Genel Bilgiler
Human Papilloma Virus (HPV)
Human Papilloma Virus dýþ (vulva) ve iç genital (vajen ve rahim aðzýna) yerleþerek hücresel deðiþikliklere neden olup, zamanla kanser geliþimine neden olabilen bir virüstür. Baþlýca oluþturduðu 2 ana problem dolayýsýyla önemlidir. Bunlardan biri kondilomlardýr. Bu yaygýn problem cinsel yolla bulaþmakta ve kiþiler için problem oluþturmaktadýr. Diðeri ise kanserdir. Rahim aðzý kanseri olan hastalarýn nerdeyse tamamýnda HPV saptanmaktadýr. Halk arasýnda sorulsa kanser yapan en zararlý madde nadir diye büyük çoðunluk sigara diyecektir. Oysa HPV nin kanser iliþkisi sigaranýn akciðer kanseri yapýcý etkisinden çok daha güçlüdür. Ancak her HPV enfeksiyonu kanser oluþturmamaktadýr. HPV’nin bu güne kadar 100’ün üzerinde alt tipi belirlenmiþtir ve bunlarýn bazýlarý (tip16, tip18, tip 31, tip 35 gibi) daha çok kanser öncesi hücresel deðiþikliklere ve kanser geliþimine sebep olmaktadýr ve dolayýsý ile bu tipler yüksek riskli tipler olarak deðerlendirilmektedir.
Mademki bir virus enfeksiyonu o halda akla þu soru gelmektedir: HPV nasýl bulaþýr? Çoðunlukla bu enfeksiyon bu virüs ile enfekte olmuþ bir kiþi ile cinsel iliþki sonrasý bulaþmaktadýr. Yani cinsel yolla bulaþmadýr. Fakat bunun dýþýnda bulaþma yollarýnýnda olabileceðinden bahsedilmektedir ve cilt temasý bunlardan biridir. Orneðin vulva bölgesine virüslü bir malzemenin temasý da bulaþ yolu olabilir. Bu neden ile genital bölgeye epilasyon iþlemi sýrasýnda ortak malzeme (týraþ býcaðý, aðda, malzeme kabý gibi) kullanýlmamasý önemlidir. Vajen ve rahim aðzý enfeksiyonunda cinsel yolla bulaþma çoðunlukla sebeptir. Virüs ile temas sonrasý çoðu olguda herhangi bir bulgu oluþmaksýzýn vücut kendi baðýþýklýk sistemi ile bu virusu defedebilir ancak kuluçka dönemini takiben 3-9 ay içinde belirtiler görülmeye de baþlayabilir. HPV hücreler arasýndaki çatlak, kesiklerden girerek hücre içine yerleþmeye çalýþýrlar ve böylece hücre genetik yapýsýný bozabilirler. Ýþte yüksek riskli dediðimiz bu tiplerin hücre genetiðini bozarak kansere giden bir sürecide baþlatabilirler.
Bu aþamada akla bu süreç nasýl geliþiyor sorusu gelebilir. Diðer bir deyiþle vücuduma bu virus girerse ve ben bu virusa yenik düþersem ne olabilir beni hangi tehlikeler bekliyor???? Öncelikle rahat olun çok büyük oranda baðýþýklýk sisteminiz bunun üstesinden gelecektir. Gelemezse ve yüksek riskli bir tiple enfekte iseniz önünüzde uzun bir süreç var demektir. Virus once hücreye yerleþecek hücre genetiðini bozacak bu arada diðer hücreleride etkileyerek tam tabaka tutulum oluþturacak ardýndanda bazal tabaka denen asýl koruyucu tabakayý aþarak kanser oluþturacak. Bu süreç 1 yýl ile 20 arasýnda süren bir süreç (çoðu 5-10 yýl). Yani hücrenin HPV tarafýndan enfekte edilmesinden kanser tanýsý konmasýna kadar ki geçen sure ortalama 5-10 yýl.
HPV yerleþtiði dokuda neler yapýyor? kanser öncesi hücresel deðiþikliklere neden olabiliyor. Bunlar; Rahim aðzýnda CIN (cervical intraepithelial neoplasia), vulvada VIN (vulvar intraepithelial neoplasia) ve vaginada VAIN (vaginal intraepithelial neoplasia) dir. Bu lezyonlar kanser öncülü lezyonlar olabilirler ve mutlaka deneyimli hekimlerce yönetilmeli ve tedavi edilmelidirler. Bunlarýn yaný sýra HPV ile enfekte olmuþ bir kadýnýn rahim aðzý, vajen veya vulva bölgesinde kondilomlar (siðil) görülebilir. Bunlar kansere neden olmayan HPV tipleri ile iliþklidir ve toplumda sýkça rastlanýlan bir durumdur. Kiþiler dýþ genital bölgede oluþan siðiller nedeni ile doktora baþvurabilir ve bu siðiller yakýlarak ,dondurularak veya üzerine asit sürülerek kolaylýkla yok edilebilirler.
