Genel Bilgiler

Gerilim kýrýklarý, aþýrý kullanýmdan kaynaklanan incinmeler sonucu oluþan kýrýk tipidir. Kaslarýnýz yorulduðunda, bu minicik çatlaklar, kemiklerinizde geliþir ve tekrarlayan çarpma þoklarýný, daha fazla absorbe edemez (ememez). Bu durum olduðunda, kaslar gerilimi, kemiklere; küçük bir çatlak veya kýrýk yaratarak transfer ederler.

Gerilim kýrýklarý, osteoporoz gibi veya, kemikleri zayýflatan ve onlarý savunmasýz býrakan kaslarýn normal kullanýmýnda olduðu gibi bazý hastalýklarda da olur. Bu kýrýklar, sýklýkla "yetersizlik" kýrýklarý diye adlandýrýlýrlar, çünkü; günlük kullanýmýn normal gerginliðine karþý koyacak, yeterli kemik yoktur.

Pek çok gerilim kýrýklarý, ayak kemiklerine ve alt bacaða aþýrý yük bindirilmesinden ortaya çýkar, En çok etkilenen taraf,orta ayak ile ayak parmaklarý arasýnda yer alan, ayaðýn ikinci veya üçüncü uzun kemikleridir (metatarslar ).Gerilim kýrýklarý, topukta, alt bacaðýn dýþ taraftaki kemiðinde( fibula da ) ve orta ayaðýn tepesinde bir kemik olan naviküler kemikte de olur.

Kimler risk altýndadýr ?

• Pist ve saha sporlarý gibi high-impact (yüksek darbe) sporlarýna, basketbol, jimnastikler, bale veya tenis gibi sporlara katýlan atletler,
• Kemikleri yeterince sertleþmemiþ adölesan çaðý çocuklarý,
• Kadýnlarda ve özellikle kemik kütlesinde azalmayla sonuçlanan; anormal menstrüel siklusu olan veya menstrüel siklusu olmayan kadýn atletlerde,
• Oturarak iþ yapýlan bir sivil hayattan, birdenbire daha aktif, askeri bir eðitimsel yönetime katýlan acemi erler risk altýndadýrlar.

Gerilim kýrýklarýnýn sebepleri

Kýsa bir süre içersinde, çok þey yapmak; gerilim kýrýklarýnýn nedenidir. Kýþ aylarýnýn çoðu kýsmýný, ev içersinde hapsolarak geçiren koþucular, kendilerini bir önceki sezonun sonunda, býraktýklarý yerde bulmak isterler. Etkinliklerine yavaþ yavaþ baþlayacaklarý yerde, önceki yaptýklarý mesafe kadar yol kat etmeye çalýþýrlar . Böylece, sonuçta, ayak ve ayak bileðinde gerilim kýrýklarý oluþabilir.

Uygun olmayan, yýpranmýþ ve sert ayakkabýlar gibi spor ekipmanlarý da gerilim kýrýklarýna katkýda bulunurlar. Çim kaplý tenis kortundan toprak tabanlý tenis kortuna geçiþ, gibi yüzeyin deðiþmesi durumlarý veya ev içinden, açýk hava patika koþularýna geçiþ, gerilim kýrýklarý riskini arttýrýr. Eðitim ve teknikte hatalar da gerilim kýrýklarýnýn bir diðer sebebidir. Düz tabanlýk veya bunyon gibi bazý durumlarda, ayaðýnýzýn mekanizmasý deðiþebilir ve gerilim kýrýklarýnýn geliþmesi daha muhtemeldir.

"Yetersizlik" gerilim kýrýklarý, kemiðin kendisinin zayýf olduðu zaman ortaya çýkar. Osteoporoz gibi koþullar,kemik cisminin dansitesini (yoðunluðunu) ve kalitesini azaltýr, böylece kýrýk riski artar. Menstrüel periyotlarý düzensiz olan kadýn atletlerde veya menstrüel periyotlarýn hiç olmamasý da, kemik yoðunluðunu azaltýr ve gerilim kýrýklarý riskini artýrýr.

