x

Genel Bilgiler

x

x

x

x

x

Unutkanlýk, kiþinin etkinliklerinde kýsýtlýlýða yol açan ve beynimizin en önemli iþlevlerinden biri olan bellek bozukluðu sonucu ortaya çýkan bir sorundur. Özellikle yaþlýlarda bunama hastalýðýnýn ilk bulgusu olabileceðinden dolayý ciddiye alýnmasý gerekir. Yaþlanma ile kiþilerde ýlýmlý bir unutkanlýk olabilir. “Yaþla-ilintili unutkanlýk” ismi verilen bu durum ilerlemediði sürece herhangi bir hastalýða yol açmaz. Buna karþýn bu tip hastalarýn periyodik olarak takip altýnda olmasý gereklidir çünkü bu unutkanlýk, eðer ilerleme gösteriyorsa, ciddi hastalýklarýn habercisi olabilir.

Daha gençlerde görülen unutkanlýðýn altýnda ise sýklýkla psikiyatrik sorunlar yatar. Örneðin günümüz þehir ve çalýþma hayatýnýn getirdiði stres, depresyon, gerginlik beyin iþlevlerinden dikkat toparlama ve yöneltmeyi bozarak unutkanlýk yapar. Buna karþýn bazý vitamin eksiklikleri, guatr hastalýklarý, beyin tümörleri, beyin damarýndaki týkanmalar, beyin kanamalarý, MS ve daha bir çok hastalýk da kendisini unutkanlýkla gösterir. Sonuç olarak devam eden bir unutkanlýk týbbi olarak araþtýrýlmayý hak eden bir bulgudur.

Hafif Kognitif Bozukluk-Bunama Öncesi Durum

Yaþlýlardaki unutkanlýk hafif olmaktan çýkýp daha aþikar duruma geldiðinde ise “hafif kognitif bozukluk-HKB” adý verilen tablo ortaya çýkar. Bu durum artýk bir hastalýk olarak ele alýnmalýdýr çünkü bu durum birçok bunamanýn erken dönemini teþkil ettiðinden önem verilmesi ve araþtýrýlmasý gereken bir durumdur. Bu durumda yýllýk demans dönüþüm oraný %10’dur; yani 10 HKB hastasýndan 1 tanesi ertesi yýl bunama hastasý olur. Süre arttýkça bu oran da artmaktadýr. Bu durumun ortaya konmasý için ayrýntýlý bellek ve diðer beyin iþlevlerini deðerlendiren “nöropsikolojik testler” yapýlmalýdýr.

Yaþlýlýktaki hangi unutkanlýk durumlarýnda endiþelenilmelidir?

Yaþlýlýktaki her türlü unutkanlýk bir nörolog, psikiyatrist veya geriatristin görmesi ve takip etmesi gereken bir durumdur.

Unutkanlýðý giderek artan, unutkanlýk dýþýnda yol bulamama, aritmetik yapamama, içe kapanma, canlý hayaller görme gibi ilave bulgularý olan, ailesinde Alzheimer hastasý olan, felç geçiren, ciddi kaza geçiren kiþilerde unutkanlýk daha ciddiye alýnmalýdýr. Bilinen bir nörolojik hastalýðý olan (örneðin beyin damar hastalýðý, MS, epilepsi gibi) veya diðer týbbi hastalýklarý olan (örneðin þeker hastalýðý, kalp krizi, herhangi bir kanser gibi ) kiþilerdeki unutkanlýðýn altýnda mevcut hastalýklar yatabildiðinden daha titiz bir inceleme gerekir.

Unutkanlýk nasýl deðerlendirilir?

Ýlk olarak hekim, kiþinin þikayetlerini dinler, tüm týbbi hikayesini edinir ve ardýndan da hastayý iyi bilen bir yakýný ile konuþtuktan sonra unutkanlýðýn günlük yaþamdaki etkisini saptar. Hastayý en iyi bilen yakýn, her zaman aileden birisi olmak zorunda deðildir. Bazý durumlarda bu kiþi, bir komþu, evdeki bakýcý kadýn, mahalledeki bakkal gibi baþka birisi olabilir.

Bunun ardýndan “nöropsikolojik testler” adý verilen ve kiþi ile yüz yüze ona sorular sorma, çizimler yaptýrma ve bazýlarý bilgisayar baþýnda tuþlara basma þeklinde yaptýrýlan bir takým testler ile unutkanlýðýn tipi ve þiddeti ölçülür. Bu testlerin ardýndan hekim gerekli görürse laboratuar ve diðer tetkikleri isteyebilir (Tomografi, EEG, lomber ponksiyon, SPECT,PET, kan-idrar tetkikleri vs.) Bu tetkiklerden MR incelemesi özellikle nadir rastlanan ama unutkanlýða yol açabilecek diðer nedenleri dýþlamada oldukça etkindir. Bazý durumlarda basit vitamin eksiklikleri (B12 ve folik asit) ya da guatr hastalýklarý da unutkanlýk yapabileceðinden bunlara yönelik kan testleri de yapýlmalýdýr. Bütün tetkikler ile birlikte hekim bir klinik yargýya vararak tanýya ulaþýr.

