x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
GÜRÜLTÜ, KULAKLAR VE ÝÞÝTMENÝN KORUNMASI
10
kiþiden birinde iþitme kaybý vardýr, bu kayýp normal konuþmayý ve
anlayabilmeyi etkiler. Aþýrý sese maruz kalma iþitme kaybýnýn en sýk
sebebidir.
Gürültü gerçekten kulaklarýmý etkileyebilir mi?
Evet,gürültü
tehlikeli olabilir. Eðer ses yeterince yüksekse ve uzun sürerse
iþitmemize zarar verebilir. Gürültü sonucu meydana gelen hasara iþitme
siniri ile ilgili iþitme kaybý ya da sinir kaybý diyoruz. Bu gürültüden
baþka faktörlerle de oluþabilir ancak gürültü sebebiyle meydana gelen
iþitme kaybýnýn baþka yönden önemi vardýr:azaltýlabilir ve hatta
önlenebilir.
Kulaklarýmý iyileþtirebilir miyim?
Hayýr,eðer
kulaðýnýzýn yüksek sese alýþtýðýný düþünüyorsanýz bu durum
kulaklarýnýza büyük olasýlýkla zarar vermiþtir ve hiç bir tedavi yöntemi
yoktur. Ne ilaç, ne cerrahi ne de iþitme aleti kulaðýnýz gerçekten
zarar görmüþse gerçekten iþitmenizi düzeltmez.
Kulak nasýl çalýþýr?
Kulaðýn
üç ana bölümü vardýr:dýþ kulak, orta kulak, iç kulak. Dýþarýdan
görebildiðimiz parça olan dýþ kulak kendi kanalýna açýlýr. Kulak zarý
dýþ kulak yolunu orta kulaktan ayýrýr. Orta kulaktaki örs, çekiç ve
üzengi kemikçikleri iç kulaða sesin iletilmesine yardýmcý olurlar. Ýç
kulakda iþitme ve dengeye hassas hücrelerle, beyine giden iþitme siniri
vardýr.
Herhangi
bir ses kaynaðý kulaða titreþim veya ses dalgalarý gönderir. Bunlar dýþ
kulak yolu vasýtasýyla iletilir ve kulak zarýna çarparak zarýn
titreþimini saðlar. Bu titreþimler orta kulaðýn küçük kemikçiklerine
iletilir ve kemikçikler yoluyla iç kulaða buradan da iþitme sinirine
geçerler. Titreþimler iç kulakda sinir uyarýlarý haline dönüþtürülür ve
direkt olarak beyine giderler. Beyne gelen uyarýlar müzik, kapý çarpmasý
gibi ses olarak algýlanýr.
Ses
çok fazla olduðu zaman iç kulaktaki sinir uçlarýný öldürmeye baþlar.
Yüksek sese maruz kalma süresi uzadýkça daha fazla sinir ucu harap olur.
Sinir ucu sayýsý azaldýkça da iþitme azalýr. Ölü sinir uçlarýný
canlandýrmak mümkün deðildir ve hasar kalýcýdýr.
Sesin zararlý olduðunu nasýl anlayabilirim?
Ýnsanlar
gürültüye duyarlýlýklarý açýsýndan farklýdýr. Genel olarak sesinizi
duyurmak için baðýrmak zorunda kaldýðýnýz gürültülü ortam, kulaðýnýzý
aðrýtan sesler, kulaðýnýzý çýnlatan gürültü veya maruz kaldýktan sonra
saðýrlýk yaþattýran sesler iþitmenize zarar verebilir.
Bilimsel
olarak ses iki türlü ölçülebilir: þiddet veya sesin yüksekliði desibel
(dB) olarak ölçülür. Tizlik ise saniyedeki ses titreþim frekansý olarak
ölçülür. Düþük tizlik (tuba gibi derin ses) daha az titreþim yaparken
yüksek ses (violin gibi) daha fazla titreþim yapar.
Frekans ve iþitme kaybý arasýnda nasýl iliþki vardýr?
