x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
Týbbi literatürde dýþ gebelik "ektopik gebelik" veya "extrauterin gebelik (ex-u)" olarak da geçer.
Dýþ gebelik taným olarak, sperm hücresi ile döllenmiþ yumurtanýn rahim dýþýnda baþka bir dokuya yerleþtikten sonra o bölgede geliþmesidir.
Dýþ gebeliðin en çok yerleþtiði yer ise bir kadýnýn fallop kanallarý veya diðer ismiyle fallop tüpleridir.
Dýþ gebelikler tüpler haricinde; yumurtalýkta (ovarian gebelik), karýn içerisinde (abdominal gebelik), rahim aðzýnda (servikal gebelik) da olabilmektedir.
Ayrýca rahim içerisinde normal bir gebelikle birlikte dýþ gebelik görülmesine "heterotopik gebelik" denir. Bu durum ortalama 30000 de 1 görülür.
Dýþ gebelik erken gebelik döneminde görülen ciddi komplikasyonlardan biridir. Oluþan gebelik dýþ gebelikse embriyo kesin olarak kaybedilmekte ve anne hayatý da ciddi olarak tehlike altýnda kalmaktadýr.
Dýþ gebeliðe baðlý anne ölümleri, çok kýsa süre öncelerine kadar gebeliðe baðlý anne ölümleri arasýnda birinci sýradaydý.
Günümüzdeki erken taný yöntemleri ve tedavi seçeneklerindeki geliþmeler sayesinde hastalýk erken dönemde, anne hayatýný tehlikeye sokmadan tanýnabilmekte; hatta annenin tüpünde hasar meydana gelmeden tedavi edilebilmektedir.
Dýþ gebelik genellikle yumurtanýn tüpler aracýlýðý ile rahime transferi sýrasýnda oluþan bir problemden kaynaklanmaktadýr.
Kadýn her adet döneminde yumurtalýklarýndan yumurta atar ve bu yumurta spermle karþýlaþýrsa birleþir ve tüpler aracýlýðý ile rahime doðru ilerler. Bu nedenle "tüm gebelikler tüplerde baþlar", ancak belli bir süre sonunda (6-7 günde) cenin bir yandan bölünerek diðer yandan tüplerin fizyolojik kasýlma hareketleri ile rahim içine doðru yolculuðunu tamamlar ve oraya yuvalanýr. Bu þekilde rahim içinde bir gebelik baþlamýþ olur.
Tüp içerisindeki kanalda oluþan herhangi bir yapýþýklýða baðlý mekanik bir problem veya tüplerinin fizyolojik olarak daha az hareketlerine baðlý bir durum varsa yumurtanýn rahime doðru ilerlemesi engellenmektedir.
Tüplerdeki mekanik darlýklar, erkekten gelen spermin geçiþine izin verirken yumurtanýn geçiþini engeller. Böylelikle tüpte döllenen yumurta rahime doðru ilerleyemez ve darlýk bölgesine yerleþerek tüplerde büyümeye baþlar (Tubal gebelik).
Eðer problem teþhis edilemezse belli bir süre sonunda bu gebelik tüpü bombeleþtirip yýrtýlmasýna sebep olarak iç kanama ile kadýnýn ölmesine neden olabilir.
DIÞ GEBELÝK NEDENLERÝ
Geçirilmiþ Salpenjitis (Tüplerin iltihabý)
Dýþ gebelik geçiren kadýnlarýn %50’sinden fazlasýnýn nedeni "salpenjit" yani tüplerin enfeksiyonudur. Salpenjit tek taraflý (unilateral) olabileceði gibi iki taraflý (bilateral) da olabilir.
Salpenjit sýklýkla cinsel yolla bulaþan bazý mikroorganizmalarýn (gonore ve klamidya gibi) tüplerde yaptýðý enfeksiyondur. Bu enfeksiyon, çok ince olan tüp içi kanallarý tam veya kýsmi olarak týkayýp, tüp içersindeki hassas mukozada mikroskopik boyutta zedelenmelere neden olur.
