Tüm Bölümler » Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon »
Zihinsel Engelli (Zeka Özürlü) Çocuklarda Konuþma ve Dil Geliþimi
x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
Zihinsel Engelli (Zeka Özürlü) Çocuklarda Konuþma ve Dil Geliþimi
Ýnsan olmanýn en önemli deðerlerinden biri de baþkalarýyla iletiþim saðlama becerisidir. Konuþma becerisi kendiliðinden geliþmez. O öyle bir beceridir ki; çocuklar, birbirleriyle konuþmaya baþlamadan önce konuþulanlarý dinlemeyi ve anlamayý öðrenirler. Dil geliþim ve konuþma becerisi diye ikiye ayrýlmýþtýr.Dil, iletiþim saðlama aracý olarak kullanýlan, sesler, iþaretler (semboller) ve kelimeler gibi temel birimleri olan bir sistemdir.
Konuþma ise, insanlar arasýnda dili kullanarak, sözlü iletiþim kurma yöntemidir. Dil kullanýlmadan konuþma saðlanamaz.
Her dilin, kelime, ses ve gramer yapýlarýnýn farklý olduðunu belirten kurallarý vardýr. Bu kurallarýn öðrenilmesi bebeklik döneminden itibaren baþlar, yaþamýn ilk yýlýndan itibaren de belirgin olarak ortaya çýkar.
Zeka engelli çocuklarýn dil geliþimi özellikleri
Yapýlan araþtýrmalarda, zeka engelli olan çocuklarýn dil geliþimi seviyelerinin, zeka yaþý seviyelerinden daha düþük olduðu bulunmuþtur. Ayrýca zeka özrü olan çocuklarýn alýcý dil seviyeleri, ifade edici dil seviyesinden daha yüksektir. Zeka engeli olan çocuklar genellikle konuþmaya yaþýtlarýndan geç baþlar ve engellerinin þiddetine baðlý olarak yavaþ ilerleme gösterirler.
Zeka engelli çocuklarýn dil geliþimleri yapý olarak normal çocuklara benzer, fakat bu çocuklarda, normal çocuklarýn geçtikleri dil basamaklarýna ulaþmada gecikme ve bir basamakta duraklama görülebilir.
Zeka engelli çocuklarýn zihin geliþiminde hafýzalarýný çalýþtýrmak için tekrara yer vermek gerekir. Çocuðun ilgisini iþitsel uyarýcýlara çekme, aktif olabileceði bir çevre düzenlemesi yapma, dramatizasyon gibi teknikleri kullanmak gerekir. Verilen kavramlarý ya da öðretilen sözel ifadeleri deðiþik þekil ve zamanlarda tekrarlamak gerekir. Ayrýca öðrenmeyi kolaylaþtýrmak için verilen uyarýcý materyali küçük ünitelere bölüp vermekte yarar vardýr; ancak çok tekrar yapmak, çocuðun sýkýlmasýna ve ilgisinin daðýlmasýna yol açabilir.
Zeka engelli çocuklarýn dil eðitiminde müzik öðelerinden de yararlanýlabilir. Dil geliþimi için eðitim çalýþmalarý müzikteki öðenin (ritim, ses düzeni gibi) konuþma dilini öðrenmeye yardýmcý olduðunu ortaya koymuþtur.
Zeka engelli çocuklarýn dil eðitimlerinde dikkat edilecek noktalar :
Çocuðun geliþim seviyesini tanýmak ve uygun eðitim yaþantýlarý düzenlemek.
Verilecek olan dil eðitimi programýnýn, diðer geliþim (özellikle zeka geliþimi) alanlarýyla baðdaþtýrmak.
Eðitim yaþantýlarýnýn çoðunun yakýn çevresiyle iliþkili olmasýna dikkat etmek.
Eðitimde çocuðun günlük yaþamda kullanabileceði bilgi ve kavramlara yer vermek.
Eðitim yaþantýlarýný çocuðun aktif olabileceði ve kendini ifade edebileceði nitelikte hazýrlamak önemlidir.
Eðitim programýnýn uygulanmasýnda ;
Çocuðun ilgisini çekmek.