Frekans
saniyedeki devir veya Hertz (Hz) olarak ölçülür sesin tizliði ne kadar
yüksekse frekansý o kadar fazladýr. Genel olarak en iyi duyan çocuklar
büyük kilise orgunun en düþük notasý olan 20 Hertz’lik sesten köpek
havlama sesinin en tizliði olan 20.000 Hertz’lik sese kadar sesleri
ayýrt edebilir . Ýnsan konuþmasý 500 - 2.000 Hz arasýnda deðiþir ve pek
çok insana çok yüksek veya çok alçak frekanslý seslerden daha gürültülü
gelir. Duyma kaybý baþlayýnca yüksek frekanslar daha önce kaybedilir. Bu
da iþitme kayýplý insanlarýn bayan ve çocuklarýn yüksek tizlik
seslerini neden daha zor duyduklarýný açýklar.
Yüksek
frekanslardaki duyma kaybý ses bozulmasýna yol açar. Böylece ses
duyulmasýna raðmen anlaþýlamaz. Ayrýca iþitme kayýplý hastalar benzer
duyulan kelimeler arasýndaki farký ayýrt edemezler çünkü bu sessiz
harfler diðer sessizlere ve sesli harflere nazaran daha yüksek frekans
aralýðýna sahiptirler.
Desibel Nedir?
Sesin
þiddeti desibel (dB) olarak ölçülür. Yelpaze insan kulaðýnýn
duyabileceði en silik sesten (0dB) roketin havalanma sesine (180dB)
kadar deðiþir. dB logaritmik bir ifadedir, bu yüzden dB þiddetinde 10
ünitelik artýþ bir alttakinin 10 katý fazlasý anlamýna gelir; yani 20
dB, 10 dB’in 10 katý ve 30dB de 10 dB’in 100 katýdýr.
|
dB düzeyi |
Örnek |
| ||
|
(Ortalama) |
|
| ||
|
0 |
|
Ýnsan kulaðýnýn duyabileceði en silik ses |
| |
|
30 |
|
Fýsýldama sessiz kütüphane ortamý |
| |
|
60 |
|
Normal konuþma,daktilo, dikiþ makinesi |
| |
|
90 |
|
Çimen biçme makinesi, kamyon trafiði (günlük 8 saat maksimum maruz kalma süresidir.) |
| |
|
100 |
|
Demir testeresi,havalý delici,kar aracý (korumasýz maksimum 2 saat maruz kalma süresidir.) |
| |
|
115 |
|
Rock konseri, oto kornasý (korumasýz max.15 dakika maruz kalma süresidir.) | ||
|
140 |
|
Jet motoru (gürültü aðrý yaratýr ve geçici saðýrlýk oluþturur) | ||
Duymamý etkilemeksizin dB ne kadar yükseðe çýkabilir?
Pek çok uzman 85 dB’ den daha fazla sese maruz kalmanýn zararlý olduðu konusunda hem fikirdir .
Duyduðum gürültüye maruz kalma süresinin iþitmedeki hasarla iliþkisi var mýdýr?
Vardýr.
Yüksek sese ne kadar uzun süre maruz kalýrsanýz o kadar hasar geliþir.
Ayrýca sesin kaynaðýna ne kadar yakýnsanýz hasar o kadar fazla olur. Her
silah sesi yakýn çevredeki herkesin kulaðýna zarar verebilir. Daha
büyük ve topçu sýnýfý silahlar en kötüsüdür çünkü en fazla gürültüyü
bunlar çýkarýr. Ancak patlama yakýnýnýzda olursa küçük silahlar bile
iþitmenize zarar verebilir. Ateþli silah kullanan biri kulaklýk
kullanmýyorsa iþitme kaybý riskiyle karþý karþýyadýr. Son çalýþmalar
gençlerde iþitme kaybý sýklýðýnýn arttýðýný göstermektedir. Yüksek sesle
dinlenen rock müziði ve kulaklýklý taþýnabilir radyo-teyp (Walkman)
kullanýmýndaki artýþ gençlerdeki iþitme kaybýndan sorumlu olabilir.
Gürültü iþitmem dýþýnda baþka bir zarar verebilir mi?
Kulak
çýnlamasý gürültüye maruz kalma sonrasý görülür ve sýklýkla kalýcýdýr.
Bazý insanlar yüksek sese sinirlilik reaksiyonu gösterirler ayrýca kalp
hýzý ve kan basýncý veya mide asidinde artma görülebilir. Çok yüksek ses
güç görevleri yerine getirmeyi dikkati daðýtmak suretiyle azaltýr.
