x

Genel Bilgiler

Giriş

Akciðer embolisi, akciðer atardamarý veya onun dallarýndan bir ya da birkaçýnýn pýhtý, enfekte pýhtý, hava, kemik iliði, amniyotik sývý, parazitler, yað veya enjekte edilen çeþitli maddeler ile týkanmasý sonucu ortaya çýkan klinik tablodur. Akciðer arteriel dolaþýmýna giren 15 mikrondan büyük materyaller pulmoner dolaþýmda takýlýrlar ve takýldýklarý damarý týkarlar. Buna akciðer embolisi (pulmoner emboli) denir. Týkanan damarýn çapý ne kadar geniþ olursa, akciðer embolisinin kliniði de o kadar aðýr olur.

Epidemioloji, sıklık

Akciðer embolisi sýk oluþan ancak zor teþhis edilen bir hastalýktýr. ABD’de yýlda 500.000’den fazla akciðer embolisi oluþmakta ancak olgularýn yarýsýndan çoðuna taný konulamamaktadýr. Hastalarýn %21’i taný konulamadýðýndan %11’i ise taný konulmasýna raðmen ilk 1saat içinde, % 2’si ise tedaviye raðmen kaybedilmektedir.

Hastanede yatan hastalarýn %1-2’sinde akciðer embolisi geliþebildiði, derin ven trombozu (genellikle bacak ve veya baldýr toplardamarlarýnda pýhtý oluþmasý) olanlarýn da 1/3’ünde eþ zamanlý akciðer embolisi olduðu bildirilmiþtir.  Derin ven trombozu olanlarda bacak ve baldýr toplardamarlarýnda oluþmuþ olan pýhtý yerinden kopup dolaþýma katýlýr ve akciðer atardamarýna ulaþýp dallardan birini týkar. Ancak oluþan pulmoner embolilerinin büyük çoðunluðu küçük emboliler olup klinik olarak hafif þikayetlerle veya silik bir tabloyla geçip gitmektedir. Yine de hastane ölümlerinin baþta gelen nedenlerinden biri akciðer embolileridir.

Venöz tromboembolism (VTE) venlerde geliþen trombüslerle, bunlardan kopan parçalarýn pulmoner arter ve onun dallarýnda yarattýðý týkanýklýk ve kan akýmýndaki kesintileri ifade etmektedir. Pulmoner tromboemboli (PTE) sadece akciðer arteriel yataktaki bölümüdür. PTE’nin çoðu bacak derin toplardamarlarýnda geliþen pýhtýlardan (trombuslerden) (DVT) kaynaklanýr.

 
PTE çabuk veya ani geliþen ölüm nedenleri arasýndadýr. Çoðu kez baþka hastalýklarla birlikte ve ölüme katký saðlayan veya nedeni olan PTE’lere otopsi serilerinde sýk rastlanmaktadýr. Klinik tablo ve laborutuvar yöntemlerinde bazý sorunlar nedeniyle hastalýðýn tanýsýnda zorluklar bulunmaktadýr. Buna iyi örnek PTE ön tanýsýyla kaybedilen hastalarýn otopsilerinde farklý nedenler saptanabilmesidir.Görülme sýklýðý, net olarak bilinmemesine raðmen sýk rastlanan bir tablodur. Pulmoner embolilerin %90’ýndan fazlasýnda olayýn sebebi ve embolinin kaynaðý derin ven trombozudur.


Hastalarýn bir kýsmýnda, emboliler sabahlarý yataktan kalkarken, tuvalette ýkýnma sýrasýnda veya ani bedensel zorlanmalar gibi olaylarý takiben ortaya çýkarlar.

Ameliyat sonrasý dönemdeki hastalarda trombozis (pýhtý) riskinin pik noktasý ameliyat sonrasý 7. gündür. Derin ven trombozlarýnýn yaklaþýk 1/4-1/3’ünde ilk belirti akciðer embolisidir. Pulmoner embolinin etiyolojisi üçe ayrýlabilir.

x

Etioloji, sebepler, risk faktörleri

Derin ven trombozu, dolayýsýyla akciðer embolisi oluþumunda risk faktörleri yýllar önce Wirchow tarafýndan tanýmlanan ve Wirchow triadý diye adlandýrýlan üç önemli faktör halen geçerliliðini korumaktadýr. Bunlar:

1. Özellikle bacaklarda olmak üzere kanýn damar sisteminde dolaþýmýnýn yavaþlamasýna veya durmasýna neden olan venöz staz, yani toplardamarlarda kanýn daha fazla süre kalmasý, göllenmesi.
2. Bazý kan hastalýklarýnda olduðu gibi pýhtýlaþma sisteminde aþýrý pýhtýlaþma yönünde bir farklýlaþma olmasýna yol açan nedenler.
3. Damar duvarýnda hasar oluþmasý.
 
