x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
Serebral Palsi
Doðum öncesi, doðum sýrasýnda yada doðum sonrasý herhangi bir nedenle beynin hasar görmesi sonucu oluþan motor (ve bazý durumlarda mental) bozukluktur. Serebral palsi adale sertliðinde bozukluk, anormal, postür( duruþ bozukluðu ) ve bozuk hareket görünümüyle karþýmýza çýkar. Serebral palsi geliþimsel bir bozukluktur. Motor fonksiyonlarda bozukluðun yanýnda, duyu bozukluklarý,(sensorial disfonksiyon), gözde kayma, titreme (nistagmus) gibi bozukluklar zeka geriliði ( mental retardasyon ), davranýþ bozukluklarý, öðrenme güçlükleri, dil-konuþma bozukluklarý ve aðýz diþ problemleri de görülebilir.
Beyinde motor bölgenin ( kol-bacaklarýn tam kullanýmý, yürüme, yemek yeme, merdiven çýkma gibi günlük yaþamý sürdürmeye yarayan hareket yeteneðini saðlayan beyin bölgesi) geliþimi 7-8 yaþlarýnda tamamlanýr. Hamilelik döneminin baþlangýcýnda 7-8 yaþlarýna kadar beyinde oluþabilecek herhangi bir problem bu bölgenin fonksiyon bozukluðu olarak karþýmýza çýkar. Ortaya çýkan tablo ise serebral paralizi olarak adlandýrýlýr.
Serebral palsi‘ de beyin hasarý ilerleyici deðildir. Fakat ortaya çýkan sorun ömür boyu devam eder. Serebral palsi’nin görülme sýklýðý hakkýnda çok net bilgiler olmamakla birlikte, ABD’ de ölçülen oranlar dünya geneli için bir kýyaslama imkaný verebilir. ABD’de toplam nüfusun %0.2′ si (1000′ de 2) SP’ lidir. Buna göre ABD’ de yaklaþýk 1.000.000 SP’li vardýr. Bu rakama her yýl 5000-7000 bebek eklenir. Ülkemizde ise bu konuda yeterli ve güvenilir bir istatistik olmamakla birlikte, toplam nüfus içerisindeki SP’li oranýnýn %0.166 ( 600′ de 1 ) olduðu tahmin dilmektedir. Buna göre Türkiye’ de yaklaþýk 700000 Serebral palsi’li bulunmaktadýr.
Türkiye de oranlarýn fazla olmasý akraba evlilikleri, hamilelik döneminde geçirilen hastalýklarýn fazla olmasý ve bakým þartlarýnýn yetersizliði, doðum þartlarýnýn olumsuzluðu, bebek bakým hizmetlerinin yetersizliði, ilk çocukluk yýllarýnda bebeklerde bulaþýcý ve ateþli hastalýklarýn fazlalýðý ve beslenme yetersizliði gibi sebeplere baðlanmaktadýr.
Serebral paralizin sebepleri:
Doðum öncesi nedenler:
Genetik durumlar
Hamilelik döneminde geçirilen enfeksiyonlar
Rubella, herpes
Bebeðin anne karnýnda oksijensiz kalmasý
Plesentanýn geliþim bozukluðu yada erken ayrýlmasý
Rh uyuþmazlýðý ( eritroblastosis fetalis, hemolitik anemi, hiperbilirübinemi )
Metabolik hastalýklar ( diabetes mellitus, hamilelik toksemisi )
Geliþimsel bozukluklar ( vasküler yada iskelet yapýda )
Beslenme bozukluklarý
Sigara, alkol yada madde baðýmlýlýðý
Annenin enzim veya L-Dopa tedavi görmesi
Akraba evlilikleri
Annenin aldýðý ilaçlar
Hamilelik döneminde geçirilen týbbi müdahaleler
Doðum sýrasýnda oluþan nedenler
Zor doðum (anoksi), plesentanýn erken ayrýlmasý, uzayan doðum
Ýlaç sedasyonuna baðlý asfiksi nedeniyle beyin kan damarýnda kompresyon ve yýrtýlma
Prematüre (erken doðum), postmatüre (geç doðum )
Kordon komplikasyonlarý
Geliþmiþ anomalileri ( makat doðum, ayaktan geliþ )
Forseps yada vakumla doðum
Doðum sonrasý ( post – natal ) nedenler:
Düþük doðum kilosu
Vasküsler hadiseler ve kafa içi kanama
Kafa travmasý
Ensefalopati
Toksik durumlar
Kardiak arreste baðlý anoksi
Nöbetler ( konvülzyon, epilepsi )
Tümör
Viral ve bakteriyal beyin enfeksiyonlarý
Sarýlýk ( Hiperbilirübinemi )
Menenjit
Serabral paralisi’nin tipleri:
Spastik Serebral palsi :
Spastisite, en genel anlamda, kas sertliði yada pasif harekete direnç olarak tanýmlanabilir. Kaslarýn normal yapýsýndaki deðiþiklik ve sertlik hareketlerin de etkilenmesine ve zor yapýlmasýna neden olur. Aþýrý spastisite zamanla iskelet yapý üzerinde bozukluklara ve postürün (duruþun) bozulmasýna yol açar. Bunun yaný sýra oturma, ellerin kullanýlmasý, yürüme gibi fonksiyonel aktiviteleri de olumsuz etkiler. Spastik tip Serebral palsi’nin en yaygýn tipidir. Spastik çocuk, Serebral palsi teþhisi altýnda etkilenen vücut kýsmýna göre tanýmlanýr.
