Genel Bilgiler

Pes ekinovarus kolayca taný konan bir ayak þekil bozukluðudur. Ayak bileði normal pozisyona zor gelir, ayak sýrtý öne doðru ve parmaklar içe basar pozisyondadýr. Her bin canlý doðumda 1-2 düzeyinde görüldüðü bildirilmektedir. Tanýsý 16. Haftadan sonra detaylý ultrasonografi taramasý sýrasýnda konabilir ama çoðunlukla doðumdan sonra fark edilir.

Topuk üstünde ve ayak tabaný iç kýsmýnýn ortasýnda, hastalýðýn þiddeti ile çoðu zaman doðru orantýlý oluk þeklinde cilt çizgileri bulunur. Topuk ufaktýr, yoklandýðýnda zorlukla hissedilir. Ayak normalden daha ufaktýr, ancak çift taraflý olgularda bu durum göze çarpmaz. Tek taraflý olgularda etkilenmiþ bacak, diðer tarafa oranla daha incedir, ancak bacak boylarý eþittir.

Ayaðýn iç, arka ve taban kýsmýndaki baðlar, kiriþler ve kapsüller kýsalmýþ ve sertleþmiþtir. Ayak kemikleri ayaðýn þekline uyum göstererek deforme olmuþlardýr. Tedavi geciktikçe kemiklerdeki þekil bozukluðu artar. En büyük deformasyon aþýk kemiðinde (Talus) görülür. Ayaðý dýþa çeviren kaslarda nispeten güçsüzlük vardýr. Ayaðý besleyen damarlar da daha ufak çaplýdýr.
Tedavi edilmemiþ PEV olgularý en önemli ortopedik sakatlýk sebeplerindendir. Ülkemizde bilinen bir sýklýk çalýþmasý yoktur.Ýster hamilelik esnasýnda ister doðumdan sonra tanýsý konsun, bebek derhal pediatrik ortopedist tarafýndan deðerlendirilerek tedavisine baþlanmalýdýr.

Ponseti Yöntemi: Dr. Ignacio Ponseti 1950’lerde kendi adýyla anýlan tedavi yöntemini geliþtirmesine öncülük eden çalýþmalarý pes ekinovarus’ un ameliyatla tedavisinin sonuçlarýný araþtýrmasý ile baþladý. Bu araþtýrmalarý ameliyatlarýn yetiþkinlikte birçok soruna yol açmasý ve genellikle baþka ameliyatlar gerektirmesi sonucunu verdi. Bunun üzerine Dr. Ponseti bebek ayaðýnýn anatomisini ve fonksiyonunu inceleyerek neden daha önceki alçýlama metodlarýnýn iþe yaramadýðýný keþfetti ve ayaðý farklý bir þekilde manipüle etmeye baþladý.

Ponseti yöntemi, normal anatomik iliþkisini kaybetmiþ ayak kemiklerinin, doðru yönde uygulanan kuvvetler eþliðinde manipülasyonu ve seri alçýlama ile ayaðýn düzeltilmesidir. Yenidoðan döneminde ayaðý oluþturan kemiklerin büyük bir kýsmý kýkýrdak yapýda olduðu için etkilenen ve þekilleri bozulan ayak kemikleri, alçýlamalar sýrasýnda normal görünümlerini tekrar kazanýrlar.

Yapýlan iþlemler belli bir sýra ile (Ponseti yöntemi) ayaðýn arka, iç ve taban kýsmýnda kýsalmýþ olan yumuþak dokularý (bað, kapsül, kiriþ) esnetmek amacýyla yapýlan pasif germelerdir. Manüplasyonla belli bir dereceye kadar esnetilerek düzeltilmiþ ayaðýn bu düzelmiþ hali alçý ile korunur. Kýsalmýþ olup da esnetilmeye çalýþýlan yumuþak dokulardaki kollajen, zamanla akordeon gibi açýlarak uzar ve bir sonraki alçýda ayaðýn bir miktar daha düzelmesine imkân verir. Bu þekilde haftada bir deðiþtirmek suretiyle hastalýðýn aðýrlýk derecesine göre 5-9 kez alçý yapýlýr. Tüm alçýlar diz üstü olmalýdýr. Azami 9 haftanýn bitiminde topuk ayak tabaný seviyesine inmemiþ ise, genel anestezi altýnda topuðun normal konumuna inmesini engelleyen Aþil tendonu minik bir cerrahi iþlemle kesilir (perkütan Aþilotomi). Bu iþlem olgularýn %85-90 gibi büyük bir çoðunluðunda gerekir.

Bu iþlemi takiben 3 haftalýk son alçý uygulanýr. Bu süre içinde kesilen Aþil tendon rejenere (yeniden oluþum) olur.
Perkütan Aþilotomi sonrasý uygulanan alçýnýn çýkarýlmasýný takiben hasta özel bir cihaz kullanmaya baþlar. Bu cihaz özel bir çift ortopedik bot ve Dennis Brown barýndan oluþur. Botlar arasý mesafe omuz mesafesi kadardýr. Etkilenmiþ ayak 70 derece dýþ rotasyonda, tek taraflý olgularda normal ayak 40 derece dýþ rotasyonda pozisyon verilir. Her iki ayak 10-15 derece dorsifleksiyonda (yukarý kývrýk) tutulur.
3 ay süre ile 24 saat kullanýlan cihaz daha sonra öðle uykularýnda ve gece kullanýlmak üzere 2-4 yaþýna kadar kullanýlýr. Bu tedavinin en önemli bölümünü oluþturur. Eðer ebeveynler cihazý kullanmazlar ise ayak bozulmaya baþlayarak tedavide baþarýsýzlýklar meydana gelir. Ýlk bir yaþ içinde görülen yinelemelerin tedavisi yine alçýlamadýr.
Yürümeyle birlikte normal ayakkabýya geçilir.

Çarpýk ayaklý (Pes ekinovaruslu) çocuklarýn ebeveynleri, bebeklerinin ayaklarý uzman kiþiler tarafýndan tedavi edilmeleri halinde, eðer baþka bir sorun yok ise, tamamen normal görünümde ve normal fonksiyonlarýný yerine getiren, özel ayakkabý kullanma ihtiyacý olmayan, aðrýsýz ayaklara sahip olacaklarý konusunda emin olabilirler. Ýyi tedavi edilmiþ yumru ayak (çarpýk ayak) engel deðildir ve tamamen normal, aktif bir hayat sürdürebilir. Tedavi baþarý oraný %95’ tir.

Birlikte Görüldüðü Durumlar
Çarpýk ayak nedenleri arasýnda çok çeþitli hastalýklar yer alýr. Bunlar arasýnda en sýk rastlanýlanlarý kas ve sinirleri ilgilendiren rahatsýzlýklardýr (serebral palzi, spinal disrafizm, artrogipozis). Ayrýca çarpýk ayak belli bir sendroma da dahil olabilir (Diastrofik Cücelik, Freeman-Shelton Sendromu).
Çarpýk ayak ile Geliþimsel Kalça Displazisi sýk olarak birlikte görüldüðünden, kalça ultrasonografisi gerekir.