Venöz staza neden olarak pulmoner emboli için risk oluþturan durumlar :

    Ýleri yaþ
    Ýmmobilizasyon -hareketsizlik- (ameliyat sonrasý dönemde veya yatalak hastalarda olduðu gibi uzun süreli olarak yatakta hareketsiz kalmak),
    Aðýr KOAH
    Bacak varisleri
    Uzun uçak veya otobüs yolculuklarý (Ekonomik klas sendromu)
    Kalp yetmezliði
    Bacak ve baldýr toplardamarlarýnda ve pelvis içindeki toplardamarlarda kan akýmýnda azalmaya yol açan gebelik; karýn içi tümörler,

Aþýrý pýhtýlaþma nedeniyle pulmoner emboli için risk oluþturan durumlar :

    Aþýrý pýhtýlaþmaya neden olan genetik faktörler, ( Trombositoz, Protein C, S veya antitrombin III eksiklikleri),
    Heparine baðlý 2. tip trombositopeni,
    Kanser hastalýðý,
    Bazý böbrek hastalýklarý,
    Gebelik,
    Bazý kan hastalýklarý,
    Baðýrsak hastalýklarý,
    Doðum kontrol ilaçlarý gibi bazý ilaçlar,
    Aþýrý kilo,

Damar duvarýnýn hasarý yoluyla pulmoner emboli için risk oluþturan durumlar :

    Travma,
    Cerrahi giriþimler en önemli risk faktörleri olarak sýralanabilir.

Diðer týbbi risk faktörleri:

    Miyokart infarktüsü
    Þok
    Ýnme
    Daha önceden akciðer embolisi veya tromboz geçirme öyküsü

x

Yakınmalar

Akciðer embolisinin klinik bulgu ve belirtileri, damar týkanmasýnýn þiddetine, embolinin sayýsýna boyutuna ve yerleþim yerine, hastanýn yaþýna ve baþka bir kalp - akciðer hastalýðýnýn olup olmamasýna göre deðiþir. Ayrýca hiçbir klinik belirti emboli tanýsý koyduracak özgünlükte deðildir. Ancak, erken tedavi ölüm oranýný önemli ölçüde azalttýðýndan, klinik tanýnýn önemi büyüktür. Bu nedenle sýk rastlanan belirtilerin bilinmesi ve klinik kuþkunun oluþmasý ile, engel bir durum olmadýkça, tedavi baþlatýlmalý, kesin taný amacý ile yapýlacak olan ileri incelemeler tedavi altýnda sürdürülmelidir.

Olgularýn yarýsýndan çoðunda görülebilen belirtiler:
· Ani geliþen göðüs veya yan aðrýsý
· Ani geliþen soluk darlýðý
· Öksürük aðýzdan kan gelmesi
· Ateþ ( >37.8 ° C )
· Dakikadaki soluk alýp verme sayýsýnda artýþ ( > 20 / dk. )
Emboli olgularýnýn % 97’sinde, yukarýda sözü edilen, nefes darlýðý, dakikadaki soluk alýp verme sayýsýnda artýþ ve yan aðrýsý belirtilerinden en az birine rastlanýr.

x

Laboratuvar testleri

Laboratuvar
Standart laboratuvar incelemeler PE tanýsý koymaya yeterli deðildir.

D-Dimer
Plazma D-Dimer Fibrin yýkým ürünüdür Eliza yöntemi ile ölçülen düzeyinin 500 m g/l ve üzerinde olmasýnýn akut PE ve DVT tanýsýnda duyarlý ( % 99) ama özgün (spesifik) olmayan bir yöntemdir D-Dimerin 500 m g/l’ nin altýnda olmasý PE tanýsýndan uzaklaþtýrýrken, bu deðerin üzerinde olmasý her zaman tanýyý kesinleþtirmez. Çünkü; kanser, inflamasyon, infeksiyon ve nekroz gibi birçok baþka hastalýkta da yükselebilir.



