Genel Bilgiler
Giriş
Annenin yaþamýndaki belki de en güzel deneyim olan doðum sürecini tatsýz bir deneyime dönüþtürebilen bu sancýlarýn doðumun seyrini olumsuz yönde etkilemeden önleyebilmek için pek çok araþtýrma yapýlmýþ ve pek çok yöntem denenmiþtir.
Doðum sancýlarýnýn hafifletilmesi veya giderilmesi için damar yolu ile verilen ilaçlarýn bazý dezavantajlarý ve yan etkileri olabilir. Bu yan etkilerin en önemlisi sersemlik ve uyku hali yaratmasýdýr. Ayrýca bulantý, kusma, solunum güçlüðü, kaþýntý, kabýzlýk ve mesanede idrar birikmesi gibi yan etkiler de görülebilir. Anne sütünün gelmesi ve emzirmenin baþlamasý gecikebilir. Bu nedenle alternatif arayýþlar içine girilmiþtir.
Aðrýsýz doðum için rejyonel (bölgesel) anestezi ilk kez 1900 yýlýnda kullanýlmýþtýr. Her yeni uygulamada olduðu gibi baþlangýçta bazý olumsuz etkiler görülmüþ, ancak zaman içerisinde yapýlan klinik çalýþmalar sonucu günümüze gelinmiþ, yeni ilaç, yöntem ve teknikler ve aðrýsýz doðum konusunda uzmanlaþmýþ anestezistler sayesinde, aðrýsýz doðum güvenli bir seçenek olarak yaygýnlaþmýþtýr.
Epidural aralýk, omuriliðin çevresindeki zar ile omurlarýn arasýndaki bað dokusunun arasýndaki milimetrik boþluktur. Bu aralýða amaca uygun olarak omuriliðin çeþitli seviyelerinden ilaç uygulanarak pek çok ameliyatýn yapýlmasý, ameliyat sonrasý aðrýlarýn dindirilmesi ve kronik dindirilemeyen aðrýlarýn tedavisi mümkündür.
Burada analjezi ve anestezi kavramlarýný birbirinden iyi ayýrmak gerekir. Analjezi aðrýsýzlýk, anestezi ise duyusuzluk demektir. Normal doðum sýrasýnda bel bölgesinden epidural yolla saðlanan analjezi, yani aðrýnýn ortadan kaldýrýlmasý yeterli olurken, sezaryen ile doðum sýrasýnda epidural anestezi uygulamak gerekir. Ýþlem yönünden her iki uygulama da aynýdýr, fark sadece verilen ilaç dozlarýndadýr.
Halk arasýnda “aðrýsýz doðum” olarak bilinen epidural analjezi ile doðum, günümüzde oldukça yaygýnlaþmaktadýr. Bel hizasýna yerleþtirilen milimetrik bir tüp olan kateterden uygulanan bir ilaçla, vücudun alt yarýsýndan gelen aðrý sinyallerinin iletimi geçici olarak durur ve aðrýlý uyarýnýn çýktýðý bölgede aðrý duyulmaz. Burada seçilen doz sadece rahim kasýlmalarý sýrasýndaki aðrýyý ortadan kaldýracak, ancak rahim kasýlmalarýný azaltmayarak doðumun normal seyrini etkilemeyecek þekilde ayarlanýr. Bu yöntemde sadece aðrý iletimi bloke olur, dokunma duyusu ve hareket kýsýtlanmaz. Anne adayý uygulamadan sonra doðum süreci içerisinde kalkýp oda içinde yürüyebilir, her türlü ihtiyacýný görebilir. Rahim kaslarýnýn kasýlmasý ve doðum eylemine anne adayýnýn aktif katýlýmý etkilenmez, anne doðum anýnda aðrýdan arýnmýþ olarak fizyolojik olarak bebeðine kavuþur.
Genelde anne adaylarý bebeðini normal yolla doðurmak isterler ancak bazý durumlarda sezaryen gerekebilir. Bu durumda Epidural Anestezi uygulanýr. Teknik olarak yapýlan iþlem aynýdýr, epidural aralýða ayni kateter yerleþtirilir ancak verilen ilaç dozu farklýdýr. Normal doðum sezaryene döndüðünde de yapýlan þey ayný kateterden ilave ilaç verilerek epidural anestezi oluþturmaktýr. Anne ameliyat masasýnda belden aþaðýsý tamamen uyuþmuþ halde yatar, ancak yattýðý yerde ayaklarýný oynatabilir, yani epidural anestezi uygulamasýndan sonra bacaklarda hareketin tamamen kaybolmasý söz konusu deðildir. Motor blok olarak adlandýrýlan hareket kaybýnýn olmasý durumu omurilik sývýsýna lokal anestezik madde verilerek yapýlan spinal anestezide görülür. Spinal anestezi de günümüzde sýk uygulanan bir anestezi yöntemidir. Bazen de epidural anestezi ile spinal anestezi kombine edilerek birlikte uygulanýr. Spinal anestezinin avantajlarý teknik olarak epidural anesteziye göre daha kolay uygulanabilmesi, etki baþlama süresinin çok daha kýsa olmasý gibi avantajlarýna karþýn, bacaklarda 4-5 saat süren hareketsizlik, bazen uygulama sonrasý görülen baþ aðrýsý, bulantý ve tansiyon düþmesi gibi bazý istenmeyen etkileri vardýr. Burada anestezi uzman doktoru kendi deneyim ve becerisi doðrultusunda hasta için en uygun yöntemi belirleyip hastasýna önerecektir.
