metotreksat dahil diðer ilaçlarla birlikte kullanýmýna ait bilgiler sýnýrlýdýr. Son birkaç yýldýr, tümör nekrozis faktörü (TNF) seçici olarak bloke eden anti-TNF denen ilaçlarýn (biyolojik ajanlarýn) kullanýma girmesi ile tedavide yeni bir ufuk açýldý. Fakat henüz, bu tedavi yönteminin çocukluk çaðý spondiloartropatisindeki tedavi edici etkileri ile yan etkileri üzerine yeterli çalýþma yoktur.
4) Kortikosteroidler durumu aðýr olan hastalarda kýsa süreli kullanýlabilir. Akut anterior üveit tedavisinde göz damlasý þeklinde uygulanan steroidler (topikal steroidler) kullanýlabilir. Daha aðýr olgularda göz küresi etrafýna steroid enjeksiyonu ya da aðýz ya da damar yoluyla steroid verilmesi gerekebilir.
5) Ortopedik cerrahi. Özellikle kalça ekleminde aðýr hasar oluþan hastalarda eklem deðiþtirme (protez) ameliyatýna baþvurulur.
6) Fizyoterapi tedavinin vazgeçilmez elemanýdýr. Tam hareket yeteneðini, kas beslenmesini ve gücünü saðlamak ve eklem deformitelerini önlemek, sýnýrlandýrmak ya da düzeltmek amacýyla, fizyoterapi düzenli olarak uygulanmalý ve erken dönemde baþlanmalýdýr. Eðer omurga tutulumu ön plandaysa omurga hareketlendirilmeli ve solunum egzersizleri uygulanmalýdýr.
Ýlaç tedavisinin yan etkileri nelerdir?
Çocukluk çaðý spondiloartropatilerinin tedavisinde kullanýlan ilaçlar genellikle iyi tolere edilir. NSAÝÝ’lerin en sýk yan etkisi olan midede hazýmsýzlýk (o yüzden yemekle birlikte alýnýrlar) çocuklarda yetiþkinlere göre daha az görülür. NSAÝÝ’ler kanda bazý karaciðer enzimlerinin yükselmesine neden olabilirler, fakat aspirin dýþýndaki ilaçlarla nadir görülen bir durumdur.
Sulfasalazin genelde iyi tolere edilir; en sýk yan etkileri mide problemleri, karaciðer enzimlerinde artma, beyaz kan hücrelerinde azalma ve deri döküntüsüdür. Toksisiteyi izlemek için aralýklý laboratuar incelemeleri gereklidir.
Metotreksat da iyi tolere edilen bir ilaçtýr. Bulantý ve kusma gibi yan etkiler nadir deðildir. Metotreksat alan hastalara, bu ilacýn karaciðere yönelik yan etkilerini azaltmak amacý ile folinik ya da folik asit verilir. Metotreksata karþý aþýrý duyarlýlýk reaksiyonlarý geliþebilir ama sýk deðildir. Toksisiteyi izlemek için bazý periyodik laboratuar incelemeleri gereklidir.
Belirli dozda steroidin uzun süreli kullanýmý, büyümede duraklama ve osteoporoz gibi çok sayýda önemli yan etkiye yol açabilir. Yüksek dozda steroid , iþtahta belirgin artýþa, ve bunun sonucu olarak kilo artýþýna neden olabilir. Bu yüzden çocuklarý, fazla kalorili olmadýðý halde tok tutan yiyeceklere yönlendirmek önemlidir.
Tedavi ne kadar sürmelidir?
Belirtiler ve hastalýk aktivitesi devam ettiði sürece tedavi sürmelidir. Hastalýðýn süresi tahmin edilemez. Bazý hastalýn tedavisi için sadece NSAÝÝ’ler yeterli olur. Bu hastalarda tedavi aylar içinde kesilebilir. Daha uzun ve aðýr gidiþ gösteren hastalarda ise, yýllarca sulfasalazin ve baþka ilaçlarýn kullanýlmasý gereklidir. Bu durumda tedavinin tamamen kesilmesi, ancak uzun süreli ve tam remisyon (iyileþme) görüldükten sonra mümkündür.