 
Akciðer sintigrafisi
Akciðer embolisi düþünülen bir hastada ilk sýrada yapýlmasý gereken inceleme yöntemi sintigrafidir. Akciðer sintgrafisi ventilasyon(havalanma) ve perfüzyon(kanlanma) olmak üzere iki bölümlüdür. Ventilasyon-perfüzyon sintigrafisinin yorumu, perfüzyon defektlerinin boyutuna ve ventilasyon defektleri ile perfüzyon defektlerinin iliþkisine bakýlarak yapýlýr. Normal sintigrafi, normal bir akciðeri ya da klinik olarak önemsiz bir emboliyi gösterir. Yüksek olasýlýklý sintigrafi ise yaklaþýk % 85 doðruluk oraný ile emboliyi doðrular.


Arter kan gazlarý
Arter kan gazlarý bulgularýnýn kesin taný deðeri yoktur. Fakat bazý bulgular emboli tanýsýný destekler. Arter kan gazýnda oksijen azalmasý(hipksi) ve karbondioksitin de normal ya da düþük (hipokarbi) bulunmasý pulmoner emboliyi destekler.

EKG bulgularý
Elektrokardiyografi taný için özgün olmayan deðiþiklikler gösterir. Ancak miyokard infarktüsü, perikardit gibi ayýrýcý tanýda yer almasý gereken, bazý hastalýklarýn tanýnmasýnda çok büyük deðer taþýr.

Ekokardiyografi
Ekokardiyografi (Eko) kolay ulaþýlabilir ve kolay uygulanabilir giriþimsiz bir taný aracý olarak PE taný ve ayýrýcý tanýsýnda ve trombolitik tedavi uygulanacak hastalarýn belirlenmesinde önemli bir yöntemdir.

Radyolojik bulgular

Radyolojik bulgular
Akciðer embolisi genellikle radyolojik bir bulgu oluþturur. Çok çeþitli radyolojik bulgu tanýmlanmýþ olmasýna karþýn hiçbirisi duyarlý ya da özgün deðildir. Bu nedenle akciðer radyolojisi taný koydurucu deðildir. Diðer taraftan yaþamý ciddi olarak tehdit eden embolilerde bazen hiçbir radyolojik bulgu olmayabilir. Radyolojik incelemenin ayýrýcý tanýya ve sintigrafik bulgularýn deðerlendirilmesine katkýsý büyüktür.

Venografi
Emboli olgularýnýn % 70-90’ýnda bacak-baldýr derin venlerinde (toplardamarlarýnda) tromboz vardýr. Bu nedenle, akciðer embolisi kuþkulanýlan hastalarýn alt ekstremitelerinin de incelenmesi gerekir. Bunun için en uygun yöntem venografidir.

Pulmoner anjiyografi
Pulmoner anjiyografi, iyi seçilmiþ hastalarda, akciðer embolisinin kesin tanýsýnda son basamak bir yöntemdir. Normal anjiyo bulgularýnýn elde edilmesi ile pulmoner emboliden uzaklaþýlýr. Deneyimli ekipler tarafýndan yapýlan anjiyolarla, 0.5 mm boyutlarýndaki pýhtýlar bile görüntülenebilir.

 
Spiral tomografi
 Son yýllarda CT teknolojisindeki geliþmeler sayesinde üretilen yeni jenerasyon tomografiler 10 saniyeden kýsa sürede, tek bir soluk alma sýrasýnda 1mm’lik resolüsyonla akciðerin tümünü görüntüleme dolayýsý ile tüm bronþ aðacýný net olarak deðerlendirme olanaðý saðlamýþtýr. Klinik kuþkunun yüksek olduðu hastalarda D-dimer ölçümü, venöz US bulgularý ile spiral tomografi bulgularý birleþtirildiðinde taný deðeri % 99’a ulaþmaktadýr. Bu avantajlarý nedeniyle günümüzde, klinik kuþkunun yüksek olduðu ayaktan hastalarda sintigrafiden önce yapýlmasý önerilen bir taný yöntemidir.