Sabýrlý ve toleranslý olmak.
Model olmak.
Uygun ödüller kullanmak.
Tekrara yer vermek
Çevresel uyarýcýlarý kontrol etmek.
Dikkat kontrolünü saðlamak.
Uygulamada çocuðun aktif katýlýmýný saðlamak.
Eðitimci ve çocuk arasýnda iyi bir iletiþim-etkileþim kurulmasýna önem vermek, önemlidir.
Dil eðitiminde aile eðitimi
Zeka özürlü çocuklarýn eðitiminde aile ile iþbirliði yapmak gerekir. Öncelikle ailenin gerçeði görmesine, çocuðun durumunu kabullenmesine ve onun neler yapýp neler yapamayacaðýný öðrenmesine yardýmcý olmalýdýr. Çocuðun eðitimine aile de katýlmalýdýr. Eðitimci uyguladýðý programa paralel olarak aileye de eðitim vermeli ve bu eðitimi çocuða uygulamalarýný istemelidir. Ailenin eðitime olan katýlýmý çeþitli yollar kullanýlarak denetlenmeli, uygulamada hatalar varsa olumlu bir yaklaþým kullanýlarak düzeltilmelidir. Aile ve eðitimci arasýnda karþýlýklý güvene dayalý yoðun, sýcak bir iletiþimin doðmasý çocuðun eðitiminde önemli bir yer tutar.
Kullanýlan materyalin özellikleri
Zeka özürlü çocuklarýn dil eðitiminde kullanýlan materyalde, görsel ve iþitsel uyarýcýlara daha fazla yer vermek uygun olur. Eðitim yaþantýlarýnýn dramatizasyon içinde verilmesi çocuðun daha çok ilgisini çekebilir. Dramatizasyon için kuklalar, minyatür ev, eþyalar, giysiler, minyatür hayvan modelleri vs..kullanýlabilir. Her bir yüzüne resim yapýþtýrýlmýþ küpler, ses çýkaran oyuncaklar, oyuncak müzik aletleri, sopaya dizilebilen renkli halkalar, renkli bloklar vb. materyaller zeka özürlü çocuklarýn ilgisini çeker.
Dilin kazanýlmasý
Konuþma öncesi dönem
a. Refleksif dönem : 0 -1 ay
b. Gýðýldama (Cooing) 2 – 3 ay: (v, o, a gibi ünlü) 3 – 4 ay: h, k, g gibi yumuþak damak ve gýrtlak sesi
c. Mýrýldanma (Babbling) : 4 – 6 ay ( b, m, p v.b. dudak sesleri çýkar)
d. Mýrýldanmanýn tekrarý : 6 -10 ay (me-ma-me-ma)
e. Ses-kelimeler (Vocables) : 11-14 aylar (acele mýrýltýlardýr)
. Konuþma dönemi
a. Tek kelime dönemi : meme, baba, dede, baybay, anne gibi tek kelimelerdir.
b. Birbirini izleyen tek kelimeli cümlecikler : 18 – 21 ay
c. Ýki kelimeli cümlecikler : Ýsim ve fiillerden oluþur. d. Üç ve daha fazla kelimeli cümleler : 3. yaþýnda 4 kelimeli cümleler baþlar.
e. 4. yaþýnda dilin gramatik yapýsýný öðrenir.
Dil geliþimi 6. Ay
o Tonlamalarý ayýrt edebilir.
o Ýsmine karþýlýk verir.
o Ýnsan seslerine reaksiyon gösterir.
o Dostça ve kýzgýn tonlamalara uygun karþýlýk verir.
12. Ay
o Bir veya daha fazla kelimeyi anlamýyla kullanýr.
o Basit ifadeleri anlar.
o Çevresindeki sesleri çýkarmaya çalýþýr.
o Konuþmanýn sosyal deðerinin farkýndadýr.
13. Ay
o Yaklaþýk 5 ile 20 kelimelik kapasitesi vardýr.
o Duygularýný kendi ifadeleri ile anlatýr.
o Basit komutlarý yerine getirebilir.
