x

Genel Bilgiler

x

x

x

x

x

ENDOMETRÝOZÝS

Endometriozis, rahim iç tabakasýný döþeyen, her adet döngüsünde kalýnlaþýp dökülmesi gereken endometrial bez ve destek dokusunun, normal lokalizasyonunun dýþýnda yerleþmesi ile seyreden iyi huylu bir jinekolojik hastalýktýr. En sýk pelvik periton denilen karýn boþluðu zarýnda olmak üzere, overlerde, tüplerde, üreterde, uterusu destekleyen baðlarda, daha nadir olarak da mesanede, anal kanal veya barsaklarda, vajinada yerleþebilirler. Endometriozis hormon baðýmlý bir hastalýk olup çoðunlukla üreme çaðýndaki bayanlarda gözlenir.

Endometriozis odaklarý, aynen rahim içini döþeyen endometrium gibi adet döngüsünde görev alan hormonlara yanýt vererek, kalýnlaþýp yýkýlýrlar ve kanama odaklarý oluþtururlar. Bu kanama odaklarý çevre dokularda iltihabi reaksiyona ve ardýndan bað dokusu oluþumuna neden olurlar. Ýleri dönemde odaklarýn yerleþim yerlerine göre yapýþýklýklar, barsak týkanýklýklarý, barsaklarda veya mesanede kanama, batýn boþluðundaki kanama nedeniyle aðrýlar oluþabilir. Bu belirtilerde genellikle tekrarlama gözlenir.

Nedenleri:

Endometriozisin asýl nedeni bilinmemektedir, ama etyolojisinde bazý teoriler öne sürülür. En çok öne sürülen teoriye göre; menstruasyon sýrasýnda endometrial dokunun geriye doðru tüplerden karýn boþluðuna geçmesi sonucu oluþur. Bir baþka bir teoriye göre; endometrial dokunun lenfatik veya vaskuler yollarla vücudun çeþitli bölgelerine yayýldýðý düþünülür. Daha az kabul gören bir teoride de; embriyonal dönemden kalma, farklý dokulara dönüþebilme yeteneði olan bazý doku artýklarýnýn endometriozis odaklarýna dönüþmesi söz konusudur. Bu dönüþümde bazý dýþ etkenlerin baðýþýklýk sistemini baskýlayarak, bu dönüþümü indüklediði ileri sürülür.

Belirtileri:

Endometriozisin bazen hiç klinik belirtisi olmayabilir. Ama çoðunlukla kendini, adet döneminde görülen aþýrý aðrýlarla gösterir. Ýliþki sýrasýnda aðrý, kronik pelvik aðrý,sýrt aðrýsý, barsaklarla ilgili kabýzlýk ve ishal ataklarý nedeniyle aðrýlar diðer sýk rastlanan aðrý türleridir. Aðrýnýn þiddeti lezyon büyüklüðü ile iliþkili olmayabilir. Odaklarda üretilen, aðrý hissinde önemli rolü olan prostaglandin adlý maddeler, çok küçük endometriozis odaklarýnda bile aþýrý aðrýya neden olabilir. Endometriozisli kadýnlarda kýsýrlýk sýk rastlanýr, bunun hastalýðýn ilerlemesi ile iliþkili olabileceði düþünülür.

Tanýsý:

Endometriozisin tanýsý laparoskopi adý verilen, karýn içerisine karbondioksit verilerek þiþirilip, sonrasýnda optik cihazlarla küçük delikler açýlarak girilen cerrahi müdahale ile konulur. Bu iþlem ile hastalýðýn yaygýnlýðý, odaklarýn yerleþimi görülür ve bu odaklardan alýnan biyopsiler ile kesin taný konulur. Odaklar en sýk karýn zarý üzerinde barut yanýðý þeklinde kahverengi, siyah, mavimsi renkte izlenir. Nadirde olsa bazen büyük endometriozis odaklarý jinekolojik muayene sýrasýnda elle hissedilebilir ama bu taný koydurucu deðildir. Overlerde görülen endometriozis zaman içinde kendi içine kanamasý ve eski kanama odaklarýnýn birikmesi nedeniyle halk arasýnda çikolata kisti olarak bilinen endometrioma kistlerini oluþturur.

Çikolata kisti A: laparoskopide, B: Ultrasonda

Tedavisi:

Endometriozis iyi huylu bir hastalýk gibi görünse de ilerleyici bir hastalýktýr. Kesin net bir tedavisi olmamakla birlikte, tedavide hastalýðýn ilerlemesini, tekrarlamasýný durdurmak ve aðrý þikayetlerini azaltmak hedeflenir. Aðrý kesicilerle aðrýlar azaltýlýr. Hormonal tedavilerle yumurtlama durdurularak adet döngüsü azaltýlmaya çalýþýlýr.

Medikal tedavide; doðum kontrol haplarý normal kullanýmýndan farklý olarak kesilmeden sürekli genellikle 6 ay kontinue kullanýmý önerilir. Progestinler, estrojen etkisini antagonize ederek etki gösterirler, bu sayede odaklarda kanama baskýlanýr. GnRH analoglarý, uzun etkili olduklarýndan uzun dönemde GnRH antagonist etkisi gösterirler. Danazol, yüksek androjenik ve düþük estrojenik bir ortam oluþturur. Anastrazol, aromataz inhibisyonu ile estrojen yapýmýný azaltýr. Bu hormonal ilaçlarýn yan etkileri de düþünüldüðünde bazen sorun oluþturabilmektedir.

Gebelik düþünen bayanlarda ise hastalýðýn süresi uzadýkça gebelik þansýnýn azalmasýndan dolayý, gebeliðin ertelenmemesi önerilir.

Cerrahi tedavide ise laparoskopi hem taný hem tedavide altýn standarttýr. Endometriozis odaklarýnýn tespiti ve çýkartýlmasý ya da koterize edilerek yakýlmasý tedavide yüz güldürücüdür. Deneyimli ellerde kistin tamamýnýn çýkartýlmasý tekrarlama ihtimalini azaltacaktýr. Laparotomi denilen açýk ameliyat ise tüm tedavilere yanýt vermeyen, fertilite problemi olmayan aðýr ileri evre endometriozislerde kullanýlabilir. Tüm bu tedavilere raðmen hastalýðýn tekrarlama olasýlýðý vardýr