Hemiplejik tip Serebral palsi:
Bu tipte vücudun bir tarafýndaki kol, gövde ve bacak etkilenir.
Diplejik tip Serebral palsi :
Bu tipte her iki bacak spastisitesi kollardan daha fazladýr. Bacaklar birbirine sýkýþýktýr. Parmak ucuna basma sýk görülür.
Kuadriplejk Serebral palsi :
Bu tipte ise tüm vücut etkilenmiþtir. Baþ kontrolünün yetersizliði, ellerin yumruk þeklinde bacaklarýn çapraz tarzda durmasý yaygýn bir görüntüdür.
Atetoid Serebral palsi :
Kontrolsüz hareket olarak tanýmlanabilir. Çocuðun bacak, kol, el veya yüzünde istemsiz hareketler oluþur. Bu tipte kaslarda ani deðiþiklikler oluþur. Kaslar çok gevþek durumdan çok sert bir duruma geçebilirler. Bu da hareketlerin koordineli yapýlmasýný engeller.
Ataksik Serebral palsi :
Dengeyi korumada bozukluk vardýr. Baþ kontrolünün zayýf olmasý, gövde dengesinin saðlanamamasý nedeniyle geliþim yavaþtýr ve yürüme çok geç saðlanýr.
Serebral paralizi’ nin erken teþhisi
Ýnsan saðlýðýnýn söz konusu olduðu tüm durumlarda olduðu gibi, Serebral palsi ‘li vakalarda da teþhis ve yapýlacak tedavi için mutlaka bir uzman kuruluþa baþvurulmalýdýr. Ancak bebekte ortaya çýkabilecek ilk belirtilerin aile tarafýndan da kolayca gözlenebileceði de unutulmamalýdýr. Serebral palsi’li vakalarda fizik tedavi ve rehabilitasyonun baþarýsý için erken teþhis çok önemlidir.
Serebral palsi nasýl erken teþhis edilir ?
Aileler bebeðin geliþiminde en ufak bir gecikme yada sapma gördüðünde, yada aþaðýdaki belirtileri gözledikleri durumda derhal doktora baþvurmalýdýr.
Serebral palsi’nin habercisi olabilecek erken belirtiler :
1 aylýk bebekte ; Sürekli aðlama
Emme bozukluðu
Israrlý ve sürekli kusma
Çevresinden gelen uyarýlara cevap vermeme
Havale ( Konvülzyon )
2 aylýk bebekte ;
( yukarýdakilere ek olarak) ;
Bulunmasý gereken reflekslerin kaybý
Kaslarda aþýrý sertlik yada gevþeklik
3aylýk bebekte ;
Gözde kayma, titreme
Bebeðin sýrtüstü, baþ ve topuklar üzerinde yay gibi sert bir þekilde durmasý
Bebeðin gülmemesi, annenin yüzüne bakmamasý
4 aylýk bebekte:
Baþ kontrolünün olmamasý
Gözde odaklaþmanýn saðlanamamasý
Elin yada ellerin beþ parmak içte kalacak þekilde yumruk halinde tutulmasý
Kaybolmasý gereken reflekslerin devam etmesi
8 aylýk bebekte ;
Dönme ve oturma aktivitelerinin olmamasý
El-göz koordinasyonunun yokluðu
Tekme atarken iki bacaðýn birlikte atýlmasý
Bebeðin bacaklarýný uzatarak oturduðu pozisyonda vücudunun öne eðilmesi, bacaklarýn birbiri üzerini binmesi
10 aylýk bebekte ;
Emeklemenin olmamasý yada her iki ayaðýn birden çekilerek, sýçrar tarzda emekleme
Ayaða kalkmada zorluk
Ýsmi ile çaðrýlýnca tepki vermemesi
Aðýzdan salya akmasý
Verilen yiyeceði aðzýna almamasý yada aðzýna götürememesi
1 yaþýndaki bebekte;
Tutunarak yürüyememesi
Parmak ucuna basarak yürüme
Serebral paralizide tedavi ve rehabilitasyon
Serebral palsi tedavisi, týbbi yaklaþým ve rehabilitasyon yaklaþýmý olarak iki yönlü ele alýnmalýdýr;
Týbbi yaklaþým : Teþhisle baþlar. Serebral palsi teþhisi pediatrik nörolog baþta olmak üzere, ilgili hekimler tarafýndan konulur. Teþhiste yardýmcý olmak üzere EEG ( elektro ensefalografi ) EMG ( elektromyografi ), SEP ( somatosensoryel evoked potansiyel ), VEP ( visuel evoked potansiyel ), MR gibi ileri tetkiklerden yararlanýlabilir.