 
Manyetik resonans
Manyetik resonansýn embolide taný deðeri trombüsün yerleþimine ve boyutuna göre deðiþir. Trombüs pulmoner arterin uç dallarýnda yerleþmiþ ise ve büyükse taný deðeri yükselir. Bu yöntem de BT gibi, küçük ve periferik trombüsleri görüntülemede yetersiz kalýr. Hatta günümüzde spiral BT, MR’a göre daha duyarlýdýr. Ancak bu teknik gelecek için umut veren bir yöntemdir.

x

Medikal tedaviler

Emboli üç farklý amaçla üç farklý yöntemle tedavi edilir:
1· Trombüs oluþumunu önlemek: Profilaktik (Koruyucu) tedavi
2· Trombüsün büyümesini ve tekrarlamasýný önlemek : Antikoagülan tedavi
3· Genel kalp akciðer durumu itibari ile dengede olmayan hastada büyük trombüsü yok etmek: Trombolitik tedavi ya da Embolektomi

Pulmoner embolide taný konulur konulmaz pýhtýlaþmayý önleyici ilaçlar ile tedaviye baþlanmalýdýr. Hatta risk faktörlerinin mevcudiyeti halinde birçok olguda kesin taný konulmadan önce, yani tetkikler devam ederken tedavi baþlanýlýr. Tedavi süresi genellikle 3-6 ay arasý olup genetik faktörlere baðlý olduðu düþünülen olgularda bu süre daha uzun tutulur. Bu tür olgularda yaþam boyu tedavide önerilebilir.

Cerrahi ve týbbi hastalarda derin ven trombozu yönünden hastalar düþük, orta ve yüksek risk gruplarýna ayrýlmýþtýr ve buna göre koruyucu tedavi verilip verilmemesine karar verilmektedir.

Düþük risk
40 yaþýn altýnda, 30 dakikadan az sürecek ek risk taþýmayan küçük cerrahi giriþim uygulanacak hastalar düþük risk grubunda olup; bu grup hastalarý ameliyat sonrasý erken mobilize etmek (erken ayaða kaldýrýp yürütmek ve dolaþýmda toplardamarlarda göllenmeyi engellemek) ve gerekirse elastik çorap (varis çorabý) giydirmek yeterlidir.

Orta risk
Ek riskler taþýyan her türlü cerrahi giriþim yapýlacak hastalar ile ek risk taþýmasa da 40 yaþýn üzerinde olan cerrahi giriþim yapýlacak hastalar ve de hangi yaþta olursa olsun büyük cerrahi giriþim yapýlacak hastalar orta riskli grupta yer alýr. Bu hastalara düþük doz heparin, ya da elastik çorap, aralýklý pnömatik kompresyon (IPK) uygulanabilir.

 
Yüksek risk
40 yaþýn üzerinde büyük cerrahi giriþim uygulanacaklar ile 60 yaþýn üzerinde büyük ya da küçük her türlü cerrahi giriþim uygulanacaklar yüksek riskli hastalardýr. Bu hastalara düþük doz heparin, yaný sýra elastik çorap, aralýklý pnömatik kompresyon (IPK) uygulanabilir. Beyin, diz ve ürolojik operasyonlarda kanama riski göze alýnamadýðýnda sadece elastik çorap ya da IPK uygulanmalýdýr.

En yüksek risk


40 yaþýn üzerinde ve geçirilmiþ Venöz Trombo Emboli, kanser ya da aþýrý pýhtýlaþmasý olan büyük cerrahi giriþim hastalarý, kalça ya da diz eklemi ameliyatlarý, kalça kýrýðý ameliyatý, büyük travma, omurililik yaralanmalarý en yüksek riskli hastalar grubunu oluþturur. Kalça operasyonu geçirecek olan orta yaþýn üstündeki hastalara daha yüksek dozda heparin verilmelidir. Etkili ilaç tedavisinin yaný sýra mekanik tedaviler (varis çorabý vs.) de uygulanýr.

Asprin’in DVT( Derin ven trombozu) profilaksisinde belirgin bir yararý yoktur. Ýlaç tedavilerinin yaný sýra erken mobilizasyon, eksternal pnömatik kompresyon ve varis çoraplarý yararlýdýr.
Proflaksi uygulamasý en azýndan hasta taburcu oluncaya kadar sürdürülmelidir.
Ameliyat edilen tüm hastalar mümkün olduðunca erken mobilize edilmelidir.