Kim iþitme koruyucusu kullanmalýdýr?
Eðer
gürültülü bir ortamda çalýþmak zorundaysanýz koruyucu kullanmalýsýnýz.
Ayrýca bu koruyucular; güçlü elektrikli aletler, gürültülü bahçe
aletleri veya ateþli silah kullanýrken de giyilmelidir.
Ýþ sýrasýnda gürültüye maruz kalma ile ilgili kanunlar nelerdir?
Pek
çok insanda devamlý 85 dB üzerinde gürültüye maruz kalma anlamlý
þekilde iþitme kaybýna yol açar ve daha yüksek sesler bu hasarý
arttýrýr. Korunmamýþ kulaklar için izin verilen maruz kalma süresi
ortalama gürültü seviyesinde her 5dB artýþ için yarýsý kadar
azaltýlmalýdýr. Örneðin 90dB için maruz kalma süresi 8 saat, 95 dB için 4
saat ve 100 dB için 2saat olmalýdýr. Ýzin verilen en yüksek gürültü
seviyesi korunmuþ kulak için günde 15 dakika ve 115 dB’dir.140 dB
üzerindeki gürültü kabul edilemez.
ABD’de
mesleki güvenlik ve saðlýk birliði yönetimi 1983 yýlý iþitme koruma
kanununda gürültülü çalýþma ortamlarýnda iþitme koruma programý
uygulamayý istemektedir. Bu ise ortalama 85 dB veya daha fazla gürültüye
maruz kalan yaklaþýk 5milyon çalýþanda yýllýk iþitme testi yapmayý
kapsar. Ýdeal olarak gürültülü makine ve çalýþma ortamlarý daha az
gürültülü aletlerle donatýlmalý veya çalýþma saatleri azaltýlmalýdýr.
Ancak bunun maliyeti pahalýdýr. Alternatif olarak kiþisel iþitme
korumalarý ortalama 90 dB’den yüksek gürültüde kullanýlmalýdýr. Gürültü
ölçümleri iþitme korumasý ihtiyacýný gösterirse iþveren en az kulak
týkacý ve bir tip de kulak susturucusunu ücretsiz olarak çalýþanlarýna
vermek zorundadýr. Yýllýk iþitme testleri yüksek frekanslarda 10 dB veya
daha fazla iþitme kaybýný gösterirse çalýþan bilgilendirilmeli ve
gürültü 8 saat için 85 dB’den fazla ise iþitme korumalarý kullanmalýdýr.
Ýþitmede daha fazla kayýp ve/veya kulak hastalýðý ihtimali KBB uzmanýna
görünmeyi gerektirir.
Ýþitme koruyucularý nedir ve ne kadar etkilidir?
Ýþitme koruyucu aletleri kulak zarýna ulaþan sesin þiddetini azaltýrlar. 2 formu vardýr: kulak týkacý ve kulak maskesi.
Kulak týkacý
dýþ kulak yoluna uyan küçük aletlerdir. Etkili olmalarý için total
olarak kulak kanalýný týkamalarý gerekir. Çeþitli tip ve ebatlarda
olabilirler. Kulakta tutamayan kiþiler için baþ bandý ile
kullanýlabilirler.
Kulak maskesi
kulaðý kaplayacak þekilde oturur ve kulak kanalýnýn tüm çevresini bloke
eder. Bunlar uyumlu bantlarla yerlerinde tutulur. Gözlük çevresini ve
uzun saç çevresini kapatmazlar ve ayarlanabilir baþ bandý kulak maskeyi
yerinde tutmak için yeterlidir. Kulak týkaçlarý rahat bir þekilde
yerleþtirilmeli ve böylece kulak kanalý tamamen kapanmalýdýr. Ýyi
uymayan kirli veya yýrtýlmýþ týkaçlar kanalý kapatmaz ve rahatsýz
edebilir. Uygun, iyi oturmuþ týkaçlar sesi 15-30 dB azaltabilir. Ýyi
týkaçlar ve maskeler sesin azaltýlmasýnda eþittirler ancak týkaçlar
düþük; susturucular yüksek frekanslarda etkilidirler. Týkaç ve
susturucularýn birlikte kullanýmý tek baþlarýna kullanýma nazaran 10-15
dB daha fazla koruma saðlar. 105 dB’den yüksek sesler için beraber
kullaným düþünülmelidir.