24. Ay
o Çevresindeki çok kullanýlan nesnelerin isimlerini bilir.
o Basit cümleler kurabilir.
o 150 – 300 kelime arasý kapasitesi vardýr.
o Akýcýlýk genellikle zayýftýr.
o Sesin tonlamasý iyi kontrol edilemez.
o Ýki zamiri doðru olarak kullanabilir.
o “Bana gözlerini, burnunu, aðzýný göster” gibi komutlara karþýlýk verebilir.
36. Ay (3 yaþ)
o Bazý çoðullarý ve geçmiþ zamaný kullanabilir.
o Vücudun parçalarýný bilir.
o Üç kelimelik cümleyi kolayca söyler.
o Kelime haznesi 900 – 1000 kelime arasýndadýr.
o Çevresi ve hareketleriyle ilgili basit sorularý anlar.
o Ýsmini ve yaþýný söyleyebilir.
o Anlamýþ olsa dahi bütün sorulara cevap vermeyebilir.
48. Ay (4 yaþ)
o Tanýnan hayvanlarýn ismini bilir.
o Resimli kitap ve dergilerdeki kolay isimleri bilir.
o Bir veya daha fazla renk bilir.
o Dört heceli kelimeleri tekrar edebilir.
o “Üstünde” ve ” altýnda” kavramlarýný anlar.
o Genellikle ” Neden?” ile baþlayan çok soru sorar.
60. Ay (5 yaþ)
o Birçok sýfat ve zarf olarak tanýmlayýcý kelime kullanabilir.
o Belli zýtlýklarý bilir (büyük – küçük, sert – yumuþak, aðýr – hafif)
o Dört veya daha fazla sayý kavramý vardýr.
o Ona kadar sayabilir.
o Dokuz kelime uzunluðundaki cümleleri tekrar edebilir.
o Üç emiri yerine getirebilir.
o Bozuk paralarý ve bunlarýn deðerlerini bilir.
o Yaþýný bilir.
o Sabah, öðleden sonra, gece, gündüz, sonra, yarýn, dün, bugün gibi basit zaman kavramlarýný bilir.
o Uzun cümleler söyleyebilmelidir.
o Konuþmasý gramer bakýmýndan doðru olmalýdýr.
Ýnsan olmanýn en önemli deðerlerinden biri de baþkalarýyla iletiþim saðlama becerisidir. Konuþma becerisi kendiliðinden geliþmez. O öyle bir beceridir ki; çocuklar, birbirleriyle konuþmaya baþlamadan önce konuþulanlarý dinlemeyi ve anlamayý öðrenirler. Dil geliþim ve konuþma becerisi diye ikiye ayrýlmýþtýr.Dil, iletiþim saðlama aracý olarak kullanýlan, sesler, iþaretler (semboller) ve kelimeler gibi temel birimleri olan bir sistemdir.
Konuþma ise, insanlar arasýnda dili kullanarak, sözlü iletiþim kurma yöntemidir. Dil kullanýlmadan konuþma saðlanamaz.
Her dilin, kelime, ses ve gramer yapýlarýnýn farklý olduðunu belirten kurallarý vardýr. Bu kurallarýn öðrenilmesi bebeklik döneminden itibaren baþlar, yaþamýn ilk yýlýndan itibaren de belirgin olarak ortaya çýkar.
Zeka engelli çocuklarýn dil geliþimi özellikleri
Yapýlan araþtýrmalarda, zeka engelli olan çocuklarýn dil geliþimi seviyelerinin, zeka yaþý seviyelerinden daha düþük olduðu bulunmuþtur. Ayrýca zeka özrü olan çocuklarýn alýcý dil seviyeleri, ifade edici dil seviyesinden daha yüksektir. Zeka engeli olan çocuklar genellikle konuþmaya yaþýtlarýndan geç baþlar ve engellerinin þiddetine baðlý olarak yavaþ ilerleme gösterirler.
Zeka engelli çocuklarýn dil geliþimleri yapý olarak normal çocuklara benzer, fakat bu çocuklarda, normal çocuklarýn geçtikleri dil basamaklarýna ulaþmada gecikme ve bir basamakta duraklama görülebilir.