Antikoagülan tedavi
-Standart heparin
-Düþük molekül aðýrlýklý heparinler

Oral antikoagülanlar
Trombolitik tedavi-Pýhtýyý eritici tedavi

Embolektomi
Antikoagülan ve trombolitik tedavilerine yanýt alýnmayan ya da bu tedavilerin sakýncalý olduðu genel durumu bozuk olan büyük emboli olgularýnda yapýlabilecek giriþimli bir tedavidir. Hayati riski yaklaþýk olarak % 50’dir. Pulmoner embolektomi cerrahi olarak veya pýhtýyý emebilen toplardamar içinden gönderilen kateterlerle yapýlabilir. Tedavi baþarýsý sýnýrlýdýr.

Vena kava inferior filtreleri
Vena kava inferiyor giriþimleri, büyük pýhtýlarýn dolaþmasýný dolayýsý ile embolinin tekrarlamasýný önlemek amacý ile yapýlýr. Cerrahi olarak ya da toplardamar içinden gönderilen katater yolu ile yerleþtirilir.

Prognoz, Hastalığın seyri

Akciðer embolisinde erken taný ve tedavi çok önemlidir. Çünkü hastalarýn %50’si ilk yarým saatte, % 70’i ilk bir saatte, %85’i ilk 6 saatte kaybedilmektedir. Tedavinin baþlanmasý ile mortalite riski hýzla azalmaktadýr. Bu nedenle çoðu zaman þüphe taný anlamýndadýr ve tedaviye baþlamak için yeterli bir kriterdir. Bu arada derhal tanýsal giriþimlere baþlanmalýdýr.

x

Giriþ
Akciðer embolisi, akciðer atardamarý veya onun dallarýndan bir ya da birkaçýnýn pýhtý, enfekte pýhtý, hava, kemik iliði, amniyotik sývý, parazitler, yað veya enjekte edilen çeþitli maddeler ile týkanmasý sonucu ortaya çýkan klinik tablodur. Akciðer arteriel dolaþýmýna giren 15 mikrondan büyük materyaller pulmoner dolaþýmda takýlýrlar ve takýldýklarý damarý týkarlar. Buna akciðer embolisi (pulmoner emboli) denir. Týkanan damarýn çapý ne kadar geniþ olursa, akciðer embolisinin kliniði de o kadar aðýr olur.
Epidemioloji, sýklýk
Akciðer embolisi sýk oluþan ancak zor teþhis edilen bir hastalýktýr. ABD’de yýlda 500.000’den fazla akciðer embolisi oluþmakta ancak olgularýn yarýsýndan çoðuna taný konulamamaktadýr. Hastalarýn %21’i taný konulamadýðýndan %11’i ise taný konulmasýna raðmen ilk 1saat içinde, % 2’si ise tedaviye raðmen kaybedilmektedir.

Hastanede yatan hastalarýn %1-2’sinde akciðer embolisi geliþebildiði, derin ven trombozu (genellikle bacak ve veya baldýr toplardamarlarýnda pýhtý oluþmasý) olanlarýn da 1/3’ünde eþ zamanlý akciðer embolisi olduðu bildirilmiþtir.  Derin ven trombozu olanlarda bacak ve baldýr toplardamarlarýnda oluþmuþ olan pýhtý yerinden kopup dolaþýma katýlýr ve akciðer atardamarýna ulaþýp dallardan birini týkar. Ancak oluþan pulmoner embolilerinin büyük çoðunluðu küçük emboliler olup klinik olarak hafif þikayetlerle veya silik bir tabloyla geçip gitmektedir. Yine de hastane ölümlerinin baþta gelen nedenlerinden biri akciðer embolileridir.

Venöz tromboembolism (VTE) venlerde geliþen trombüslerle, bunlardan kopan parçalarýn pulmoner arter ve onun dallarýnda yarattýðý týkanýklýk ve kan akýmýndaki kesintileri ifade etmektedir. Pulmoner tromboemboli (PTE) sadece akciðer arteriel yataktaki bölümüdür. PTE’nin çoðu bacak derin toplardamarlarýnda geliþen pýhtýlardan (trombuslerden) (DVT) kaynaklanýr.

 
PTE çabuk veya ani geliþen ölüm nedenleri arasýndadýr. Çoðu kez baþka hastalýklarla birlikte ve ölüme katký saðlayan veya nedeni olan PTE’lere otopsi serilerinde sýk rastlanmaktadýr. Klinik tablo ve laborutuvar yöntemlerinde bazý sorunlar nedeniyle hastalýðýn tanýsýnda zorluklar bulunmaktadýr. Buna iyi örnek PTE ön tanýsýyla kaybedilen hastalarýn otopsilerinde farklý nedenler saptanabilmesidir.Görülme sýklýðý, net olarak bilinmemesine raðmen sýk rastlanan bir tablodur. Pulmoner embolilerin %90’ýndan fazlasýnda olayýn sebebi ve embolinin kaynaðý derin ven trombozudur.


