Genel Bilgiler

Çocuklarýmýzýn saðlýklý büyümeleri en büyük hedefimizdir. Ýlk yýllar içerisinde dikkatimizi yoðunlaþtýrmamýzý gerektiren konulardan birisi de göz saðlýðýdýr. Çocuklarýmýzda gözleri ya da görme duyusunu ilgilendiren bir sorun olduðunda, belirli bir yaþa gelindiðinde ise çocuklarda sýk rastlanýlan göz sorunlarýnýn erkenden saptanabilmesi amacýyla rutin olarak göz hekiminin kontrolünden geçirilmelidir.

Bebekler nasýl görür ? 
Bebek dýþ dünya ile olan iletiþimini,  öncelikle görme duyusu ile saðlar. Ýlk günlerde 20 cm. mesafede yer alan objeleri görür. Bebeðin emme dýþýnda elde ettiði ilk duyu görme duyusudur. 20 cm. olan görme mesafesi 1 ay içerisinde 2-2.5 metreye çýkar. Bebek, anne ve babasýný, yakýnýndaki oyuncaklarý algýlar. 1. ayda renkleri de tanýmaya baþlar. Bebek  2 aylýk olduðunda iletiþimi artar, 3. aydan itibaren ise görme ve dokunma duyularýnýn geliþmesi ile çevresindeki objeleri tanýmaya baþlar. Görme duyusunun iki iþlevi vardýr, öncelikle objeleri görünce tanýmak, ikincisi ise görerek dokunma duyusunu destekleyip elimize aldýðýmýz objeleri tanýmlayabilmektir.  Bebek gözü kapalý iken bir obje ellediðinde bu bir anlam ifade etmez, ancak görünce tanýmlayabilir. Göz bir organ deðil, beynin bir uzantýsýdýr. Beyinden köken alan sinirlerin %36’sýnýn  göz dokusunu oluþturduðunu  ve yine beyinden köken alan sinirlerin toplamda %43’ünün dolaylý ya da dolaysýz olarak gözle iliþkili olduðunu söyleyebiliriz.

Bebekler ve çocuklarda göz bozukluðu nasýl anlaþýlýr ?

Bebeðin görme duyusu geliþtiðinde,  iki gözden gelen görüntü beyinde çakýþýr  ve beyinde derinlik, yani üç boyutlu görüþ baþlar.  Üç boyutlu görüþ  çok önemlidir;  doðuþtan katarakt, doðuþtan tek gözde göz tansiyonu  yüksekliði,  iki gözde farklý  düzeylerde görme kusuru (bir göz 0, bir göz  +3 gibi) ve  gözde belirgin kayma varsa üç boyutlu görüþ  tam olarak saðlanamaz.  Doðuþtan katarakt mevcutsa belirti verir  ve gözde beyaz bir leke fark edilir. Doðuþtan göz tansiyonu mevcutsa, etkilenen göz  irileþir. Ne var ki,  iki göz arasýnda  +2’den fazla görme kusuru mevcutsa,  çocukta bu durumun mevcut olduðunu algýlamak mümkün olmayabilir. Bir göz bulanýk, bir göz net görüyor ise, beyin bulanýk olaný yok farz eder. Göz kaymalarýnda da bir karýþma dönemi olur, aile fark etmez ama çocuk o sýrada çift görüyordur. Konfüzyon=karmaþa döneminde beyin,  kayan görüntüyü yok sayar ve bu durum göz tembelliðine neden olur.

18-24 ay dönemi çocuklarda rutin göz muayenesi þarttýr. Bu dönemde  bahsettiðimiz tüm bu sorunlarý  yakalama ve tedaviye baþlama þansýmýz çok yüksektir.
Üç yaþýnda da bu sorunlarý yakalarýz ama ne var ki göz tembelliðinin tedavisi  7  yaþa kadardýr. Beyin  7 yaþýndan sonra görmeyi öðrenemez. Bir göz tembel ise, gözlük  ve  tembelleþen gözü zorlamak için saðlam gözü kapama tedavisi ile tembelleþen gözü beyne hatýrlatmamýz gerekmektedir.  7  yaþýndan sonra beyin, görme ile ilgili bu tarz egzersizleri artýk kabul etmediðinden,  7  yaþa kadar ne kadar uzun bir eðitim süremiz olursa o kadar baþarý þansýmýz yükselmektedir.  Tüm bu nedenlerle tüm çocuklarýn  1.5 – 2 yaþ arasýnda rutin göz muayenesinden geçmeleri þarttýr. 
Bebeklerde göz enfeksiyonlarý ve gözyaþý kanal týkanýklarý nasýl düzeltilir ? 
Her tür göz enfeksiyonunda  göz hekimi muayenesi gerekmektedir. Bebek ya da çocuk hangi ayda olursa olsun, her iki gözde olan kýzarýklýk ve çapaklanma durumunda göz hekimi muayenesine götürülmelidir.

Doðuþtan göz yaþý  kanalý  týkanýklýðý demek olan dakriyosistit durumu bebeklerin yaklaþýk olarak %8’inde gözlenir. Bu durumda,  göz yaþýný alýp genize akýtan kanal týkalýdýr.Gözyaþý, gözyaþ ý kesesinden yukarýya doðru geri akar ve iltihaplanma ve çapaklanmaya neden olur. Bu durumda antibiyotiklerle tedavi gerekir, ayrýca göze masaj uygulanmalýdýr. Masaj, iki burun köküne emme basma tulumba þeklinde basýnç uygulayýp býrakma þeklinde olmalýdýr. Böylece gözyaþý  kanalýný  týkayan zar üzerinde basýnç uygulanmýþ olur. Eðer týkalý olan gözyaþý  kanalý , bebek  1  yaþýna geldiðinde kendiliðinden açýlmazsa,  genel anestezi altýnda bir gümüþ çubuk yardýmýyla açýlýr. Bu iþlem, beþ dakika zamanýmýzý alan çok basit bir iþlemdir.