Serebral palsi’li hastada direk Serebral palsi’ ye yönelik etkin bir ilaç yoktur. Ancak hastalýkta seyreden konvülsiyon ( havaleler ) ve epilepsi için yaygýn þekilde ilaç kullanýlmaktadýr. Bunun yanýnda kaslardaki aþýrý sertliliði önlemek için de bazý ilaçlar kullanýlmaktadýr.
Rehabilitasyon yaklaþýmlarý : Serebral palsi’ li çocukta bir çok sorun bir araya gelerek aile ve çocuk için yaþamý güçleþtirir. Bu nedenle problemlerin iyi bir þekilde tanýmlanmasý çok önemlidir. Ancak bilimsel ve bilinçli yaklaþým Serebral palsi’ li çocuðun daha baðýmsýz bir yaþama kavuþmasýný saðlayabilir. Serebral palsi’li çocuðun klinik tablosu, Serebral palsi’ nin nedenine, lezyonun þiddetine, þekline ve diðer komplikasyonlarýn olup olmadýðýna baðlý olarak çocuktan çocuða farklýlýk gösterir. Bu nedenle her çocuðun tedavi ve rehabilitasyon programý farklýlýk içerir. Serebral palsi’ li çocuklarda görülen problemlerin en aza indirilmesi ve onlarýn topluma kazandýrýlmasý çok yönlü bir rehabilitasyon programý ile saðlanabilir. Ailenin eðitiminden, çocuðun fiziksel çevresinin düzenlenmesine kadar bir dizi sorun hesaba katýlmak ve rehabilitasyonun alaný içine dahil edilmek zorundadýr.
Serebral palsi’ li çocukta rehabilitasyonun amaçlarý:
Çocuklarda görülen hareket bozukluklarýný en aza indirmek
Oluþabilecek kas-iskelet sistemi bozukluklarýný önlemek, duruþ bozukluklarýnýn oluþmasýný engellemek
Günlük yaþam aktivitelerinde baðýmsýz davranabilmeyi saðlamak
Yardýmcý araç, gereç ve cihazlarý belirlemek
Eðer SP tablosuna eþlik eden, görme, iþitme, konuþma ve zeka problemleri varsa bunlarýn en aza indirilmesini saðlamak
Aile eðitimi vermek ve SP ‘li çocuðun eðitimi konusunda aileye yol göstermek
SP’ li çocuðun yaþayacaðý imkanlarýn düzenlemesini yapmak
Rehabilitasyon ekibi :
Fizik ve tedavi ve rehabilitasyonun her alanýnda olduðu gibi, Serebral palsi’li çocuklarýn rehabilitasyonu bir ekip tarafýndan yürütülür. Bir Serebral palsi rehabilitasyon ekibinde þu uzmanlar yer alýr.
Doktor ( pediatrist, nörolog, ortapedist, pediatrik cerrah, çocuk psikiyatristi, beyin cerrahý, kulak burun boðaz uzman, FTR uzmaný…. hastalýðýn klinik yapýsýna göre bunlardan biri yada birkaçý )
Fizyoterapist
Ýþ – meþguliyet terapisti
Ýþitme konuþma terapisti
Psikolog
Çocuk geliþim uzmaný
Odiyolog
Özel eðitim uzmaný
SP de rehabilitasyon programý :
Egzersiz tedavisi
Ortez ( cihaz ) uygulamalarý
Ev programý ve aile eðitimi
El- göz koordinasyonu saðlamasý
Uygun yardýmcý araç gerecin belirlenmesi
Yemek yeme, giyinme, oyun aktiviteleri gibi aktivitelerin eðitimi bileþenlerinden oluþur. Tüm bu uygulamalar, özellikle egzersiz uygulamalarý deneyimli fizyoterapistler tarafýndan yapýlmalýdýr.