MR çekimi yaklaþýk 20-30 dakika sürer ve hastanýn çekim sýrasýnda hiç hareket etmemesi gerekir. Kapalý yer korkusu olan kiþilere sýklýkla MR çekilemez. Devamlý hareket eden veya klostrofobisi olan hastalara MR yerine bir diðer inceleme olan bilgisayarlý tomografi yapýlabilir. Bu daha kýsa süren ve daha ferah bir þekilde yapýlan bir yöntem olmasýna karþýn MR kadar detaylý bilgi saðlamaz.

Alzheimer Hastalýðý ve Unutkanlýk

Alzheimer hastalýðý bunama yapan hastalýklar içinde en sýk izlenen bozukluktur. Ýlk bulgusu UNUTKANLIKTIR. Zaman içinde bu unutkanlýða yön bulamama, giyinememe, idrar tutamama, muhakeme yapamama ve çeþitli davranýþ bozukluklarý eklenir.

Bu hastalýk yeni bir hastalýk olmasa da hastalarýn sayýsý giderek artmaktadýr. Bu hastalýk için en önemli risk faktörünün "yaþlanma-ileri yaþ" olmasýndan ileri gelmektedir. Günümüzde tüm dünyada (özellikle geliþmiþ ülkelerde ve refah toplumlarýnda) en hýzlý artan yaþ grubunu 65 yaþ ve üstü kiþiler oluþturmaktadýr. Alzheimer hastalýðýnýn görülme sýklýðý  yaþ ile artmaktadýr (65 yaþ üstü 100 kiþiden  8’inde  Alzheimer hastalýðý görülmektedir). Yaþlanma kaçýnýlmazdýr.  Günümüzde Türkiye’de 230 bin civarýnda Alzheimer hastasý olduðu düþünülmektedir ve bu sayý ileride maalesef artacaktýr. Çünkü Türkiye’de 2000 yýlýnda 65 yaþ üstü nüfus 5 yýl içinde yaklaþýk ikiye katlanarak 4 milyon düzeyine yaklaþmýþtýr. Genç nüfusun giderek yaþlanacaðý bir ülke olarak Türkiye’de 30-40 yýl sonra bu hastalýðýn en önemli saðlýk sorunu olacaðýný söylemek münecimlik olmayacaktýr. Mevcut tedavilerin erken dönemde etkili olmasýndan dolayý ve çeþitli koruyucu tedbirleri almak amacýyla hastalýkta ERKEN TANI hatta TANI ÖNCESÝ DEÐERLENDÝRME büyük öneme haizdir.

Hastalýk Neden Olmaktadýr?

Alzheimer hastalýðý henüz nedeni tam aydýnlatýlamayan þekilde beyin hücrelerinin programlanandan daha erken ölmesi nedeniyle olmaktadýr (yaþla beraber her kiþide beyin hücre ölümü olmaktadýr ama Alzheimer hastalýðýnda bu süreç çok hýzlý ve erken olmaktadýr). Hücre ölümüyle birlikte beyin yavaþ büzüþmeye baþlar ve küçülür (bkz þekil 1) Alzheimer hastalýðý bulaþýcý bir hastalýk deðildir, bir kanser hastalýðý deðildir.  Çok nadir (yaklaþýk 100 hastanýn 5’inde) olmakla birlikte ýrsi formlarý mevcuttu ama bunlara nadir rastlanmaktadýr.

Hastalýk için en önemli risk faktörleri :
1. Yaþ (deðiþtirilemez faktör)
2. Geçmiþte depresyon (deðiþtirilebilir faktör)
3. Damar hastalýklarý (Kalp krizi, tansiyon yüksekliði, kolestrol yüksekliði...) deðiþtirilebilir faktörler
4. Geçmiþte ciddi kafa yaralanmalarý
5. Düþük eðitim düzeyi 

Korunmak için ne yapmalýyýz?

• Genel saðlýmýza dikkat etmeliyiz.
• Saðlýklý yaþlanmalýyýz.
• Tansiyon yüksekliði, kolestrol yüksekliði gibi kalp hastalýðý riskleri bunama için de risk faktörü olduðundan kontrol altýna aldýrmalýyýz.
• Zihinsel aktivite yapmalýyýz. Bulmaca, sudoku çözmeli, kitap okumalýyýz.
• Düzenli yürüyüþ yapmalýyýz ve vücudumuzu zinde tutmalýyýz.
• Düzenli beslenmeliyiz. Katý yaðlar yerine sývý yaðlar tüketmeliyiz, daha çok yeþil sebzeli yiyecekler yemeliyiz.
• Özellikle depresyon gibi psikiyatrik hastalýklar varsa tedavi olmalýyýz.
• Aþýrý alkol tüketmemeliyiz. Günde 1 kadeh kýrmýzý þarabýn kalp ve damar hastalýklarýna iyi geldiði prensibiyle bu miktarýn üstünde alkol almamalýyýz ve tercihan kýrmýzý þarap içmeliyiz.
• Sigara içmemeliyiz.
• Unutkanlýk olduðunda “yaþlýlýktandýr” demeyip bir hekime baþvurmalýyýz.