Hastalarýn bir kýsmýnda, emboliler sabahlarý yataktan kalkarken, tuvalette ýkýnma sýrasýnda veya ani bedensel zorlanmalar gibi olaylarý takiben ortaya çýkarlar.

Ameliyat sonrasý dönemdeki hastalarda trombozis (pýhtý) riskinin pik noktasý ameliyat sonrasý 7. gündür. Derin ven trombozlarýnýn yaklaþýk 1/4-1/3’ünde ilk belirti akciðer embolisidir. Pulmoner embolinin etiyolojisi üçe ayrýlabilir.





Etyoloji, Sebepler, Risk Faktörleri
Derin ven trombozu, dolayýsýyla akciðer embolisi oluþumunda risk faktörleri yýllar önce Wirchow tarafýndan tanýmlanan ve Wirchow triadý diye adlandýrýlan üç önemli faktör halen geçerliliðini korumaktadýr. Bunlar:

1. Özellikle bacaklarda olmak üzere kanýn damar sisteminde dolaþýmýnýn yavaþlamasýna veya durmasýna neden olan venöz staz, yani toplardamarlarda kanýn daha fazla süre kalmasý, göllenmesi.
2. Bazý kan hastalýklarýnda olduðu gibi pýhtýlaþma sisteminde aþýrý pýhtýlaþma yönünde bir farklýlaþma olmasýna yol açan nedenler.
3. Damar duvarýnda hasar oluþmasý.
 
Venöz staza neden olarak pulmoner emboli için risk oluþturan durumlar :

    Ýleri yaþ
    Ýmmobilizasyon -hareketsizlik- (ameliyat sonrasý dönemde veya yatalak hastalarda olduðu gibi uzun süreli olarak yatakta hareketsiz kalmak),
    Aðýr KOAH
    Bacak varisleri
    Uzun uçak veya otobüs yolculuklarý (Ekonomik klas sendromu)
    Kalp yetmezliði
    Bacak ve baldýr toplardamarlarýnda ve pelvis içindeki toplardamarlarda kan akýmýnda azalmaya yol açan gebelik; karýn içi tümörler,

Aþýrý pýhtýlaþma nedeniyle pulmoner emboli için risk oluþturan durumlar :

    Aþýrý pýhtýlaþmaya neden olan genetik faktörler, ( Trombositoz, Protein C, S veya antitrombin III eksiklikleri),
    Heparine baðlý 2. tip trombositopeni,
    Kanser hastalýðý,
    Bazý böbrek hastalýklarý,
    Gebelik,
    Bazý kan hastalýklarý,
    Baðýrsak hastalýklarý,
    Doðum kontrol ilaçlarý gibi bazý ilaçlar,
    Aþýrý kilo,

Damar duvarýnýn hasarý yoluyla pulmoner emboli için risk oluþturan durumlar :

    Travma,
    Cerrahi giriþimler en önemli risk faktörleri olarak sýralanabilir.

Diðer týbbi risk faktörleri:

    Miyokart infarktüsü
    Þok
    Ýnme
    Daha önceden akciðer embolisi veya tromboz geçirme öyküsü
Semptom ve Yakýnmalar
Akciðer embolisinin klinik bulgu ve belirtileri, damar týkanmasýnýn þiddetine, embolinin sayýsýna boyutuna ve yerleþim yerine, hastanýn yaþýna ve baþka bir kalp - akciðer hastalýðýnýn olup olmamasýna göre deðiþir. Ayrýca hiçbir klinik belirti emboli tanýsý koyduracak özgünlükte deðildir. Ancak, erken tedavi ölüm oranýný önemli ölçüde azalttýðýndan, klinik tanýnýn önemi büyüktür. Bu nedenle sýk rastlanan belirtilerin bilinmesi ve klinik kuþkunun oluþmasý ile, engel bir durum olmadýkça, tedavi baþlatýlmalý, kesin taný amacý ile yapýlacak olan ileri incelemeler tedavi altýnda sürdürülmelidir.