Epidural ile normal doðum sürecinde sýrasýnda neler yaþayacaksýnýz?
Doðum sancýlarý rahatsýz etmeye baþladýðýnda yani doðum kanalý açýklýðý 4 cm olduðunda anne iþlem odasýna alýnýr. Koldan serum takýlýr, tansiyon, nabýz ve parmak ucundan oksijen durumu takip edilir.
Baþarýlý bir epidural uygulama için annenin hekimi ile iyi bir uyum içinde olmasý, uygun pozisyonu alabilmesi esastýr. Genelde uygulama oturur durumda yapýlýr ve vücut dik durumdayken hafifçe geriye doðru yaslanýrken vücut omur çýkýntýlarýný birbirinden ayýracak þekilde belden öne doðru bükülür, çene göðse doðru yaslanýr ve her iki omuz aþaðýya doðru býrakýlýr. Bu þekilde pozisyon oluþturulduktan sonra sýrta ve bel bölgesine antiseptik ilaç sürülerek bölge mikropsuz hale getirilir ve bölge steril örtülerle örtülür. Uygulamanýn yapýlacaðý hizada cilt ve cilt altýndaki dokular ince bir iðne ile uyuþturulur. Ýþlem sýrasýnda sadece bu ince iðnenin giriþi hissedilir. Daha sonra baþka bir özel iðne ile epidural aralýða girilerek buraya kateter denilen ince tüp yerleþtirilir ve vücuda flasterler yardýmý ile sabitlenir. Kateterden ilaçlarýn verilmesinden kýsa bir süre sonra sancýlar sona erer ancak rahim kasýlmalarý engellenmez, ayni þekilde devam eder. Katetere baðlanan bir aðrý pompasý ile hasta kontrollü analjezi yöntemi kullanýlarak sancýsýzlýðýn devamý saðlanýr. Bu andan itibaren doðum gerçekleþinceye kadar her þey aynýdýr, ancak sancý hissedilmeyecektir.
Epidural ile aðrýsýz normal doðum yapan bir annenin izlenimleri:
“…Hamileliðim süresince normal doðum (epiduralli) olmasýný istiyor ve hakkýnda pek çok þey okuyordum. Epidural opsiyon beni rahatlatsa da okuduklarým bende þüphe yaratmýþtý. Ancak anestezi doktorum gelip bizimle sabahtan tanýþýp, anlatýnca yapacaklarýný hiç sorgulamadan güvendim kendisine. Aðrýlarým baþladýðýnda ekibi ve ekipmaný ile odaya geldi. Açýkçasý hazýrlýk o kadar uzun sürmüþtü ki korkmadým diyemem. Zaten kendisiyle de bu duygumu hemen paylaþtým. Bana dedi ki bizim hazýrlýðýmýz uzun sürer, detaycýlýðýmýzdan. Hepsi sizin rahat etmeniz için. Belime bir iðne yapýlacaðý için sýrtým dönük bütün olanlarý sadece duyabiliyor, hiçbir þey izleyemiyordum. Yapýlan iþlem o kadar kýsa sürdü ki ne olduðunu, ne zaman epiduralin takýldýðýný anlayamadým bile. Ýlaç sayesinde doðum stresinin yanýnda bir de aðrýlarýn zorluðunu yaþamadan daha rahat, kolay doðum süreci geçirdim. Bu yöntem olmadan asla normal doðum yapamazmýþým. Bebek ve anne için stressiz bir doðum yapabilmek için büyük bir nimet….”
Sezaryende Epidural Anestezi
Bir mucizeye tanýklýk etmek, en kýsa taným bu olsa gerek. Nasýl mý? Bilinciniz tamamen yerinde, omuzlarýnýzdan aþaðýya örtüler altýndasýnýz, önünüzde bir perde, bedeninizin alt yarýsý uyuþmuþ, ameliyat sýrasýnda acý veya aðrý dýþýnda her þeyin farkýndasýnýz. Ameliyathanedeki herkes yanýnýzda ve size destek oluyor, size her detay hakkýnda bilgi veriliyor, hatta koþullar uygunsa baba da doðuma alýnabiliyor. Bu vaziyette bebeðinizin doðumunu hissetmek ve bir taraftan ameliyatýnýz devam ederken onun kokusunu anýnda duymak iþin mucize boyutu. Daha sonra doktorunuz ameliyatý sürdürürken bir yandan sohbet edebiliyorsunuz.