Bebek ve çocuklarda  göz alerjisi olur mu?
Bebek ve çocuklarda gözde kaþýntý oluþtuðunda da alerji þüphesi oluþmalýdýr. Alerji mevcudiyeti, kendisini gözde kýzarýklýk ve kaþýntý þeklinde göstermektedir.  Gözde alerji olduðunda buluð çaðýna kadar sürer  ve göz hekimi takibi gereklidir.
Gözler çapaklanýyorsa iltihap, Gözler kaþýnýyorsa alerji, Gözler yanýyorsa gözde kuruluk akla gelmelidir.

Bebek ve çocuklarda  göz kaymasý neden olur ?

Tuvalet eðitiminde yaþandýðý gibi, ilk 18 ay boyunca gözlerde arada bir basit kaymalar gözlenebilir.  Bunun nedeni,  sinirlerin, henüz  myelin kýlýfýyla sarýlmamýþ olmalarý nedeniyle  olgunlaþmamýþ olmalarýdýr. Devamlý olan göz kaymalarý  ise sorun teþkil eder. Tanýnýn konabilmesi için göz hekiminin muayenesi gerekir.

Yalancý þaþýlýk (pseudo-strabismus):  Ufak bebeklerde gözler,  burun yanlarýnda saðlý sollu yer alan burun plakalarýnýn altýna saklanabilmektedir, bu durum bebeðin kafasý büyüyünce geçeceðinden gerçek bir problem söz konusu deðildir.

Gözde gerçek kayma oluþtuðunda göz hekimi öncelikle göz içerisinde tümör arayacaktýr. 20.000 bebeðin birinde gözlenen retinoblastoma, gözün kaymasýna yol açar ve ancak erken teþhis edilirse tedavi edilebilinir.

Gözde kayma olduðunda,  ya gözlükle ya da cerrahi giriþimle tedavi edilir. Vakalarýn %99’u gözlüðe ihtiyaç duyar, bazen cerrahi giriþim de gerekir.

Gözde titreme, göz kapaðýnda düþüklük, göz hareketlerinde kýsýtlýlýk gibi durumlarda hem göz hekimi hem de çocuk sinir hastalýklarý uzmaný görüþü gerekir. Bu tarz þikayetler çocuðun sinir sistemini de ilgilendirir.

Erken doðan bebeklerde ne tip göz sorunlarý olabilir ?
·         Gözdeki retina, erken doðmuþ bebeklerde az geliþmiþtir, retinada kolaylýkla anormal yapýda damarlar geliþebilmektedir.  Prematür bebek solunum sýkýntýsý  nedeniyle oksijen almýþ  olsun olmasýn, muhakkak göz hekimi tarafýndan görülmeli ve retina damarlarýnýn  incelenmesi  için göz dibi  muayenesinden geçmelidir.

çocuklarda güneþ gözlüðü kullanýlabilir mi ? 
·         Renkler öðrenilerek elde edebildiðimiz bir duyu, bu nedenle çocuklar renkleri öðrenmelidir. Güneþ gözlüðüne alýþan ve  seven bir bebek güneþ gözlüðünü sýk kullanýrsa renkleri ve renk tonlarýný öðrenmesi zorlaþabilir.  Çocuklara uygun güneþ gözlüklerinin,  camlarýnýn kaliteli olmasý  ve  çok koyu renkte olmamalarý ve   gözlük çerçevelerinin kenarlarýnýn kapalý olmasý gerekmektedir.  Kalitesiz ürünler kullanýldýðýnda,  gözbebeklerinin aþýrý büyümesine ve ultaviyolenin retinada hasara yol açmasýna neden olabiliriz. Çocuklarda yazýn siperlikli þapka kullanmanýn ön planda olmasý gerektiðini de belirtelim. Aþýrý alerjik çocuklar ile  ten rengi çok açýk olan çocuklar ve ýþýða karþý aþýrý hassasiyeti olan çocuklar ise muhakkak güneþ gözlüðü kullanmalýlar.

çocuklarda renk körlüðü nasýl farkedilir ?

·         Beþ yaþýndan sonra, özelikle okul döneminde araþtýrýlmalýdýr. Renk körlüðü genellikle ailevidir, renkleri görmemeyi deðil, renklerin tonlarýný fark edememeyi tanýmlar. Renk körlüðü olan çocuk renklerin tonlarýný seçemediði için, Karadeniz ormanlarý gibi renk cümbüþü içerisindeki doða görüntülerinden hoþlanmaz. Renk körlüðü problemi olanlar, eriþkin hayatta araba kullanýrken alacakaranlýkta çok zorlanýrlar. Gri yolda gri bir araçla karþýlaþtýklarýnda gelen arabanýn hýzýný kestiremezler ve kolaylýkla trafik kazasýna yol açabilirler. Ýskandinav ülkelerinin uyguladýðý, kontakt açýlýnca farlarý da açma uygulamasý bu açýdan deðerli bir önlemdir.