Genel Bilgiler
Hemen hemen hareket ve desteði saðlayan vücut kemiklerinin dörtte biri ayaklardadýr. Ön ayaðýnýzdaki (metatars) veya ayak parmaðýnýzdaki (falanks) kýrýk bir kemik, sýklýkla aðrýlýr, fakat sakatlanma nadirdir. Çoðu zaman bu incinmeler cerrahi tedavi olmadan iyileþirler.
Kýrýk Tipleri
Gerilim kýrýklarý, sýklýkla, ayak parmaklarýndan orta ayaða uzanan, ön ayak kemiklerinde oluþur. Gerilim kýrýklarý, kemik yüzeyinde minicik çatlaklardýr. Bu kýrýklar çalýþmanýn artmasýyla uygun olmayan teknikler veya antrenman yapýlan yüzeylerdeki deðiþiklikler sebebiyle aniden oluþurlar (uzun mesafe veya uzun süreli koþma veya yürümeler gibi). Kýrýklarýn diðer bir çok tipi kemikten geçerek uzanýr. Gerilim kýrýklarý, stabil (kemik diziliminde deðiþiklik olmayan) veya yerinden çýkartýlmýþ þekilde(kemik yerinde sonlanmaz). Bu kýrýklar, travma sonucu, adeta çok aðýr bir objenin ayaðýn üstüne aniden düþmesi veya burkulma incinmeleri sonucunda ortaya çýkarlar.Eðer kýrýlan kemik deriden dýþarýya doðru çýkmýyorsa, buna kapalý kýrýk denir.
Kýrýklarýn birkaç tipi, ön ayak kemiklerinden küçük ayak parmaðý tarafýnda (beþinci metatars) oluþur. Bale dansçýlarý bu kemiklerini, dansçý adým kaçýrdýðýnda veya parmaðýnýn ucunda sivrildiði pozisyondayken kýrarlar. Ayak bileði kývrýlmasý þeklindeki incinmeler,bu kemiðe tutunan tendonun yýrtýlmasýna ve kemikten ufak bir parça kopmasýna neden olabilirler. Ayný bölgede, daha þiddetli bir incinme, kemiðin tabanýnýn yakýnýnda oluþan ve kemiði besleyen kanýn kesilmesine neden olan Jones kýrýklarýdýr.
Belirtiler ve semptomlar
Aðrý, þiþme ve bazen berelenme ayaktaki kýrýklarýn en çok görülen semptomlarýdýr.Eðer kýrýk bir parmaðýnýz varsa yürüyebilirsiniz fakat bu, çoðunlukla aðrýyý azdýrýr. Aðrý, þiþme ve renk kaybolmasý iki veya üç gün daha devam ederse veya aðrý yürümeyle kayboluyorsa kesinlikle bunda bir yanlýþlýk vardýr ve bu durumda mümkün olduðu kadar çabuk bir doktora gidin Tedavi almakta gecikirseniz, devam eden bir ayak aðrýsý ve artrite sahip olursunuz. Ayak tabanýnýzda aðrýlý kalluslara kadar uzanan þekillenmeler ve diðer incinmelerden dolayý yürüyüþ biçiminiz de deðiþebilir.
Teþhis
Doktor, hassasiyetin merkez bölgesinin tam yerini saptamak için ayaðýnýzý muayene edecek ve incinen ayakla diðer ayaðý karþýlaþtýracaktýr. Eðer ayaðýnýzda bir incinme varsa doktora aðrýnýn ne zaman , ne yaparken baþladýðýný anlatmalýsýnýz. Rontgen, bir çok kýrýklarý göstermesine raðmen, gerilim kýrýklarýný tanýmlayabilmek için bazen kemik taramasýna ihtiyaç olabilir. Çoðunlukla, doktorun ameliyat olmaksýzýn kemikleri sýralayabilmesine(yerine oturtabilmesine) raðmen, þiddetli kýrýklarda, iyileþinceye kadar kemikleri bir arada tutabilmek için, iðneler veya vidalar kullanmasý gerekebilir.
Tedavi
Ayaðýnýzda veya ayak parmaðýnýzda, bir kýrýk olduðunu düþünüyorsanýz, mümkün olduðunca çabuk bir doktora gidin. Randevunuza kadar, ayaðýnýzýn üzerine basmayýn ve þiþmeyi azaltmak için buz torbasý veya bir havluya sarýlmýþ buz uygulayýn, böylece, buz cildinizle direkt olarak temasa geçmez. Bir seferde yirmi dakikadan fazla buz tatbik etmeyin Aðrýnýzýn azalmasý için, aspirin veya ibuprofen gibi bir analjezik alýn. Sert tabanlý daha geniþ bir ayakkabý giyin.
Ayaktaki gerilim kýrýklarýnýn birincil olarak tedavisi, istirahattýr. Ýncinmeyi tetikleyen aktivitelerden veya kýrýk tarafýnda aðrýya neden olan aktiviteden üç veya dört hafta uzak kalýn. Yüzme gibi ayaðýnýza daha az basýnç yapan sporlarý tercih edin. Doktorunuz veya antrenörünüz, kaçýnmanýz gereken baþlangýç probleminizin nüks etmemesi için, antrenman hatalarýnýn tam olarak tespit edebilmenizde yardýmcý olabilirler.
Yerinden çýkmýþ kemik kýrýklarýnda,kemik iyileþinceye kadar, yeniden hizaya konmalý (yerine yerleþtirilmeli) ve immobilize edilmelidir. Eðer kýrýk bir ayak parmaðýnýz varsa, doktor, kýrýk parmakla ona bitiþik parmaðý beraberce bantlar(buddy-tape :özel bir bandajlama þekli) ve parmaklar arasýna rutubeti absorbe etmek için bir tül pet koyar (gazlý bez gibi).Bandý ve peti ihtiyacýnýzýn sýklýðýna göre deðiþtirebilirsiniz. Eðer bandý taktýðýnýzda þiþmede artma oluyorsa veya uyuþukluk ve solukluk hissediyorsanýz bandý çýkartýn veya yerini deðiþtirin. Eðer diyabetikseniz ve buna baðlý periferik nöropatiniz varsa (ayak parmaklarýnda uyuþukluk), parmaklarýnýzý beraberce bantlamayýn. Ýki ile üç hafta süreyle, sert düz tabanlý, ortopedik bir ayakkabý giymeye ihtiyacýnýz olabilir.
Eðer ön ayaðýnýzda kýrýk bir parmaðýnýz varsa, kýsa-bacak yürüme alçýsý, destekleme cihazý veya sert, düz tabanlý ayakkabý giyebilirsiniz.. Kemiðin iyileþmesi, kýrýðýn yerleþim yerine ve incinmenin büyüklüðüne göre altý ile sekiz haftayý alabilir. Bir hafta veya daha sonra doktor kemiklerin yerlerinde düzgün olarak dizildiðini garantilemek için, baþka bir takým rontgen filmleri isteyebilir. Semptomlar yatýþtýðýnda, ayaðýnýza biraz yük verebilirsiniz. Eðer aðrý oluþursa derhal durun.
Ameliyat, ön ayak kemiklerinin kýrýklarýnýn tedavisinde nadirdir. Buna raðmen, gerektiðinde baþarý oraný yüksektir.