Bilinmesi gereken en önemli þey Serebral palsi tedavi ve rehabilitasyonunun çok uzun bir süreç olduðudur. Bebeðin büyümesi ile birlikte rehabilitasyon uygulamalarý da devam eder.
Rehabilitasyon çocuk baðýmsýz ( yada en az baðýmlýlýkla ) yaþama yeteneðini kazanana kadar devam etmelidir. Serebral palsi ‘ li çocuklar da diðer çocuklar gibi geliþebilir. Serebral palsi fiziksel bir özürdür. Az oranda zeka yetersizleri, görme, konuþma, iþitme ve algý bozukluklarý fiziksel özüre eþlik etse de ilerleyici deðildir. Bilinçli bir yaklaþým ve etkili rehabilitasyon ile yetersizlikleri en aza indirgemek mümkündür.
Rehabilitasyon sürecinde dikkat edilmesi gereken önemli noktalar
Egzersizler aile tarafýndan öðrenilmeli ve evde tekrar edilmelidir. Egzersizler çok uzun ve sýkýcý olmamalýdýr. Oyun aktiviteleri ile birleþtirilerek yaptýrýlmalýdýr. Serebral palsi’ li çocuklarda mental ve duyusal engeller yüzünden genellikle yetersiz olan iletiþim kurma yeteneðini arttýrmak için sesli ve renkli oyuncaklar yada objeler kullanýlmalýdýr. SP ‘li çocuðun kontrolü en az 3 ay aralýklarla, pediatrik nörolog, pediatrist, gerekirse ihtiyaç duyulan uzmanlýk alanlarýndaki hekimler, fizyoterepist, iþ meþguliyet terapisti, odiyolog, çocuk geliþim uzmaný psikolog tarafýndan yapýlmalýdýr. Normal çocuk geliþimi izlenerek, SP’ li çocuðun bu geliþimi yakalamasý için ailenin çaba göstermesi gerekir. Ancak SP li bir çocuðun sýnýrlýlýklarý iyi bilinmesi, normal bir çocukla kýyaslanmamalýdýr. Fakat Serebral palsi li çocukta geliþimi saðlayabilmek için de erken yaþlarda baþlayarak dil ve sosyal geliþim üzerinde durulmalýdýr. Serebral palsi li bebeklerin taþýnmasý terapistin gösterdiði þekilde destekli ve çevre iletiþimini saðlayacak þekilde yapýlmalýdýr. Oturma, emekleme, ayakta durma gibi motor geliþim aþamalarý terapistin uygun gördüðü zamanlarda baþlatýlmalýdýr. Serebral palsi’li çocuðun beslenmesi sýrasýnda uygun oturma ortezleri ( yardýmcý cihazlar ) ve destekli sandalye kullanýlmalýdýr. Serebral palsi’li çocuðun etkilenme tipine göre beslenme þekli de deðiþecektir. Bu konu da bir diyetisyenden bilgi alýnmalýdýr. Beslenme sürece sývý yiyeceklerden katý yiyeceklere doðru ilerlemeli, beslenme pozisyonlarý terapistten uygulamalý olarak öðrenilmelidir. SP’ li çocuk mümkün olduðunca uygun bir kaþýk ile beslenmelidir. Okul çaðýna gelen çocuklar fiziksel özürlerine raðmen özel bir eðitim kurumunda eðitime baþlatýlmalýdýr. Zeka problemi, algýlama problemi, olan çocuklarýn eðitimi için özel eðitim uzmanlarýnýn yardýmý þarttýr. Yürümeye baþlayacak SP’ li çocuklarda deðiþik psikolojik bozukluklar oluþabilir. Aile ve çevreyle uyumda zorlanan çocuklar için psikologlardan yardým alýnmalýdýr. Serebral palsi’ li çocuklarýn evde sürekli bakýcýlar yada ebeveynlerle kalmalarý doðru deðildir. Normal çocuklarla da iletiþim kurabileceði ortamlar olmalýdýr. Havale ( konvülsiyon ) geçiren çocuklar için muhakkak pediatrik nöroloða baþ vurmalýdýr. SP li çocuklar aþýrý koruma altýna alýnmamalý ve yapabilecekleri aktivitelere fýrsat tanýnmalýdýr.