Geleneksel olmayan/ tamamlayýcý tedavilerin yeri nedir?
Çocukluk çaðý spondiloartropatisinde geleneksel olmayan tedavinin etkinliðini gösteren bir veri yoktur.
Hastalýk ne kadar sürer? Hastalýðýn uzun dönemde sonuçlarý nelerdir?
Hastalýðýn gidiþi hastadan hastaya deðiþebilir. Bazý hastalarda, birkaç aylýk tedavi ile artrit çabucak düzelebilir. Diðerlerinde, aralýklý iyileþme ve nüks dönemleriyle seyreder. Bazý hastalarda ise, artrit tam olarak düzelmeyebilir. Hastalarýn büyük çoðunluðunda baþlangýçta belirtiler periferik eklem ve tendonlarla sýnýrlýdýr. Hastalýk ilerledikçe, bazý çocuklarda sakroiliak eklem ve omurga tutulumu ortaya çýkabilir. Bu hastalar ve kalýcý periferik artriti olan hastalar eriþkin hayatta eklem hasarý geliþimi açýsýndan yüksek risk taþýrlar. Hastalýðýn baþlangýcýnda uzun dönem sonuçlarý tahmin etmek imkansýzdýr.
Hastalýk çocuðun ve ailenin günlük hayatýný nasýl etkileyebilir?
Aktif artrit dönemleri boyunca hemen her çocuk günlük hayatýnda bir dereceye kadar kýsýtlanýr. Esas olarak alt taraf eklemleri etkilendiði için kýsýtlanmanýn en çok hissedildiði alanlar yürüyüþ ve spordur. Hastalýðýn çocuk ve ailesi üzerindeki psikolojik etkisine de dikkat çekmek gerekir. Kronik bir hastalýkla baþa çýkmak bütün aile için güçtür ve tabii ki, hastalýk ne kadar aðýrsa mücadele etmek o kadar güçleþir. Eðer ebeveynleri ilgilenmiyorsa çocuk için hastalýðý ile baþa çýkmak daha zor olur. Sýklýkla ebeveynler hasta çocuklarýna karþý anormal bir baðýmlýlýk gösterirler ve olasý bir problemi engellemek için aþýrý koruyucu davranýrlar. Bu durum çocukta bir yetersizlik duygusuna yol açarak kiþilik geliþimine zarar verebilir, hatta hastalýðýn kendisinden bile daha kötü olabilir. Ebeveynlerin pozitif bir yaklaþým ile çocuðu, hastalýðýna raðmen mümkün olduðunca baðýmsýz olabilmesi için desteklemeleri ve cesaretlendirmeleri, çocuðun hem hastalýðý ile ilgili güçlükleri yenmesi, hem de baðýmsýz ve dengeli bir kiþilik geliþtirmesi ve yaþýtlarýyla yarýþabilir durumda olmasý için çok önemlidir. Eðer aile hastalýðýn yükünü kaldýramakta zorlanýrsa psikolojik destek yararlý olur.
Çocuk okula gidebilir mi?
Çocuðun düzenli olarak okula devam etmesi çok önemlidir. Okul devamý konusunda sorun yaratabilecek birkaç faktör vardýr: yürümede güçlük, yorgunluða dayanýksýzlýk, aðrý veya eklem sertliði. Bu nedenle öðretmenlere çocuðun gereksinimlerini açýklamak önemlidir: uygun sýralar, eklem sertliðinden kaçýnmak için okul saatleri boyunca düzenli hareket. Hasta mümkün olduðunca beden derslerine katýlmalýdýr; bu durumda, aþaðýda spor baþlýðý altýnda tartýþýlan etkenler dikkate alýnmalýdýr. Bir yetiþkin için iþ neyse çocuk için de okul ayný þeydir; kendi kendine yeten, üretken ve baðýmsýz bir insan olmayý öðrendiði yer. Hasta çocuklarýn normal bir þekilde okul aktivitelerine katýlabilmeleri için, aileler ve öðretmenler ellerinden geleni yapmalýdýr. Böylece çocuk hem akademik baþarý hem de yaþýtlarý ve yetiþkinlerle iletiþim kurabilme yeteneði kazanarak arkadaþlarý tarafýndan kabul ve takdir edilir.