Olgularýn yarýsýndan çoðunda görülebilen belirtiler:
· Ani geliþen göðüs veya yan aðrýsý
· Ani geliþen soluk darlýðý
· Öksürük aðýzdan kan gelmesi
· Ateþ ( >37.8 ° C )
· Dakikadaki soluk alýp verme sayýsýnda artýþ ( > 20 / dk. )
Emboli olgularýnýn % 97’sinde, yukarýda sözü edilen, nefes darlýðý, dakikadaki soluk alýp verme sayýsýnda artýþ ve yan aðrýsý belirtilerinden en az birine rastlanýr.

Laboratuvar testleri, özel testler
Laboratuvar
Standart laboratuvar incelemeler PE tanýsý koymaya yeterli deðildir.

D-Dimer
Plazma D-Dimer Fibrin yýkým ürünüdür Eliza yöntemi ile ölçülen düzeyinin 500 m g/l ve üzerinde olmasýnýn akut PE ve DVT tanýsýnda duyarlý ( % 99) ama özgün (spesifik) olmayan bir yöntemdir D-Dimerin 500 m g/l’ nin altýnda olmasý PE tanýsýndan uzaklaþtýrýrken, bu deðerin üzerinde olmasý her zaman tanýyý kesinleþtirmez. Çünkü; kanser, inflamasyon, infeksiyon ve nekroz gibi birçok baþka hastalýkta da yükselebilir.



 
Akciðer sintigrafisi
Akciðer embolisi düþünülen bir hastada ilk sýrada yapýlmasý gereken inceleme yöntemi sintigrafidir. Akciðer sintgrafisi ventilasyon(havalanma) ve perfüzyon(kanlanma) olmak üzere iki bölümlüdür. Ventilasyon-perfüzyon sintigrafisinin yorumu, perfüzyon defektlerinin boyutuna ve ventilasyon defektleri ile perfüzyon defektlerinin iliþkisine bakýlarak yapýlýr. Normal sintigrafi, normal bir akciðeri ya da klinik olarak önemsiz bir emboliyi gösterir. Yüksek olasýlýklý sintigrafi ise yaklaþýk % 85 doðruluk oraný ile emboliyi doðrular.


Arter kan gazlarý
Arter kan gazlarý bulgularýnýn kesin taný deðeri yoktur. Fakat bazý bulgular emboli tanýsýný destekler. Arter kan gazýnda oksijen azalmasý(hipksi) ve karbondioksitin de normal ya da düþük (hipokarbi) bulunmasý pulmoner emboliyi destekler.

EKG bulgularý
Elektrokardiyografi taný için özgün olmayan deðiþiklikler gösterir. Ancak miyokard infarktüsü, perikardit gibi ayýrýcý tanýda yer almasý gereken, bazý hastalýklarýn tanýnmasýnda çok büyük deðer taþýr.

Ekokardiyografi
Ekokardiyografi (Eko) kolay ulaþýlabilir ve kolay uygulanabilir giriþimsiz bir taný aracý olarak PE taný ve ayýrýcý tanýsýnda ve trombolitik tedavi uygulanacak hastalarýn belirlenmesinde önemli bir yöntemdir.


Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dýþý tedavi önerileri
Emboli üç farklý amaçla üç farklý yöntemle tedavi edilir:
1· Trombüs oluþumunu önlemek: Profilaktik (Koruyucu) tedavi
2· Trombüsün büyümesini ve tekrarlamasýný önlemek : Antikoagülan tedavi
3· Genel kalp akciðer durumu itibari ile dengede olmayan hastada büyük trombüsü yok etmek: Trombolitik tedavi ya da Embolektomi

Pulmoner embolide taný konulur konulmaz pýhtýlaþmayý önleyici ilaçlar ile tedaviye baþlanmalýdýr. Hatta risk faktörlerinin mevcudiyeti halinde birçok olguda kesin taný konulmadan önce, yani tetkikler devam ederken tedavi baþlanýlýr. Tedavi süresi genellikle 3-6 ay arasý olup genetik faktörlere baðlý olduðu düþünülen olgularda bu süre daha uzun tutulur. Bu tür olgularda yaþam boyu tedavide önerilebilir.

Cerrahi ve týbbi hastalarda derin ven trombozu yönünden hastalar düþük, orta ve yüksek risk gruplarýna ayrýlmýþtýr ve buna göre koruyucu tedavi verilip verilmemesine karar verilmektedir.