Doðum öncesi, doðum sýrasýnda yada doðum sonrasý herhangi bir nedenle beynin hasar görmesi sonucu oluþan motor (ve bazý durumlarda mental) bozukluktur. Serebral palsi adale sertliðinde bozukluk, anormal, postür( duruþ bozukluðu ) ve bozuk hareket görünümüyle karþýmýza çýkar. Serebral palsi geliþimsel bir bozukluktur. Motor fonksiyonlarda bozukluðun yanýnda, duyu bozukluklarý,(sensorial disfonksiyon), gözde kayma, titreme (nistagmus) gibi bozukluklar zeka geriliði ( mental retardasyon ), davranýþ bozukluklarý, öðrenme güçlükleri, dil-konuþma bozukluklarý ve aðýz diþ problemleri de görülebilir.
Beyinde motor bölgenin ( kol-bacaklarýn tam kullanýmý, yürüme, yemek yeme, merdiven çýkma gibi günlük yaþamý sürdürmeye yarayan hareket yeteneðini saðlayan beyin bölgesi) geliþimi 7-8 yaþlarýnda tamamlanýr. Hamilelik döneminin baþlangýcýnda 7-8 yaþlarýna kadar beyinde oluþabilecek herhangi bir problem bu bölgenin fonksiyon bozukluðu olarak karþýmýza çýkar. Ortaya çýkan tablo ise serebral paralizi olarak adlandýrýlýr.
Serebral palsi‘ de beyin hasarý ilerleyici deðildir. Fakat ortaya çýkan sorun ömür boyu devam eder. Serebral palsi’nin görülme sýklýðý hakkýnda çok net bilgiler olmamakla birlikte, ABD’ de ölçülen oranlar dünya geneli için bir kýyaslama imkaný verebilir. ABD’de toplam nüfusun %0.2′ si (1000′ de 2) SP’ lidir. Buna göre ABD’ de yaklaþýk 1.000.000 SP’li vardýr. Bu rakama her yýl 5000-7000 bebek eklenir. Ülkemizde ise bu konuda yeterli ve güvenilir bir istatistik olmamakla birlikte, toplam nüfus içerisindeki SP’li oranýnýn %0.166 ( 600′ de 1 ) olduðu tahmin dilmektedir. Buna göre Türkiye’ de yaklaþýk 700000 Serebral palsi’li bulunmaktadýr.
Türkiye de oranlarýn fazla olmasý akraba evlilikleri, hamilelik döneminde geçirilen hastalýklarýn fazla olmasý ve bakým þartlarýnýn yetersizliði, doðum þartlarýnýn olumsuzluðu, bebek bakým hizmetlerinin yetersizliði, ilk çocukluk yýllarýnda bebeklerde bulaþýcý ve ateþli hastalýklarýn fazlalýðý ve beslenme yetersizliði gibi sebeplere baðlanmaktadýr.
Serebral paralizin sebepleri:
Doðum öncesi nedenler:
Genetik durumlar
Hamilelik döneminde geçirilen enfeksiyonlar
Rubella, herpes
Bebeðin anne karnýnda oksijensiz kalmasý
Plesentanýn geliþim bozukluðu yada erken ayrýlmasý
Rh uyuþmazlýðý ( eritroblastosis fetalis, hemolitik anemi, hiperbilirübinemi )
Metabolik hastalýklar ( diabetes mellitus, hamilelik toksemisi )
Geliþimsel bozukluklar ( vasküler yada iskelet yapýda )
Beslenme bozukluklarý
Sigara, alkol yada madde baðýmlýlýðý
Annenin enzim veya L-Dopa tedavi görmesi
Akraba evlilikleri
Annenin aldýðý ilaçlar
Hamilelik döneminde geçirilen týbbi müdahaleler
Doðum sýrasýnda oluþan nedenler
Zor doðum (anoksi), plesentanýn erken ayrýlmasý, uzayan doðum
Ýlaç sedasyonuna baðlý asfiksi nedeniyle beyin kan damarýnda kompresyon ve yýrtýlma
Prematüre (erken doðum), postmatüre (geç doðum )
Kordon komplikasyonlarý
Geliþmiþ anomalileri ( makat doðum, ayaktan geliþ )
Forseps yada vakumla doðum
Doðum sonrasý ( post – natal ) nedenler:
Düþük doðum kilosu
Vasküsler hadiseler ve kafa içi kanama
Kafa travmasý
Ensefalopati
Toksik durumlar
Kardiak arreste baðlý anoksi
Nöbetler ( konvülzyon, epilepsi )
Tümör
Viral ve bakteriyal beyin enfeksiyonlarý
Sarýlýk ( Hiperbilirübinemi )
Menenjit
Serabral paralisi’nin tipleri:
Spastik Serebral palsi :
Spastisite, en genel anlamda, kas sertliði yada pasif harekete direnç olarak tanýmlanabilir. Kaslarýn normal yapýsýndaki deðiþiklik ve sertlik hareketlerin de etkilenmesine ve zor yapýlmasýna neden olur. Aþýrý spastisite zamanla iskelet yapý üzerinde bozukluklara ve postürün (duruþun) bozulmasýna yol açar. Bunun yaný sýra oturma, ellerin kullanýlmasý, yürüme gibi fonksiyonel aktiviteleri de olumsuz etkiler. Spastik tip Serebral palsi’nin en yaygýn tipidir. Spastik çocuk, Serebral palsi teþhisi altýnda etkilenen vücut kýsmýna göre tanýmlanýr.