Epidural anestezi gerçekten de doðru olarak uygulandýðýnda sezaryen ile doðumda da oldukça uygun bir yöntemdir. Uygulanýþ þekli açýsýndan normal doðumdakinden hiçbir farký yoktur. Fark yalnýzca verilen ilacýn dozundadýr. Ameliyat aðrýsýnýn duyulmamasý için normal aðrýsýz doðumda kullanýlandan daha fazla ilaç vermek gerekir. Verilen ilaç da tamamen ayni yani sadece lokal anesteziktir. Epidural anestezi uygulandýktan sonra sinirlerin ilaç tarafýndan bloke edilip iyice uyuþmasý için bir süre beklemek gerekir. Bu süre 15 dakika kadardýr. Bu süre sonunda ameliyat hemen baþlamaz, önce size küçük bir uyarý verilip aðrý duyup duymadýðýnýz sorulur, anestezinin tamamen yerleþtiðinden emin olduktan sonra ameliyata baþlanýr. Ameliyatýn baþlamasý ile bebeðin rahim dýþýna alýnmasý arasýnda geçen süre 5 dakika civarýndadýr. Bu süre operasyonun en heyecanlý bölümüdür, bebeðin doðumu ile birlikte heyecan mutluluða dönüþür, ameliyat salonunda bulunan Çocuk Saðlýðý ve Hastalýklarý Uzman Doktoru ilk kontrollerini yaptýktan sonra anne bebeðini ilk kez öpüp, koklama olanaðýný bulur. Bundan sonra yaklaþýk yarým saatlik bir bekleme süreci yani ameliyatýn tamamlanma süreci vardýr. Ameliyat tamamlanýp, son cilt dikiþleri konduktan sonra son kontroller yapýlýp anne bebeðine bilinci tamamen yerinde olarak kavuþacaktýr. Ameliyat sonrasý normalde aðrýlý geçen ilk 48 saatlik süre içerisinde epidural uygulama sýrasýnda yerleþtirilmiþ olan kateterden (ince bir tüp) bir aðrý pompasý yardýmý ile epidural yolla sürekli düþük dozda ilaç verilerek bu dönemin tamamen aðrýsýz geçmesi saðlanýr. Þayet ilaç dozu az gelip de aðrý yeniden baþlarsa anne cihazýn butonuna basarak önceden belirlenmiþ olan ek dozu kendisine uygulayabilir. Buna hasta kontrollü analjezi diyoruz. Özetle epidural anestezi ile sezaryen sonrasý anne uyumuyor, bebeðinin doðduðunu görebiliyor, doðar-doðmaz bebek anne yanýna verilebiliyor, hatta koþullar uygunsa baba da doðuma alýnabiliyor. Bu tür durum ve duygular da müsait olduðu için daha tercih edilebilir bir yöntem olarak sunulabiliyor. Böylece aileye yeni bir bireyin katýlmasýyla, yeni bir dönem keyifle baþlamýþ oluyor.
“Epiduralli sezaryen” ile bebeðine kavuþan gazeteci-yazar Elif Þafak duygularýný þu þekilde ifade etmektedir.
“…düpedüz þahitlik ediyorsunuz bir mucizeye. Ýnsan denilen mucizenin dehre geliþine. Nasýl mý? Üzerinizde bir perde, bedeninizin yarýsý uyuþmuþ, kalan yarýsý ise alarm halinde. Bilinciniz yerinde, ameliyat esnasýnda yapýlan her þeyi duyumsuyorsunuz, aðrý veya acý hariç. Gözlerinizi çevirdiðiniz noktada lambalar ve doktorlarýn yüzleri. Ýþte öyle bir anda gördüðünüz insanlarýn güler yüzlü olmasý, size uzun uzun, ince ince özenle her þeyi anlatmalarý, bilgi vermeleri o kadar önemli ki. Bu vaziyette bebeðin doðumuna þahitlik ediyor, ameliyatýn hem nesnesi hem de ayný zamanda bir aktörü oluveriyorsunuz. Doktor ameliyatý sürdürürken bir yandan sohbet ediyoruz. Tuhaf bir duygu bu. Kesilip biçilirken felsefeden, edebiyattan, sanattan, tarihten konuþmak. ..eþsiz bir tecrübeymiþ bir kadýnýn doðum anýna tanýklýk edebilmesi. Sessiz bir kamera kesilip her þeyi dakika dakika izleyebilmesi. Derken, adeta kendiliðinden, bir baþka boyuttan gelircesine bir aðlama sesi. Perdenin öteki yanýndan uzatýveriyorlar bebeði. Ve size düþen tek bir þey var öyle bir anda, yapabileceðiniz tek bir þey: Katýla katýla, þükrede þükrede aðlamak.”