Kondilom Servikal Kanser
HPV enfeksiyonununa baðlý problemim olduðunu nasýl anlarým? Dýþ genital bölgedeki lezyonlarý görmek yada anlamak mümkün olabilirken rahim aðzýnda oluþan deðiþiklikleri kadýnýn anlamasý imkansýzdýr. Rahim aðzýndan alýnan smear (Pap test) veya bu bölgeye yapýlan kolposkopik inceleme ile, bu hücresel deðiþiklikler erkenden saptamak mümkün olabilir. Ne ilginçtir ki HPV enfeksiyonu olan olgularýn çoðunda akýntý yada kaþýntý gibi þikayetler bulunmamaktadýr. O halde belli aralýklarla yapýlan PAP testinin önemi çok büyüktür. 1940 yýlýndan beri uygulanan bu test ile tüm dünyada rahim aðzý kanserinden ölüm oraný % 90 azalmýþtýr. Bu sorunun net cevabý cinsel aktif olduktan sonra en az yýlda bir kez PAP test yapýlmasýdýr. Böylece kanser öncül problemlerin ortaya çýkmasý ve uygun tedavilerle kanserin önlenmesi mümkün olacaktýr.
HPV testi yaptýrmalýmýyým? Her kadýnýn durduk yerde doktorundan HPV testi istemesi mantýklý deðildir. Ayný þekilde doktorunda hiç bir bulgu olmadan bu testi yaptýrmasý gerekli deðildir. Bu testi ancak kanser öncesi lezyonlarý taþýyan olgularýn yönetiminde hekime yardým etmek amaçlý kullanýyoruz. Onun haricinde gerek hasta gerekse doktor prekanseröz lezyonlarý hangi HPV tipi olursa olsun ciddiye almak gerektiðini bilmelidir.
Bu virustan korunamazmýyýz? Aþý ile korunmak mümkündür. Günümüzde en riskli olan Tip 16 ve 18 için geliþtirilmiþ 2 koruyucu aþý vardýr. Bu aþýlardan birinde kondilom yapan tip 6 ve 11 e karþýda koruyuculuk saðlanmaktadýr. Bu virüsün bulaþmýþ olduðu kiþinin tedavisi için henüz etkili bir aþýlama tedavisi yoktur. Dolayýsý ile aþýlanan kiþiler en azýndan bu iki yüksek riskli tipe karþý yaklaþýk 5 yýl için %95-100 oranýnda kendilerini korumuþ olacaklardýr. Aþýlama 10 yaþýndan itibaren kýz çocuklarýna yapýlmaya baþlanabilir. Ne kadar erken yaþta aþýlama yapýlmaya baþlanýrsa, vücudun savunma sistemi o oranda daha iyi uyarýlabilmektedir. Aþýnýn oluþturduðu baðýþýklýk sistemi hücreleri sayesinde günün birinde kiþi aþýlama yapýlan virüs tipleri ile karþýlaþýrsa, savunma hücreleri derhal virüsü yok etmektedir. Tek eþlilik, kondom kullanýmý maalesef yeterli koruma saðlayamamaktadýr. Aþýnýn %75-85 oranýnda rahim aðzý kanserini engelleyebileceði bildirilmektedir.
Aþýyý nasýl uygulatmalýyým? Aþýlama 0-2 ve 6. aylarda olmak üzere toplam 3 dozda yapýlmaktadýr. Aþýlama sonrasý oluþan savunma hücreleri düzeyi enfeksiyon sonrasý oluþan doðal antikor düzeyinden çok daha fazla olmaktadýr. 5. yýl sonunda tekrarlama aþýsý yapýlýp yapýlmayacaðý henüz belirlenmemiþtir. Ancak yapýlan çalýþmalar aþýlama yapýlan kiþilerde baðýþýklýk sisteminin virüsü unutmadýðýný, 5. yýl sonunda bile virüs ile karþýlaþýnca savunma hücrelerini dolaþýma hýzla verdiðini ortaya koymaktadýr.
42 yaþýndayým aþý olmalý mýyým? Virüs aþýsý daha ileri yaþlarda da yapýlabilir. Aþýnýn 26-45 yaþ aralýðýnda da etkili olduðu gösterilmiþtir. Yani þu anki bilgilerimize göre aþý 10-45 yaþ aralýðýnda yapýlabilir.
Bu aþýlar vulva kanserine karþý da korur mu? HPV aþýsý ayýn zamanda bu virüslerin vulva ve vajende yapabileceði kanser öncesi hücre bozukluklarýna ve kansere karþý da %100’e yakýn koruma yaptýðý bildirilmektedir.
HPV ile enfekte olan kiþiler aþý ile tedavi edilebilir mi?: Piyasada bulunan ticari aþýlar koruyucu özelliði olan aþýlardýr. Virüs ile enfekte olan kiþileri mevcut olan aþýlar ile aþýlayarak tedavi etmek mümkün deðildir. Tedavi amacý ile aþýlama üzerinde de çalýþýlmaktadýr ancak henüz baþarýlý olan ticari bir aþý geliþtirilememiþtir.
Aþýlama yapmadan önce HPV tip tayini yapmaya mutlaka gerek var mý? : HPV aþýlamasý için öncesinde HPV tip tayini yapmaya gerek yoktur. Farklý iki tipin ayný anda kiþiye bulaþma oraný %2-6 arasýndadýr. 4 farklý HPV tipinin bir kiþide ayný anda pozitif bulunma oraný ise %0.4 gibi çok düþük bir orandadýr. Örneðin: kiþi sadece HPV tip 11 ile enfekte olmuþ olsun, o kiþiye 4’lü aþý ile HPV tip 6 -16 ve 18 e karþý korunma saðlanabilir. Yaný sýra çapraz korumalar ile daha az oranda da olsa farklý yaklaþýk 10 tipe karþý da korunma saðlanacaðý düþünüldüðünde , bu kiþiye ayrýca tip tayini yapmak maliyeti artýrmaktan baþka bir iþe yaramaz. Ama þunuda bilmek gerekir ki yapýlan aþýlama HPV tip 11’e karþý bir tedavi saðlamayacaktýr.