Hemiplejik tip Serebral palsi:
Bu tipte vücudun bir tarafýndaki kol, gövde ve bacak etkilenir.
Diplejik tip Serebral palsi :
Bu tipte her iki bacak spastisitesi kollardan daha fazladýr. Bacaklar birbirine sýkýþýktýr. Parmak ucuna basma sýk görülür.
Kuadriplejk Serebral palsi :
Bu tipte ise tüm vücut etkilenmiþtir. Baþ kontrolünün yetersizliði, ellerin yumruk þeklinde bacaklarýn çapraz tarzda durmasý yaygýn bir görüntüdür.
Atetoid Serebral palsi :
Kontrolsüz hareket olarak tanýmlanabilir. Çocuðun bacak, kol, el veya yüzünde istemsiz hareketler oluþur. Bu tipte kaslarda ani deðiþiklikler oluþur. Kaslar çok gevþek durumdan çok sert bir duruma geçebilirler. Bu da hareketlerin koordineli yapýlmasýný engeller.
Ataksik Serebral palsi :
Dengeyi korumada bozukluk vardýr. Baþ kontrolünün zayýf olmasý, gövde dengesinin saðlanamamasý nedeniyle geliþim yavaþtýr ve yürüme çok geç saðlanýr.
Serebral paralizi’ nin erken teþhisi
Ýnsan saðlýðýnýn söz konusu olduðu tüm durumlarda olduðu gibi, Serebral palsi ‘li vakalarda da teþhis ve yapýlacak tedavi için mutlaka bir uzman kuruluþa baþvurulmalýdýr. Ancak bebekte ortaya çýkabilecek ilk belirtilerin aile tarafýndan da kolayca gözlenebileceði de unutulmamalýdýr. Serebral palsi’li vakalarda fizik tedavi ve rehabilitasyonun baþarýsý için erken teþhis çok önemlidir.
Serebral palsi nasýl erken teþhis edilir ?
Aileler bebeðin geliþiminde en ufak bir gecikme yada sapma gördüðünde, yada aþaðýdaki belirtileri gözledikleri durumda derhal doktora baþvurmalýdýr.
Serebral palsi’nin habercisi olabilecek erken belirtiler :
1 aylýk bebekte ; Sürekli aðlama
Emme bozukluðu
Israrlý ve sürekli kusma
Çevresinden gelen uyarýlara cevap vermeme
Havale ( Konvülzyon )
2 aylýk bebekte ;
( yukarýdakilere ek olarak) ;
Bulunmasý gereken reflekslerin kaybý
Kaslarda aþýrý sertlik yada gevþeklik
3aylýk bebekte ;
Gözde kayma, titreme
Bebeðin sýrtüstü, baþ ve topuklar üzerinde yay gibi sert bir þekilde durmasý
Bebeðin gülmemesi, annenin yüzüne bakmamasý
4 aylýk bebekte:
Baþ kontrolünün olmamasý
Gözde odaklaþmanýn saðlanamamasý
Elin yada ellerin beþ parmak içte kalacak þekilde yumruk halinde tutulmasý
Kaybolmasý gereken reflekslerin devam etmesi
8 aylýk bebekte ;
Dönme ve oturma aktivitelerinin olmamasý
El-göz koordinasyonunun yokluðu
Tekme atarken iki bacaðýn birlikte atýlmasý
Bebeðin bacaklarýný uzatarak oturduðu pozisyonda vücudunun öne eðilmesi, bacaklarýn birbiri üzerini binmesi
10 aylýk bebekte ;
Emeklemenin olmamasý yada her iki ayaðýn birden çekilerek, sýçrar tarzda emekleme
Ayaða kalkmada zorluk
Ýsmi ile çaðrýlýnca tepki vermemesi
Aðýzdan salya akmasý
Verilen yiyeceði aðzýna almamasý yada aðzýna götürememesi
1 yaþýndaki bebekte;
Tutunarak yürüyememesi
Parmak ucuna basarak yürüme
Serebral paralizide tedavi ve rehabilitasyon
Serebral palsi tedavisi, týbbi yaklaþým ve rehabilitasyon yaklaþýmý olarak iki yönlü ele alýnmalýdýr;
Týbbi yaklaþým : Teþhisle baþlar. Serebral palsi teþhisi pediatrik nörolog baþta olmak üzere, ilgili hekimler tarafýndan konulur. Teþhiste yardýmcý olmak üzere EEG ( elektro ensefalografi ) EMG ( elektromyografi ), SEP ( somatosensoryel evoked potansiyel ), VEP ( visuel evoked potansiyel ), MR gibi ileri tetkiklerden yararlanýlabilir.