Spor yapabilir mi?
Spor yapmak normal bir çocuðun günlük hayatýnýn vazgeçilmez bir parçasýdýr. Spondartritli çocuklar ise eklemlerinde aðrý hissedince durmak koþulu ile istedikleri sporu yapabilirler. Her ne kadar mekanik stresler iltihaplý eklemler için iyi olmasa da, bundan kaynaklanacak bir hasarýn, yaþýtlarýyla oynamaktan alýkonulmanýn yaratabileceði psikolojik hasarlardan çok daha az olduðu düþünülür. Bu tercih, çocuða, hastalýðýn getirdiði engellere raðmen kendi kendine yetebilmesi için psikolojik destek verme eðiliminde olan genel yaklaþýmýn bir parçasýdýr. Eklemlere en az mekanik stres yükleyen spor yüzmedir. Düzenli yüzme özellikle önerilir.
Diyet nasýl olmalýdýr?
Beslenmenin hastalýðý etkileyebileceðine iliþkin bir kanýt yoktur. Genel anlamda, çocuðun yaþýna uygun, dengeli ve normal bir diyet uygulamasý gerekir. Steroidler iþtahý açtýðý için steroid kullanan hastalarda aþýrý yemeden kaçýnýlmalýdýr.
Ýklim hastalýðýn seyrini etkileyebilir mi ?
Ýklimin hastalýk bulgularýný etkileyebileceðine dair bir kanýt yoktur.
Çocuk aþýlanabilir mi?
Çoðu hasta NSAÝÝ’ler ya da sulfasalazin ile tedavi edildiði için normal aþýlama þemasý önerilir. Eðer hasta immün baskýlayýcý tedavi görüyorsa (steroidler, metotreksat, anti- TNF) savunma mekanizmalarýnýn azalmasýndan kaynaklanan enfeksiyonlarýn yayýlma riskinden dolayý canlý zayýflatýlmýþ virüs aþýlarý (kýzamýkçýk, kýzamýk, kabakulak ve oral polio ) ertelenmelidir. Canlý virüs taþýmayan fakat enfeksiyöz proteinler içeren aþýlar (tetanoz, difteri, polio salk, Hepatit B, boðmaca, pnömokok, hemofilus, meningokok ) uygulanabilir; teorik olarak tek risk, baðýþýklýðýn baskýlanmýþ olmasýndan dolayý aþýnýn baþarýsýz olmasýdýr.
Cinsel yaþam, gebelik ve doðum kontrolü nasýl olmalýdýr?
Hastalýk yüzünden normal cinsel yaþam ya da gebelik engellenmez. Yalnýz, ilaç kullanan hastalarda her zaman ilaçlarýn fetüs üzerindeki toksik etkilerine karþý dikkatli olunmalýdýr. Çocuk sahibi olabilirler. Hastalýða yatkýnlýk saðlayan faktörler genetik olarak doðacak bebeðe geçebilir. Ancak çocukta spondiloartropati geliþme riski oldukça düþüktür.
Çocuk normal bir eriþkin hayatý sürebilir mi?
Bu tedavinin ana amaçlarýndan biridir ve olgularýn çoðunda bu amaca ulaþýlabilir. Son on yýlda, bu tür hastalýklarýn çocukluktaki tedavisi konusunda, ciddi geliþmeler olmuþtur. Farmakolojik tedavi ve rehabilitasyonun birlikte uygulanmasý hastalarýn önemli bir kýsmýnda eklem hasarýnýn önlenmesini saðlayabilmektedir. Ancak çocuklarýn az bir kýsmýnda kronik eklem hasarý önemli olabilir ve hastanýn günlük yaþamsal aktivitelerini ve ileriye yönelik ideallerini engelleyebilir