Zeka engelli çocuklarýn zihin geliþiminde hafýzalarýný çalýþtýrmak için tekrara yer vermek gerekir. Çocuðun ilgisini iþitsel uyarýcýlara çekme, aktif olabileceði bir çevre düzenlemesi yapma, dramatizasyon gibi teknikleri kullanmak gerekir. Verilen kavramlarý ya da öðretilen sözel ifadeleri deðiþik þekil ve zamanlarda tekrarlamak gerekir. Ayrýca öðrenmeyi kolaylaþtýrmak için verilen uyarýcý materyali küçük ünitelere bölüp vermekte yarar vardýr; ancak çok tekrar yapmak, çocuðun sýkýlmasýna ve ilgisinin daðýlmasýna yol açabilir.
Zeka engelli çocuklarýn dil eðitiminde müzik öðelerinden de yararlanýlabilir. Dil geliþimi için eðitim çalýþmalarý müzikteki öðenin (ritim, ses düzeni gibi) konuþma dilini öðrenmeye yardýmcý olduðunu ortaya koymuþtur.
Zeka engelli çocuklarýn dil eðitimlerinde dikkat edilecek noktalar :
Çocuðun geliþim seviyesini tanýmak ve uygun eðitim yaþantýlarý düzenlemek.
Verilecek olan dil eðitimi programýnýn, diðer geliþim (özellikle zeka geliþimi) alanlarýyla baðdaþtýrmak.
Eðitim yaþantýlarýnýn çoðunun yakýn çevresiyle iliþkili olmasýna dikkat etmek.
Eðitimde çocuðun günlük yaþamda kullanabileceði bilgi ve kavramlara yer vermek.
Eðitim yaþantýlarýný çocuðun aktif olabileceði ve kendini ifade edebileceði nitelikte hazýrlamak önemlidir.
Eðitim programýnýn uygulanmasýnda ;
Çocuðun ilgisini çekmek.
Sabýrlý ve toleranslý olmak.
Model olmak.
Uygun ödüller kullanmak.
Tekrara yer vermek
Çevresel uyarýcýlarý kontrol etmek.
Dikkat kontrolünü saðlamak.
Uygulamada çocuðun aktif katýlýmýný saðlamak.
Eðitimci ve çocuk arasýnda iyi bir iletiþim-etkileþim kurulmasýna önem vermek, önemlidir.
Dil eðitiminde aile eðitimi
Zeka özürlü çocuklarýn eðitiminde aile ile iþbirliði yapmak gerekir. Öncelikle ailenin gerçeði görmesine, çocuðun durumunu kabullenmesine ve onun neler yapýp neler yapamayacaðýný öðrenmesine yardýmcý olmalýdýr. Çocuðun eðitimine aile de katýlmalýdýr. Eðitimci uyguladýðý programa paralel olarak aileye de eðitim vermeli ve bu eðitimi çocuða uygulamalarýný istemelidir. Ailenin eðitime olan katýlýmý çeþitli yollar kullanýlarak denetlenmeli, uygulamada hatalar varsa olumlu bir yaklaþým kullanýlarak düzeltilmelidir. Aile ve eðitimci arasýnda karþýlýklý güvene dayalý yoðun, sýcak bir iletiþimin doðmasý çocuðun eðitiminde önemli bir yer tutar.
Kullanýlan materyalin özellikleri
Zeka özürlü çocuklarýn dil eðitiminde kullanýlan materyalde, görsel ve iþitsel uyarýcýlara daha fazla yer vermek uygun olur. Eðitim yaþantýlarýnýn dramatizasyon içinde verilmesi çocuðun daha çok ilgisini çekebilir. Dramatizasyon için kuklalar, minyatür ev, eþyalar, giysiler, minyatür hayvan modelleri vs..kullanýlabilir. Her bir yüzüne resim yapýþtýrýlmýþ küpler, ses çýkaran oyuncaklar, oyuncak müzik aletleri, sopaya dizilebilen renkli halkalar, renkli bloklar vb. materyaller zeka özürlü çocuklarýn ilgisini çeker.