Ýnternetten alýntý: http://www.tchaber.com/haber.php?haber_id=19301,
http://www.tumgazeteler.com/?a=4007295
Epidural anestezi-analjezi kimlere uygulanabilir:
Genelde genç ve saðlýklý anne adaylarý içi epidural uygulamalar için kýsýtlayýcý bir neden yoktur, yani hemen her anneye epidural anestezi-analjezi uygulanabilir. Ancak nadir de olsa uygulamayý zorlaþtýran veya olanaksýz kýlan bazý nedenler bulunabilir. Bel omurlarýnda uygulamayý engelleyecek sorunlar, uygulama yapýlacak bölgede enfeksiyon varlýðý, kanama pýhtýlaþma bozukluklarý bunlara örnektir. Yapýlan kontrollerde uygulama için herhangi bir engel olmadýðýna karar verildikten sonra son karar anne adayýna aittir. Anne epidural konusunda bilgili, bilinçli, istekli ve psikolojik olarak hazýr durumda olmalýdýr. Anestezi uzman doktoru annenin her türlü sorusunu cevaplayarak onu en iyi þekilde aydýnlatmalýdýr. Ancak ýsrarcý ikna çabalarý olumlu sonuç vermez, anne hiçbir þekilde epidural uygulamayý kabul etmeyebilir. Bu durumda genel anestezi daha iyi bir seçenek olacaktýr. Bazen anne epidural ile baþlayan operasyonun bir aþamasýnda aðrý duymasa da rahatsýz olabilir, etrafýnda olanlarý görmek istemeyebilir, nadiren de anestezi tam tutmayabilir, bu durumda zaten daha öncesinde genel anestezi koþullarý hazýr olduðundan ameliyatýn genel anestezi tamamlanmasý mümkündür. Ancak bu nadir görülen bir durumdur.
Olasý komplikasyonlar
Bel omurlarý, omurilik bölgesi denilince doðal olarak akla ’Sinirler harap olur mu, felç olur muyum?’ gibi sorular gelebilir. Uygun koþullarda, konusunda uzman olan hekimler tarafýndan uygulandýðýnda bu endiþelere yer yoktur.
Yapýlacak bölgesel uyuþturma uygulamalarý esnasýnda ve sonrasýnda ortaya çýkabilecek düzeltilmesi mümkün olan sorunlar þunlardýr:
· Tansiyon ve nabýz düþmesi: Gebelik nedeni ile bebeðin ana toplardamara baskýsýnýn da katkýsýyla en sýk görülen yan etki ani tansiyon düþmesidir. Baþ dönmesi, göz kararmasý, kendini fena hissetme gibi belirtilerle fark edilir. Önceden damar yolundan yeterli sývý (-serum) verilmesi veya bazý damar daraltýcý ilaçlarla kolayca önlenebilir. Ameliyat sýrasýnda veya sonrasýnda nabýz ve tansiyonda düþme olabilir. Her an yanýnýzda olan anestezi uzmaný doktorunuz gerektiðinde müdahale edecektir. Bu nedenle aþýrý stres dýþýnda pek görülmez.
· Baþ aðrýsý: Spinal anestezi uygulamalarý sonrasý ortaya çýkabilir. Epidural anestezinin yan etkisi deðildir, genellikle iþlem sýrasýnda hareket edildiðinde veya çok deneyimli olmayan ellerde uygulandýðýnda dura zarýnýn kaza ile delinmesi sonucu nadiren görülebilir. Dura zarýnýn delinmesine baðlý dura dýþýna sývý kaçmasýyla oluþtuðu düþünülür. Hareket edince, ayaða kalkýnca çoðalan bazen oldukça þiddetli olabilen karakteri vardýr. Bulantý da eþlik edebilir. Çok sývý ve kafein içeren içecekler alýnarak, batýn içi basýncý artýrýcý uygulamalarla, olabildiðince yatak istirahatý ile ve gerekirse çeþitli ilaçlarla yok edilir.
· Bel Aðrýsý: Bazý doðumlardan sonra epidural yapýlsa da yapýlmasa da bel aðrýsý görülür. Hamileliðe baðlý vücudun aðýrlýk merkezinin zamanla öne kaymasýyla bel kaslarýnýn bunu karþýlamasýnýn, doðum sonrasý aniden deðiþmesine baðlayanlar vardýr.
· Bulantý ve kusma: Ameliyat sýrasýnda veya sonrasýnda nadiren ortaya çýkabilir. Gerekli müdahale anestezi uzmaný doktorunuz tarafýndan yapýlacaktýr.
· Enfeksiyon: Her enjeksiyonda olduðu gibi bu giriþimlerde de enfeksiyon oluþabilir. Oluþmamasý için özen gösterilmektedir.
· Kullanýlan ilaçlara baðlý yan etkiler ortaya çýkabilir. Bazý hastalarda hafif alerjik reaksiyonlar görülebilir. Bölgesel, geçici kaþýntý kendiliðinden veya basit bir ilaç yardýmýyla geçer.
· Sinirsel komplikasyonlar: Bölgesel anestezi sonrasý geçici veya kalýcý sinirsel hasarlar nadiren de olsa ortaya çýkabilir. (10 000-100 000 de birden az)
· Baþarýsýz blok: Epidural anestezi uygulamasý ile ameliyata baþlandýktan sonra hastanýn aðrý duymasý ya da ameliyatýn süresinin sinirin uyuþturulmasý için kullanýlan ilacýn etki süresinden uzun sürmesine baðlý olarak hastanýn ameliyatýna devam edilebilmesi için anestezi uzmaný doktorunuz uygun gördüðü ek bir uygulama (sedasyon veya genel anestezi) yapmak zorunda kalabilir.