Düþük risk
40 yaþýn altýnda, 30 dakikadan az sürecek ek risk taþýmayan küçük cerrahi giriþim uygulanacak hastalar düþük risk grubunda olup; bu grup hastalarý ameliyat sonrasý erken mobilize etmek (erken ayaða kaldýrýp yürütmek ve dolaþýmda toplardamarlarda göllenmeyi engellemek) ve gerekirse elastik çorap (varis çorabý) giydirmek yeterlidir.

Orta risk
Ek riskler taþýyan her türlü cerrahi giriþim yapýlacak hastalar ile ek risk taþýmasa da 40 yaþýn üzerinde olan cerrahi giriþim yapýlacak hastalar ve de hangi yaþta olursa olsun büyük cerrahi giriþim yapýlacak hastalar orta riskli grupta yer alýr. Bu hastalara düþük doz heparin, ya da elastik çorap, aralýklý pnömatik kompresyon (IPK) uygulanabilir.

 
Yüksek risk
40 yaþýn üzerinde büyük cerrahi giriþim uygulanacaklar ile 60 yaþýn üzerinde büyük ya da küçük her türlü cerrahi giriþim uygulanacaklar yüksek riskli hastalardýr. Bu hastalara düþük doz heparin, yaný sýra elastik çorap, aralýklý pnömatik kompresyon (IPK) uygulanabilir. Beyin, diz ve ürolojik operasyonlarda kanama riski göze alýnamadýðýnda sadece elastik çorap ya da IPK uygulanmalýdýr.

En yüksek risk


40 yaþýn üzerinde ve geçirilmiþ Venöz Trombo Emboli, kanser ya da aþýrý pýhtýlaþmasý olan büyük cerrahi giriþim hastalarý, kalça ya da diz eklemi ameliyatlarý, kalça kýrýðý ameliyatý, büyük travma, omurililik yaralanmalarý en yüksek riskli hastalar grubunu oluþturur. Kalça operasyonu geçirecek olan orta yaþýn üstündeki hastalara daha yüksek dozda heparin verilmelidir. Etkili ilaç tedavisinin yaný sýra mekanik tedaviler (varis çorabý vs.) de uygulanýr.

Asprin’in DVT( Derin ven trombozu) profilaksisinde belirgin bir yararý yoktur. Ýlaç tedavilerinin yaný sýra erken mobilizasyon, eksternal pnömatik kompresyon ve varis çoraplarý yararlýdýr.
Proflaksi uygulamasý en azýndan hasta taburcu oluncaya kadar sürdürülmelidir.
Ameliyat edilen tüm hastalar mümkün olduðunca erken mobilize edilmelidir.

Antikoagülan tedavi
-Standart heparin
-Düþük molekül aðýrlýklý heparinler

Oral antikoagülanlar
Trombolitik tedavi-Pýhtýyý eritici tedavi

Embolektomi
Antikoagülan ve trombolitik tedavilerine yanýt alýnmayan ya da bu tedavilerin sakýncalý olduðu genel durumu bozuk olan büyük emboli olgularýnda yapýlabilecek giriþimli bir tedavidir. Hayati riski yaklaþýk olarak % 50’dir. Pulmoner embolektomi cerrahi olarak veya pýhtýyý emebilen toplardamar içinden gönderilen kateterlerle yapýlabilir. Tedavi baþarýsý sýnýrlýdýr.

Vena kava inferior filtreleri
Vena kava inferiyor giriþimleri, büyük pýhtýlarýn dolaþmasýný dolayýsý ile embolinin tekrarlamasýný önlemek amacý ile yapýlýr. Cerrahi olarak ya da toplardamar içinden gönderilen katater yolu ile yerleþtirilir.

Prognoz, Gidiþat, Mortalite ve morbidite
Akciðer embolisinde erken taný ve tedavi çok önemlidir. Çünkü hastalarýn %50’si ilk yarým saatte, % 70’i ilk bir saatte, %85’i ilk 6 saatte kaybedilmektedir. Tedavinin baþlanmasý ile mortalite riski hýzla azalmaktadýr. Bu nedenle çoðu zaman þüphe taný anlamýndadýr ve tedaviye baþlamak için yeterli bir kriterdir. Bu arada derhal tanýsal giriþimlere baþlanmalýdýr.