Niçin sadece pamuk ile kulaklarýmý kapatamam?
Kulak toplarý ve kaðýt doku týpalarý sesi sadece 7 dB azaltýr.
Ýþitme koruyucularýnýn ortak problemleri nelerdir?
Ýþitme
koruyucusu kullanan iþçilerden yarýsý koruyucularýn ses azaltma
potansiyellerinin yarýsýný kullanýrlar çünkü bu gereçleri devamlý
kullanmazlar veya bu aletler tam olarak kulaða uymaz. 8 saatlik bir süre
devamlý takýlýrsa 30 dB’lik ses azalmasý saðlayan bu koruyucu gürültüde
1 saat çýkarýlýrsa sadece 9 dB’lik saðlar. Bu desibeller logaritmik
yelpaze ile ölçülmeleri sonucudur ve her 10dB artýþta ses enerjisinde 10
kat artýþ görülür. Korunmamýþ kulakla iþçi koruyucu kullanmaya nazaran
1000 kat daha fazla ses enerjisine maruz kalýr. Ek olarak sese maruz
kalma toplamsaldýr. Bunun için evdeki gürültü veya partideki gürültü
toplanarak hesaplanýr. Ýþ yerinde maksimum izin verilebilen gürültünün
ardýndan gürültülü müziðe maruz kalma günlük güvenlik limitini aþar.
Týkaç veya susturucu devamlý kullanýlsa bile eðer kulak derisi ve
koruyucu biraz aralýk varsa fazla iþe yaramazlar.
Ýþitme
koruyucularý kullanýrken sesimizi daha fazla ve derinden duyarsýnýz. Bu
koruyucularýn iyi yerleþtirildiðini gösteren yararlý bir bulgudur.
Ýþitme koruyucularý kullanýrken diðer insanlarý veya makine problemlerini duyabilir miyim?
Güneþ
gözlükleri nasýl parlak ýþýkta görmeye yardýmcý olursa iþitme
koruyucularý çok gürültülü yerlerde konuþmayý anlamayý arttýrýr. Sessiz
bir ortamda normal duyan iþitme koruyucusu takan insanlar düzenli
konuþmalarý anlayabilirler.
Ýþitme
koruyucularý iþitmesi bozuk veya dil anlamasý kötü olanlarda normal
anlamayý çok az azaltýrlar. Ancak hafif iþitme kayýplý kiþilerin kulak
týkaç ve susturucularý takmalarý daha fazla iç kulak hasarýnýn önlenmesi
açýsýndan önemlidir.
Ýþitme
koruyucularýnýn iþçilerin bozuk bir makine sesini anlayabilme
kabiliyetini düþürdüðü tartýþýlmýþtýr. Ancak pek çok iþçi daha fazla
seste de uyum saðlayabilir ve böylece problemleri tesbit edebilirler.
Ýþitmemdeki hasar eski ise bunu nasýl anlayabilirim?
Ýþitme
kaybý uzun yýllar süresince oluþur. Yavaþ, ilerleyici ve aðrýsýz olduðu
için fark edilmeyebilirler. Fark edebildiðiniz kulakta çýnlama veya
baþka seslerdir. Bu da uzun süreli olarak iþitme sinirine zarar veren
gürültüye maruz kalma sonucunda geliþir. Veya insanlarýn söylediklerini
anlama güçlüðü çekilebilir. Özellikle gürültülü bir ortamdayken insanlar
mýrýldanýyor gibi gelebilir. Bu yüksek frekans iþitme kaybýnýn
baþlangýcý olabilir ve iþitme testi bunu tesbit edebilir. Eðer bu
bulgulardan herhangi biri varsa kulakta kulak kiri veya kulak
enfeksiyonu gibi düzeltilebilir hastalýklarýnýz olabilir. Ancak
gürültüye baðlý iþitme kaybý da olabilir.
Her
durumda iþinizi þansa býrakmayýn. Gürültüye baðlý iþitme kaybý
kalýcýdýr. Eðer iþitme kaybýndan þüpheleniyorsanýz bir KBB uzmanýna
görünün. Doktor iþitme problemini teþhis eder ve en iyi tedavi yolunu
önerir.