Giriþ
Annenin yaþamýndaki belki de en güzel deneyim olan doðum sürecini tatsýz bir deneyime dönüþtürebilen bu sancýlarýn doðumun seyrini olumsuz yönde etkilemeden önleyebilmek için pek çok araþtýrma yapýlmýþ ve pek çok yöntem denenmiþtir.
Doðum sancýlarýnýn hafifletilmesi veya giderilmesi için damar yolu ile verilen ilaçlarýn bazý dezavantajlarý ve yan etkileri olabilir. Bu yan etkilerin en önemlisi sersemlik ve uyku hali yaratmasýdýr. Ayrýca bulantý, kusma, solunum güçlüðü, kaþýntý, kabýzlýk ve mesanede idrar birikmesi gibi yan etkiler de görülebilir. Anne sütünün gelmesi ve emzirmenin baþlamasý gecikebilir. Bu nedenle alternatif arayýþlar içine girilmiþtir.
Aðrýsýz doðum için rejyonel (bölgesel) anestezi ilk kez 1900 yýlýnda kullanýlmýþtýr. Her yeni uygulamada olduðu gibi baþlangýçta bazý olumsuz etkiler görülmüþ, ancak zaman içerisinde yapýlan klinik çalýþmalar sonucu günümüze gelinmiþ, yeni ilaç, yöntem ve teknikler ve aðrýsýz doðum konusunda uzmanlaþmýþ anestezistler sayesinde, aðrýsýz doðum güvenli bir seçenek olarak yaygýnlaþmýþtýr.
Epidural aralýk, omuriliðin çevresindeki zar ile omurlarýn arasýndaki bað dokusunun arasýndaki milimetrik boþluktur. Bu aralýða amaca uygun olarak omuriliðin çeþitli seviyelerinden ilaç uygulanarak pek çok ameliyatýn yapýlmasý, ameliyat sonrasý aðrýlarýn dindirilmesi ve kronik dindirilemeyen aðrýlarýn tedavisi mümkündür.
Burada analjezi ve anestezi kavramlarýný birbirinden iyi ayýrmak gerekir. Analjezi aðrýsýzlýk, anestezi ise duyusuzluk demektir. Normal doðum sýrasýnda bel bölgesinden epidural yolla saðlanan analjezi, yani aðrýnýn ortadan kaldýrýlmasý yeterli olurken, sezaryen ile doðum sýrasýnda epidural anestezi uygulamak gerekir. Ýþlem yönünden her iki uygulama da aynýdýr, fark sadece verilen ilaç dozlarýndadýr.
Halk arasýnda “aðrýsýz doðum” olarak bilinen epidural analjezi ile doðum, günümüzde oldukça yaygýnlaþmaktadýr. Bel hizasýna yerleþtirilen milimetrik bir tüp olan kateterden uygulanan bir ilaçla, vücudun alt yarýsýndan gelen aðrý sinyallerinin iletimi geçici olarak durur ve aðrýlý uyarýnýn çýktýðý bölgede aðrý duyulmaz. Burada seçilen doz sadece rahim kasýlmalarý sýrasýndaki aðrýyý ortadan kaldýracak, ancak rahim kasýlmalarýný azaltmayarak doðumun normal seyrini etkilemeyecek þekilde ayarlanýr. Bu yöntemde sadece aðrý iletimi bloke olur, dokunma duyusu ve hareket kýsýtlanmaz. Anne adayý uygulamadan sonra doðum süreci içerisinde kalkýp oda içinde yürüyebilir, her türlü ihtiyacýný görebilir. Rahim kaslarýnýn kasýlmasý ve doðum eylemine anne adayýnýn aktif katýlýmý etkilenmez, anne doðum anýnda aðrýdan arýnmýþ olarak fizyolojik olarak bebeðine kavuþur.
Genelde anne adaylarý bebeðini normal yolla doðurmak isterler ancak bazý durumlarda sezaryen gerekebilir. Bu durumda Epidural Anestezi uygulanýr. Teknik olarak yapýlan iþlem aynýdýr, epidural aralýða ayni kateter yerleþtirilir ancak verilen ilaç dozu farklýdýr. Normal doðum sezaryene döndüðünde de yapýlan þey ayný kateterden ilave ilaç verilerek epidural anestezi oluþturmaktýr. Anne ameliyat masasýnda belden aþaðýsý tamamen uyuþmuþ halde yatar, ancak yattýðý yerde ayaklarýný oynatabilir, yani epidural anestezi uygulamasýndan sonra bacaklarda hareketin tamamen kaybolmasý söz konusu deðildir. Motor blok olarak adlandýrýlan hareket kaybýnýn olmasý durumu omurilik sývýsýna lokal anestezik madde verilerek yapýlan spinal anestezide görülür. Spinal anestezi de günümüzde sýk uygulanan bir anestezi yöntemidir. Bazen de epidural anestezi ile spinal anestezi kombine edilerek birlikte uygulanýr. Spinal anestezinin avantajlarý teknik olarak epidural anesteziye göre daha kolay uygulanabilmesi, etki baþlama süresinin çok daha kýsa olmasý gibi avantajlarýna karþýn, bacaklarda 4-5 saat süren hareketsizlik, bazen uygulama sonrasý görülen baþ aðrýsý, bulantý ve tansiyon düþmesi gibi bazý istenmeyen etkileri vardýr. Burada anestezi uzman doktoru kendi deneyim ve becerisi doðrultusunda hasta için en uygun yöntemi belirleyip hastasýna önerecektir.
