Genel Bilgiler

Aðrý genellikle adet baþlamadan bir gün önce baþlar.  Adetin özellikle ilk günü çok þiddetlidir ve en çok 2-3 gün sürer.  Adet sancýsý olan kadýnlarda ayný zamanda bulantý, baþ aðrýsý, kabýzlýk veya ishal gibi yakýnmalar da izlenebilir.

Dismenore Türleri

Dismenoreye neden olabilecek altta yatan herhangi bir hastalýk saptanmazsa bu duruma "primer dismenore" denir.  Genellikle ilk adet kanamalarýndan itibaren olan dismenore türüdür."Sekonder dismenore" terimi ise adet sancýsýna neden olan altta yatan baþka bir patoloji varlýðýnda kullanýlýr ve sonradan kazanýlmýþ bir problemdir.Primer dismenore toplumdaki kadýnlarýn yaklaþýk olarak % 50’sini etkilemektedir.  Genellikle adolesan dönemiyle birlikte baþlar ve ilerleyen yaþla birlikte veya gebeliklerden sonra þiddetini azaltýr. Sekonder dismenore ise daha nadir görülür ve baþlangýçta yokken ilerleyen yaþla herhangi bir dönemde baþlayabilir.

Dismenore Neden Olur?

Adet döneminde oluþan sancýnýn nedeni adet kanýnýn dýþarý atýlmasý için oluþan rahimdeki kasýlmalar ve rahimdeki dolaþýmýn azalmasýdýr. Bu dönemde rahim içinden salgýlanan "prostaglandin" adý verilen maddeler sinir uçlarýný uyararak aðrý hissedilmesine sebep olmaktadýr. Prostaglandinler vucüdumuzdaki pek çok dokuda bulunan aðrý maddeleridir.Bazý kiþilerde adet sancýlarý ile birlikte bulantý kusmalar da tabloya eklenebilir. Bulantý ve kusmalar da postaglandinlerin etkileri ile oluþmaktadýr ve dismenorenin þiddetli olduðunu göstermektedir.

Genel olarak yumurtlamanýn olduðu adet sikluslarýnda sancýlý adet görülür.  Yani adet döneminde az dahi olsa sancý olmasý oldukça normaldir ve kadýnýn o adette yumurtladýðýnýn göstergesidir. Bazý durumlarda rahimdeki kanýn dýþarý atýlýrken geçtiði servikal kanal normalden daha dar olabilir veya rahim ters pozisyonda (retrovert) olup kan kolayca boþalamaz. Bu durumlarda rahmin kasýlarak kaný dýþarýya atmaya çalýþmasý aðrýya neden olmaktadýr. 
Sekonder dismenoreninse genellikle altýnda baþka bir durum yatmaktadýr. Genellikle üreme organlarýný içine alan bir hastalýðýn göstergesidir. Özellikle endometriozis denilen hastalýkta belirgin olarak adet sancýsý vardýr ve bu ileri yaþlarda ortaya çýkmýþtýr.

Sekonder (ikincil) dismenorenin diðer nedenleri olarak; adenomiyozis, myomlar, uterus, tüplerin iltihabi hastalýðý (PID) ve spiral kullanýmý sayýlabilir.  Ayrýca rahim aðzýndaki (serviks) "servisit" adý verilen enfeksiyonlar ve geçirilmiþ kürtajlara baðlý daralmalar da adet kanýnýn dýþarýya boþalmasýný engelleyerek dismenore þikayetine yol açabilir.

Dismenorenin belirtileri

Dismenore karnýn alt bölgelerinde kramp benzeri aðrýlar ve rahatsýzlýklardýr. Bu eþlik eden diðer belirtiler :Sýrt aðrýsý,baþaðrýsý,bulantý,kusma,bacaklarýn iç yüzünde hassasiyet olabilir. Dismenore ile birlikte adet öncesi gerginlik sendromu (PMS) de görülebilir ancak bu þart deðildir. Dismenoreli kadýnlarýn yaklaþýk %10-15’inde þikayetler normal günlük aktivitelerini kýsýtlayacak kadar þiddetlidir. Eðer aðrýlar normal zamanýnda gelen bir adet kanamasýna eþlik etmiyorsa her zaman olduðundan çok daha þiddetli ise 2-3 günden daha uzun sürüyor ise her zaman olandan daha farklý ise mutlaka bir hekim kontrolünden geçilmesi gerekir.

Dismenore Nasýl Taný Alýr?

Tanýda öncelikle hastanýn öyküsü önem kazanýr.Ccevaplanmasý gereken bir takým sorular vardýr. Bunlar:
a)Aðrýnýn ne zaman olduðu
b)Aðrýyý geçirmek için ne yapýldýðý
c)Eþlik eden baþka bir þikayetin olup olmadýðý
d)Doðum kontrol haplarýnýn aðrýyý azaltýp azaltmadýðý
e)Gün geçtikçe aðrýnýn þiddetlenip þiddetlenmediði ve
f)Aðrýlar nedeni ile aktivitenin bozulup bozulmadýðýdýr.
Aðrýlarýn primer ya da altta yatan baþka bir patolojiye baðlý olup olmadýðýný anlamak maksadýyla detaylý bir muayene yapýlmalýdýr. Herhangi bir enfeksiyon ya da kist gibi bir patolojiyi ayýrdetmek için kan ve idrar tetkikleri ile ultrason incelemesi çoðu zaman gerekli olmaktadýr.

Hem taný hem de tedavi amacýyla özellikle ilaç tedavisine dirençli durumlarda teþhis ve tedavi amaçlý laparoskopi ameliyatý yapýlabilir.

Aðrýlý Adet Görme Nasýl Tedavi Edilir?

Orta derecedeki dismenore þikayetlerinin pek çoðu hafif aðrý kesicilerden fayda görür. Adetleri düzenli olan kiþiler aðrýlarýn baþlamasýný beklemeden, adet kanamasýndan bir gün önce aðrý kesici almaya baþlarlar ise aðrýlarýn þiddeti oldukça azalacaktýr. Bu ilaçlarýn tok karnýna alýnmasý mideye yönelik yan etkileri azaltýr.
Aðrýlarýn daha þiddetli olduðu durumlarda yatak istirahati ve karýn bölgesine sýcak uygulamasý fayda saðlayabilir. Bu amaçla içine sýcak su doldurulmuþ bir þiþe kullanýlabilir.Baþka bir tedavi yaklaþýmý da doðum kontrol hapý kullanýlmasýdýr. Bunlar prostaglandin adý verilen ve aðrýdan sorumlu olan maddelerin yapýmýný azaltarak kramplarý engelleyebilir. Eðer OK’lardan fayda saðlanmýþ ise gebelik arzu edilene kadar kullanýlabilir.Aðrýlarýn çok þiddetli olduðu durumlarda enjeksiyon þeklinde aðrý kesiciler kullanýlabilir.Eðer tedavi ile þikayetler uzun süre giderilemiyorsa endometriozis gibi bir patolojiyi aramak maksadýyla laparoskopi yapýlabilir.Primer dismenore ergenlk döneminin ve 20’li yaþlarýn baþýnda sýk görülür. 25 yaþýndan sonra azalmaya baþlar ve genellikle çocuk doðurduktan sonra kaybolur.Tipik olarak adet kanamasýndan kýsa bir süre önce baþlar ve 1-3 günde geçer. Sekonder dismenore ise perioddan birkaç gün önce baþlar ve tüm kanama boyunca devam edebilir