Serebral palsi’li hastada direk Serebral palsi’ ye yönelik etkin bir ilaç yoktur. Ancak hastalýkta seyreden konvülsiyon ( havaleler ) ve epilepsi için yaygýn þekilde ilaç kullanýlmaktadýr. Bunun yanýnda kaslardaki aþýrý sertliliði önlemek için de bazý ilaçlar kullanýlmaktadýr.
Rehabilitasyon yaklaþýmlarý : Serebral palsi’ li çocukta bir çok sorun bir araya gelerek aile ve çocuk için yaþamý güçleþtirir. Bu nedenle problemlerin iyi bir þekilde tanýmlanmasý çok önemlidir. Ancak bilimsel ve bilinçli yaklaþým Serebral palsi’ li çocuðun daha baðýmsýz bir yaþama kavuþmasýný saðlayabilir. Serebral palsi’li çocuðun klinik tablosu, Serebral palsi’ nin nedenine, lezyonun þiddetine, þekline ve diðer komplikasyonlarýn olup olmadýðýna baðlý olarak çocuktan çocuða farklýlýk gösterir. Bu nedenle her çocuðun tedavi ve rehabilitasyon programý farklýlýk içerir. Serebral palsi’ li çocuklarda görülen problemlerin en aza indirilmesi ve onlarýn topluma kazandýrýlmasý çok yönlü bir rehabilitasyon programý ile saðlanabilir. Ailenin eðitiminden, çocuðun fiziksel çevresinin düzenlenmesine kadar bir dizi sorun hesaba katýlmak ve rehabilitasyonun alaný içine dahil edilmek zorundadýr.
Serebral palsi’ li çocukta rehabilitasyonun amaçlarý:
Çocuklarda görülen hareket bozukluklarýný en aza indirmek
Oluþabilecek kas-iskelet sistemi bozukluklarýný önlemek, duruþ bozukluklarýnýn oluþmasýný engellemek
Günlük yaþam aktivitelerinde baðýmsýz davranabilmeyi saðlamak
Yardýmcý araç, gereç ve cihazlarý belirlemek
Eðer SP tablosuna eþlik eden, görme, iþitme, konuþma ve zeka problemleri varsa bunlarýn en aza indirilmesini saðlamak
Aile eðitimi vermek ve SP ‘li çocuðun eðitimi konusunda aileye yol göstermek
SP’ li çocuðun yaþayacaðý imkanlarýn düzenlemesini yapmak
Rehabilitasyon ekibi :
Fizik ve tedavi ve rehabilitasyonun her alanýnda olduðu gibi, Serebral palsi’li çocuklarýn rehabilitasyonu bir ekip tarafýndan yürütülür. Bir Serebral palsi rehabilitasyon ekibinde þu uzmanlar yer alýr.
Doktor ( pediatrist, nörolog, ortapedist, pediatrik cerrah, çocuk psikiyatristi, beyin cerrahý, kulak burun boðaz uzman, FTR uzmaný…. hastalýðýn klinik yapýsýna göre bunlardan biri yada birkaçý )
Fizyoterapist
Ýþ – meþguliyet terapisti
Ýþitme konuþma terapisti
Psikolog
Çocuk geliþim uzmaný
Odiyolog
Özel eðitim uzmaný
SP de rehabilitasyon programý :
Egzersiz tedavisi
Ortez ( cihaz ) uygulamalarý
Ev programý ve aile eðitimi
El- göz koordinasyonu saðlamasý
Uygun yardýmcý araç gerecin belirlenmesi
Yemek yeme, giyinme, oyun aktiviteleri gibi aktivitelerin eðitimi bileþenlerinden oluþur. Tüm bu uygulamalar, özellikle egzersiz uygulamalarý deneyimli fizyoterapistler tarafýndan yapýlmalýdýr.