Epidural ile normal doðum sürecinde sýrasýnda neler yaþayacaksýnýz?
Doðum sancýlarý rahatsýz etmeye baþladýðýnda yani doðum kanalý açýklýðý 4 cm olduðunda anne iþlem odasýna alýnýr. Koldan serum takýlýr, tansiyon, nabýz ve parmak ucundan oksijen durumu takip edilir.
Baþarýlý bir epidural uygulama için annenin hekimi ile iyi bir uyum içinde olmasý, uygun pozisyonu alabilmesi esastýr. Genelde uygulama oturur durumda yapýlýr ve vücut dik durumdayken hafifçe geriye doðru yaslanýrken vücut omur çýkýntýlarýný birbirinden ayýracak þekilde belden öne doðru bükülür, çene göðse doðru yaslanýr ve her iki omuz aþaðýya doðru býrakýlýr. Bu þekilde pozisyon oluþturulduktan sonra sýrta ve bel bölgesine antiseptik ilaç sürülerek bölge mikropsuz hale getirilir ve bölge steril örtülerle örtülür. Uygulamanýn yapýlacaðý hizada cilt ve cilt altýndaki dokular ince bir iðne ile uyuþturulur. Ýþlem sýrasýnda sadece bu ince iðnenin giriþi hissedilir. Daha sonra baþka bir özel iðne ile epidural aralýða girilerek buraya kateter denilen ince tüp yerleþtirilir ve vücuda flasterler yardýmý ile sabitlenir. Kateterden ilaçlarýn verilmesinden kýsa bir süre sonra sancýlar sona erer ancak rahim kasýlmalarý engellenmez, ayni þekilde devam eder. Katetere baðlanan bir aðrý pompasý ile hasta kontrollü analjezi yöntemi kullanýlarak sancýsýzlýðýn devamý saðlanýr. Bu andan itibaren doðum gerçekleþinceye kadar her þey aynýdýr, ancak sancý hissedilmeyecektir.
Epidural ile aðrýsýz normal doðum yapan bir annenin izlenimleri:
“…Hamileliðim süresince normal doðum (epiduralli) olmasýný istiyor ve hakkýnda pek çok þey okuyordum. Epidural opsiyon beni rahatlatsa da okuduklarým bende þüphe yaratmýþtý. Ancak anestezi doktorum gelip bizimle sabahtan tanýþýp, anlatýnca yapacaklarýný hiç sorgulamadan güvendim kendisine. Aðrýlarým baþladýðýnda ekibi ve ekipmaný ile odaya geldi. Açýkçasý hazýrlýk o kadar uzun sürmüþtü ki korkmadým diyemem. Zaten kendisiyle de bu duygumu hemen paylaþtým. Bana dedi ki bizim hazýrlýðýmýz uzun sürer, detaycýlýðýmýzdan. Hepsi sizin rahat etmeniz için. Belime bir iðne yapýlacaðý için sýrtým dönük bütün olanlarý sadece duyabiliyor, hiçbir þey izleyemiyordum. Yapýlan iþlem o kadar kýsa sürdü ki ne olduðunu, ne zaman epiduralin takýldýðýný anlayamadým bile. Ýlaç sayesinde doðum stresinin yanýnda bir de aðrýlarýn zorluðunu yaþamadan daha rahat, kolay doðum süreci geçirdim. Bu yöntem olmadan asla normal doðum yapamazmýþým. Bebek ve anne için stressiz bir doðum yapabilmek için büyük bir nimet….”
Sezaryende Epidural Anestezi
Bir mucizeye tanýklýk etmek, en kýsa taným bu olsa gerek. Nasýl mý? Bilinciniz tamamen yerinde, omuzlarýnýzdan aþaðýya örtüler altýndasýnýz, önünüzde bir perde, bedeninizin alt yarýsý uyuþmuþ, ameliyat sýrasýnda acý veya aðrý dýþýnda her þeyin farkýndasýnýz. Ameliyathanedeki herkes yanýnýzda ve size destek oluyor, size her detay hakkýnda bilgi veriliyor, hatta koþullar uygunsa baba da doðuma alýnabiliyor. Bu vaziyette bebeðinizin doðumunu hissetmek ve bir taraftan ameliyatýnýz devam ederken onun kokusunu anýnda duymak iþin mucize boyutu. Daha sonra doktorunuz ameliyatý sürdürürken bir yandan sohbet edebiliyorsunuz.