Dilin kazanýlmasý
Konuþma öncesi dönem
a. Refleksif dönem : 0 -1 ay
b. Gýðýldama (Cooing) 2 – 3 ay: (v, o, a gibi ünlü) 3 – 4 ay: h, k, g gibi yumuþak damak ve gýrtlak sesi
c. Mýrýldanma (Babbling) : 4 – 6 ay ( b, m, p v.b. dudak sesleri çýkar)
d. Mýrýldanmanýn tekrarý : 6 -10 ay (me-ma-me-ma)
e. Ses-kelimeler (Vocables) : 11-14 aylar (acele mýrýltýlardýr)
. Konuþma dönemi
a. Tek kelime dönemi : meme, baba, dede, baybay, anne gibi tek kelimelerdir.
b. Birbirini izleyen tek kelimeli cümlecikler : 18 – 21 ay
c. Ýki kelimeli cümlecikler : Ýsim ve fiillerden oluþur. d. Üç ve daha fazla kelimeli cümleler : 3. yaþýnda 4 kelimeli cümleler baþlar.
e. 4. yaþýnda dilin gramatik yapýsýný öðrenir.
Dil geliþimi 6. Ay
o Tonlamalarý ayýrt edebilir.
o Ýsmine karþýlýk verir.
o Ýnsan seslerine reaksiyon gösterir.
o Dostça ve kýzgýn tonlamalara uygun karþýlýk verir.
12. Ay
o Bir veya daha fazla kelimeyi anlamýyla kullanýr.
o Basit ifadeleri anlar.
o Çevresindeki sesleri çýkarmaya çalýþýr.
o Konuþmanýn sosyal deðerinin farkýndadýr.
13. Ay
o Yaklaþýk 5 ile 20 kelimelik kapasitesi vardýr.
o Duygularýný kendi ifadeleri ile anlatýr.
o Basit komutlarý yerine getirebilir.
24. Ay
o Çevresindeki çok kullanýlan nesnelerin isimlerini bilir.
o Basit cümleler kurabilir.
o 150 – 300 kelime arasý kapasitesi vardýr.
o Akýcýlýk genellikle zayýftýr.
o Sesin tonlamasý iyi kontrol edilemez.
o Ýki zamiri doðru olarak kullanabilir.
o “Bana gözlerini, burnunu, aðzýný göster” gibi komutlara karþýlýk verebilir.
36. Ay (3 yaþ)
o Bazý çoðullarý ve geçmiþ zamaný kullanabilir.
o Vücudun parçalarýný bilir.
o Üç kelimelik cümleyi kolayca söyler.
o Kelime haznesi 900 – 1000 kelime arasýndadýr.
o Çevresi ve hareketleriyle ilgili basit sorularý anlar.
o Ýsmini ve yaþýný söyleyebilir.
o Anlamýþ olsa dahi bütün sorulara cevap vermeyebilir.
48. Ay (4 yaþ)
o Tanýnan hayvanlarýn ismini bilir.
o Resimli kitap ve dergilerdeki kolay isimleri bilir.
o Bir veya daha fazla renk bilir.
o Dört heceli kelimeleri tekrar edebilir.
o “Üstünde” ve ” altýnda” kavramlarýný anlar.
o Genellikle ” Neden?” ile baþlayan çok soru sorar.
60. Ay (5 yaþ)
o Birçok sýfat ve zarf olarak tanýmlayýcý kelime kullanabilir.
o Belli zýtlýklarý bilir (büyük – küçük, sert – yumuþak, aðýr – hafif)
o Dört veya daha fazla sayý kavramý vardýr.
o Ona kadar sayabilir.
o Dokuz kelime uzunluðundaki cümleleri tekrar edebilir.
o Üç emiri yerine getirebilir.
o Bozuk paralarý ve bunlarýn deðerlerini bilir.
o Yaþýný bilir.
o Sabah, öðleden sonra, gece, gündüz, sonra, yarýn, dün, bugün gibi basit zaman kavramlarýný bilir.
o Uzun cümleler söyleyebilmelidir.
o Konuþmasý gramer bakýmýndan doðru olmalýdýr.