Bilinmesi gereken en önemli þey Serebral palsi tedavi ve rehabilitasyonunun çok uzun bir süreç olduðudur. Bebeðin büyümesi ile birlikte rehabilitasyon uygulamalarý da devam eder.
Rehabilitasyon çocuk baðýmsýz ( yada en az baðýmlýlýkla ) yaþama yeteneðini kazanana kadar devam etmelidir. Serebral palsi ‘ li çocuklar da diðer çocuklar gibi geliþebilir. Serebral palsi fiziksel bir özürdür. Az oranda zeka yetersizleri, görme, konuþma, iþitme ve algý bozukluklarý fiziksel özüre eþlik etse de ilerleyici deðildir. Bilinçli bir yaklaþým ve etkili rehabilitasyon ile yetersizlikleri en aza indirgemek mümkündür.
Rehabilitasyon sürecinde dikkat edilmesi gereken önemli noktalar
Egzersizler aile tarafýndan öðrenilmeli ve evde tekrar edilmelidir. Egzersizler çok uzun ve sýkýcý olmamalýdýr. Oyun aktiviteleri ile birleþtirilerek yaptýrýlmalýdýr. Serebral palsi’ li çocuklarda mental ve duyusal engeller yüzünden genellikle yetersiz olan iletiþim kurma yeteneðini arttýrmak için sesli ve renkli oyuncaklar yada objeler kullanýlmalýdýr. SP ‘li çocuðun kontrolü en az 3 ay aralýklarla, pediatrik nörolog, pediatrist, gerekirse ihtiyaç duyulan uzmanlýk alanlarýndaki hekimler, fizyoterepist, iþ meþguliyet terapisti, odiyolog, çocuk geliþim uzmaný psikolog tarafýndan yapýlmalýdýr. Normal çocuk geliþimi izlenerek, SP’ li çocuðun bu geliþimi yakalamasý için ailenin çaba göstermesi gerekir. Ancak SP li bir çocuðun sýnýrlýlýklarý iyi bilinmesi, normal bir çocukla kýyaslanmamalýdýr. Fakat Serebral palsi li çocukta geliþimi saðlayabilmek için de erken yaþlarda baþlayarak dil ve sosyal geliþim üzerinde durulmalýdýr. Serebral palsi li bebeklerin taþýnmasý terapistin gösterdiði þekilde destekli ve çevre iletiþimini saðlayacak þekilde yapýlmalýdýr. Oturma, emekleme, ayakta durma gibi motor geliþim aþamalarý terapistin uygun gördüðü zamanlarda baþlatýlmalýdýr. Serebral palsi’li çocuðun beslenmesi sýrasýnda uygun oturma ortezleri ( yardýmcý cihazlar ) ve destekli sandalye kullanýlmalýdýr. Serebral palsi’li çocuðun etkilenme tipine göre beslenme þekli de deðiþecektir. Bu konu da bir diyetisyenden bilgi alýnmalýdýr. Beslenme sürece sývý yiyeceklerden katý yiyeceklere doðru ilerlemeli, beslenme pozisyonlarý terapistten uygulamalý olarak öðrenilmelidir. SP’ li çocuk mümkün olduðunca uygun bir kaþýk ile beslenmelidir. Okul çaðýna gelen çocuklar fiziksel özürlerine raðmen özel bir eðitim kurumunda eðitime baþlatýlmalýdýr. Zeka problemi, algýlama problemi, olan çocuklarýn eðitimi için özel eðitim uzmanlarýnýn yardýmý þarttýr. Yürümeye baþlayacak SP’ li çocuklarda deðiþik psikolojik bozukluklar oluþabilir. Aile ve çevreyle uyumda zorlanan çocuklar için psikologlardan yardým alýnmalýdýr. Serebral palsi’ li çocuklarýn evde sürekli bakýcýlar yada ebeveynlerle kalmalarý doðru deðildir. Normal çocuklarla da iletiþim kurabileceði ortamlar olmalýdýr. Havale ( konvülsiyon ) geçiren çocuklar için muhakkak pediatrik nöroloða baþ vurmalýdýr. SP li çocuklar aþýrý koruma altýna alýnmamalý ve yapabilecekleri aktivitelere fýrsat tanýnmalýdýr.