Epidural anestezi gerçekten de doðru olarak uygulandýðýnda sezaryen ile doðumda da oldukça uygun bir yöntemdir. Uygulanýþ þekli açýsýndan normal doðumdakinden hiçbir farký yoktur. Fark yalnýzca verilen ilacýn dozundadýr. Ameliyat aðrýsýnýn duyulmamasý için normal aðrýsýz doðumda kullanýlandan daha fazla ilaç vermek gerekir. Verilen ilaç da tamamen ayni yani sadece lokal anesteziktir. Epidural anestezi uygulandýktan sonra sinirlerin ilaç tarafýndan bloke edilip iyice uyuþmasý için bir süre beklemek gerekir. Bu süre 15 dakika kadardýr. Bu süre sonunda ameliyat hemen baþlamaz, önce size küçük bir uyarý verilip aðrý duyup duymadýðýnýz sorulur, anestezinin tamamen yerleþtiðinden emin olduktan sonra ameliyata baþlanýr. Ameliyatýn baþlamasý ile bebeðin rahim dýþýna alýnmasý arasýnda geçen süre 5 dakika civarýndadýr. Bu süre operasyonun en heyecanlý bölümüdür, bebeðin doðumu ile birlikte heyecan mutluluða dönüþür, ameliyat salonunda bulunan Çocuk Saðlýðý ve Hastalýklarý Uzman Doktoru ilk kontrollerini yaptýktan sonra anne bebeðini ilk kez öpüp, koklama olanaðýný bulur. Bundan sonra yaklaþýk yarým saatlik bir bekleme süreci yani ameliyatýn tamamlanma süreci vardýr. Ameliyat tamamlanýp, son cilt dikiþleri konduktan sonra son kontroller yapýlýp anne bebeðine bilinci tamamen yerinde olarak kavuþacaktýr. Ameliyat sonrasý normalde aðrýlý geçen ilk 48 saatlik süre içerisinde epidural uygulama sýrasýnda yerleþtirilmiþ olan kateterden (ince bir tüp) bir aðrý pompasý yardýmý ile epidural yolla sürekli düþük dozda ilaç verilerek bu dönemin tamamen aðrýsýz geçmesi saðlanýr. Þayet ilaç dozu az gelip de aðrý yeniden baþlarsa anne cihazýn butonuna basarak önceden belirlenmiþ olan ek dozu kendisine uygulayabilir. Buna hasta kontrollü analjezi diyoruz. Özetle epidural anestezi ile sezaryen sonrasý anne uyumuyor, bebeðinin doðduðunu görebiliyor, doðar-doðmaz bebek anne yanýna verilebiliyor, hatta koþullar uygunsa baba da doðuma alýnabiliyor. Bu tür durum ve duygular da müsait olduðu için daha tercih edilebilir bir yöntem olarak sunulabiliyor. Böylece aileye yeni bir bireyin katýlmasýyla, yeni bir dönem keyifle baþlamýþ oluyor.
“Epiduralli sezaryen” ile bebeðine kavuþan gazeteci-yazar Elif Þafak duygularýný þu þekilde ifade etmektedir.
“…düpedüz þahitlik ediyorsunuz bir mucizeye. Ýnsan denilen mucizenin dehre geliþine. Nasýl mý? Üzerinizde bir perde, bedeninizin yarýsý uyuþmuþ, kalan yarýsý ise alarm halinde. Bilinciniz yerinde, ameliyat esnasýnda yapýlan her þeyi duyumsuyorsunuz, aðrý veya acý hariç. Gözlerinizi çevirdiðiniz noktada lambalar ve doktorlarýn yüzleri. Ýþte öyle bir anda gördüðünüz insanlarýn güler yüzlü olmasý, size uzun uzun, ince ince özenle her þeyi anlatmalarý, bilgi vermeleri o kadar önemli ki. Bu vaziyette bebeðin doðumuna þahitlik ediyor, ameliyatýn hem nesnesi hem de ayný zamanda bir aktörü oluveriyorsunuz. Doktor ameliyatý sürdürürken bir yandan sohbet ediyoruz. Tuhaf bir duygu bu. Kesilip biçilirken felsefeden, edebiyattan, sanattan, tarihten konuþmak. ..eþsiz bir tecrübeymiþ bir kadýnýn doðum anýna tanýklýk edebilmesi. Sessiz bir kamera kesilip her þeyi dakika dakika izleyebilmesi. Derken, adeta kendiliðinden, bir baþka boyuttan gelircesine bir aðlama sesi. Perdenin öteki yanýndan uzatýveriyorlar bebeði. Ve size düþen tek bir þey var öyle bir anda, yapabileceðiniz tek bir þey: Katýla katýla, þükrede þükrede aðlamak.”