Belirtiler ve semptomlar

• Yavaþ yavaþ geliþen, vücuda aðýrlýk yükleyen aktivitelerde, artan ve istirahatla azalan aðrý,
• Ayaðýn tepesinde veya ayak bileðinin dýþ tarafýnda þiþlik,
• Kýrýðýn olduðu bölgede dokunmakla hassasiyet,
• Olasý berelenme (morluk=ekimoz).

Bir gerilim kýrýðýnýn teþhisi

Eðer ayaðýnýzda bir gerilim kýrýðýndan þüphe ediyorsanýz, aktiviteyi durdurun ve ayaðýnýzý dinlendirin. Aðrýya aldýrmamak, ciddi sonuçlar doðurabilir ve kemik bütün olarak kýrýlmýþ olabilir. Buz paketi uygulayýn ve ayaðýnýzý kalbinizin üzerindeki bir seviyeye yükseltin. Doktoru görünceye kadar ayaðýnýzýn üzerine aðýrlýk vermeyin (ayaðýnýzýn üzerine basmayýn).

Gerilim kýrýklarýný, kýrýk gerçekten iyileþmeye baþlayýncaya kadar, röntgende görmek zordur. Ortopedistiniz, röntgenden daha hassas olan ve gerilim kýrýklarýný erken ortaya çýkaran, bir kemik taramasý isteyebilir.

Gerilim kýrýklarýnýn tedavisi

Tedavi, gerilim kýrýðýnýn yerleþimine baðlýdýr. Gerilim kýrýklarýnýn bir çoðu, eðer aktivite seviyenizi düþürür ve koruyucu ayakkabý giyerseniz iki ile dört haftada iyileþir. Ortopedistiniz, sert tabanlý ayakkabý, tahta tabanlý sandalet veya çýkartýlabilen, kýsa bacak ayak destek cihazý tavsiye edebilir. Atletler, yaptýklarý spor tipini, ayaklarýna ve bacaklarýna daha az stres yükleyen spor tipine çevirmelidirler.Yüzme ve bisiklete binme alternatif aktivitelerdir.

Beþinci metatars kemiðinde (ayaðýn dýþ tarafýndaki) veya naviküler veya talus kemiðindeki gerilim kýrýklarýnýn iyileþmesi, iyileþmesi daha uzun sürer. Belki altý veya sekiz haftadan daha da uzun zaman alabilir. Bazý vakalarda ameliyata ihtiyacýnýz olabilir, bu durumda ortopedistiniz, kemiðin düzgün iyileþmesi için, kemiðin içine bir vida koyabilir.

Gerilim kýrýklarýný önleme

Düzgün iyileþmeyen gerilim kýrýklarýnda, kemiðin tam kýrýklarý ve kronik problemler geliþebilir. Bu kýrýklarý önlemek ilk sýrada yer alýr. Bunun için yapabilecekleriniz þunlardýr:

• Saðlýklý bir diyet uygulayýn. Kemiklerinizi kuvvetlendirecek, kalsiyumdan zengin gýdalar alýn.
• Spor yaparken doðru ve düzgün bir ekipman (donatým) kullanýn. Eski ve aþýnmýþ, koþu ayakkabýlarý giymeyin.
• Aktivitelerinizi deðiþtirin. Örneðin, jogging yerine yüzme veya bisiklete binmeyi seçin.
• Yeni spor aktivitenizi yavaþ yavaþ arttýrýn. Derece derece arttýrma zamaný, hýzý ve mesafesi için en iyisi; haftada % 10 artýþtýr.
• Aðrý ve þiþlik yeniden oluþursa, aktiviteyi durdurun. Birkaç gün dinlenin. Eðer aðrý devam ederse ortopedistinizi görün.