Ýnternetten alýntý: http://www.tchaber.com/haber.php?haber_id=19301,
http://www.tumgazeteler.com/?a=4007295
Epidural anestezi-analjezi kimlere uygulanabilir:
Genelde genç ve saðlýklý anne adaylarý içi epidural uygulamalar için kýsýtlayýcý bir neden yoktur, yani hemen her anneye epidural anestezi-analjezi uygulanabilir. Ancak nadir de olsa uygulamayý zorlaþtýran veya olanaksýz kýlan bazý nedenler bulunabilir. Bel omurlarýnda uygulamayý engelleyecek sorunlar, uygulama yapýlacak bölgede enfeksiyon varlýðý, kanama pýhtýlaþma bozukluklarý bunlara örnektir. Yapýlan kontrollerde uygulama için herhangi bir engel olmadýðýna karar verildikten sonra son karar anne adayýna aittir. Anne epidural konusunda bilgili, bilinçli, istekli ve psikolojik olarak hazýr durumda olmalýdýr. Anestezi uzman doktoru annenin her türlü sorusunu cevaplayarak onu en iyi þekilde aydýnlatmalýdýr. Ancak ýsrarcý ikna çabalarý olumlu sonuç vermez, anne hiçbir þekilde epidural uygulamayý kabul etmeyebilir. Bu durumda genel anestezi daha iyi bir seçenek olacaktýr. Bazen anne epidural ile baþlayan operasyonun bir aþamasýnda aðrý duymasa da rahatsýz olabilir, etrafýnda olanlarý görmek istemeyebilir, nadiren de anestezi tam tutmayabilir, bu durumda zaten daha öncesinde genel anestezi koþullarý hazýr olduðundan ameliyatýn genel anestezi tamamlanmasý mümkündür. Ancak bu nadir görülen bir durumdur.
Olasý komplikasyonlar
Bel omurlarý, omurilik bölgesi denilince doðal olarak akla ’Sinirler harap olur mu, felç olur muyum?’ gibi sorular gelebilir. Uygun koþullarda, konusunda uzman olan hekimler tarafýndan uygulandýðýnda bu endiþelere yer yoktur.
Yapýlacak bölgesel uyuþturma uygulamalarý esnasýnda ve sonrasýnda ortaya çýkabilecek düzeltilmesi mümkün olan sorunlar þunlardýr:
· Tansiyon ve nabýz düþmesi: Gebelik nedeni ile bebeðin ana toplardamara baskýsýnýn da katkýsýyla en sýk görülen yan etki ani tansiyon düþmesidir. Baþ dönmesi, göz kararmasý, kendini fena hissetme gibi belirtilerle fark edilir. Önceden damar yolundan yeterli sývý (-serum) verilmesi veya bazý damar daraltýcý ilaçlarla kolayca önlenebilir. Ameliyat sýrasýnda veya sonrasýnda nabýz ve tansiyonda düþme olabilir. Her an yanýnýzda olan anestezi uzmaný doktorunuz gerektiðinde müdahale edecektir. Bu nedenle aþýrý stres dýþýnda pek görülmez.
· Baþ aðrýsý: Spinal anestezi uygulamalarý sonrasý ortaya çýkabilir. Epidural anestezinin yan etkisi deðildir, genellikle iþlem sýrasýnda hareket edildiðinde veya çok deneyimli olmayan ellerde uygulandýðýnda dura zarýnýn kaza ile delinmesi sonucu nadiren görülebilir. Dura zarýnýn delinmesine baðlý dura dýþýna sývý kaçmasýyla oluþtuðu düþünülür. Hareket edince, ayaða kalkýnca çoðalan bazen oldukça þiddetli olabilen karakteri vardýr. Bulantý da eþlik edebilir. Çok sývý ve kafein içeren içecekler alýnarak, batýn içi basýncý artýrýcý uygulamalarla, olabildiðince yatak istirahatý ile ve gerekirse çeþitli ilaçlarla yok edilir.
· Bel Aðrýsý: Bazý doðumlardan sonra epidural yapýlsa da yapýlmasa da bel aðrýsý görülür. Hamileliðe baðlý vücudun aðýrlýk merkezinin zamanla öne kaymasýyla bel kaslarýnýn bunu karþýlamasýnýn, doðum sonrasý aniden deðiþmesine baðlayanlar vardýr.
· Bulantý ve kusma: Ameliyat sýrasýnda veya sonrasýnda nadiren ortaya çýkabilir. Gerekli müdahale anestezi uzmaný doktorunuz tarafýndan yapýlacaktýr.
· Enfeksiyon: Her enjeksiyonda olduðu gibi bu giriþimlerde de enfeksiyon oluþabilir. Oluþmamasý için özen gösterilmektedir.
· Kullanýlan ilaçlara baðlý yan etkiler ortaya çýkabilir. Bazý hastalarda hafif alerjik reaksiyonlar görülebilir. Bölgesel, geçici kaþýntý kendiliðinden veya basit bir ilaç yardýmýyla geçer.
· Sinirsel komplikasyonlar: Bölgesel anestezi sonrasý geçici veya kalýcý sinirsel hasarlar nadiren de olsa ortaya çýkabilir. (10 000-100 000 de birden az)
· Baþarýsýz blok: Epidural anestezi uygulamasý ile ameliyata baþlandýktan sonra hastanýn aðrý duymasý ya da ameliyatýn süresinin sinirin uyuþturulmasý için kullanýlan ilacýn etki süresinden uzun sürmesine baðlý olarak hastanýn ameliyatýna devam edilebilmesi için anestezi uzmaný doktorunuz uygun gördüðü ek bir uygulama (sedasyon veya genel anestezi) yapmak zorunda kalabilir.