Cinsel yolla bulaþtan koruyan kombine doðum kontrol haplarý, prezervatif ile normal bakýr spiraller dýþ gebelik görülme olasýlýðýný azaltýr. Ancak spiralle bir gebelik oluþmasý halinde, bunun dýþ gebelik olma þansý normale göre oldukça fazladýr.
Hastalýk tüpleri tam olarak týkarsa gebelik hiç oluþmaz ve durumda kýsýrlýk oluþur. Eðer tüp kýsmi olarak týkanmýþsa veya mukozada mikroskopik zedelenme varsa da dýþ gebelik oluþabilir.
Doðuþtan (konjenital) Tüp Anormallikleri
Kadýnýn tüpleri yapýsal olarak yumurta geçiþinin mümkün olamayacaðý kadar dar yapýda olabilir.
Tüplerin Etrafýndaki Yapýþýklýklar
Geçirilmiþ salpenjitis, tüp etrafýnda yapýþýklýða neden olabilir. Ayrýca apandisit, yumurtalýk kisti operasyonlarý veya barsak operasyonlarý gibi alt karýn bölgesine yapýlan ameliyatlar sonrasýnda geliþen karýn içi yapýþýklýlar tüplerin serbestçe hareket etmesini engelleyerek dýþ gebeliðe neden olabilir.
Yine "Endometriozis" adý verilen bir hastalýkta da tubal yapýþýllýklara (adezyon) baðlý olarak dýþ gebelik riskleri artmaktadýr.
Doðum Kontrol Yöntemi Baþarýsýzlýðý
Tüp baðlanmasý sonrasý veya rahim içi araç (spiral) kullanýrken gebe kalýnmasý halinde bu gebeliðin dýþ gebelik olmasý olasýlýðý biraz daha fazladýr. Ayrýca yalnýzca progesteron içeren doðum kontrol haplarý (minipill’ler), progesteronlu spiraller veya progesteronlu cilt altý implantlarý da dýþ gebelik riskini bir miktar arttýrýrlar.
Progesteron hormonu, tüplerin hareketliliðinde azalmaya neden olarak dýþ gebelik þansýný arttýrýr.
Kýsýrlýk tedavileri
Kýsýrlýðýn bizzat tüplerdeki hasardan kaynaklanýyor olmasý, kýsýrlýk tedavisi amacý ile yapýlan giriþimler ve ilaç tedavileri dýþ gebelik riskini bir miktar arttýrýr. Tüp bebek iþlemleri, aþýlama ve ovulasyon indüksiyonlarý (yumurtlama tedavileri) bunlar arasýndadýr.
Dýþ gebelik toplumda yaklaþýk 40-100 gebelikte bir görülmektedir. Son yýllarda dýþ gebelik vakalarýnda bir artýþ söz konusudur. Bunun sebebi eskiye oranla cinsel yolla bulaþan hastalýk oranýnýn artmýþ olmasý ve erken taný yöntemlerindeki teknolojik geliþmedir.
DIÞ GEBELÝK BELÝRTÝLERÝ
Dýþ gebeliðin henüz tüpte hasara yol açmadýðý, karýn içine kanamanýn olmadýðý erken dönemdeki yakýnmalar çok belirgin deðildir. Hiç bir yakýnma da olmayabilir.
Bununla birlikte alt karýn bölgesinde aðrý, kasýkta tek taraflý aðrý, bir adet rötarý sonrasýnda lekelenme tarzýndaki vaginal kanamalar, göðüslerde hassasiyet ve bulantý hissi sýklýkla rastlanýlan þikayetlerdir.
Dýþ gebelik tanýsý konamadan, karýn içine kanama baþlamýþsa bu bulgulara ilaveten; alt karýn bölgesinde ani ve þiddetli bazen omuza vuran bir aðrý ile tansiyon düþmesine baðlý baygýnlýk hissi ortaya çýkar.
Dýþ gebelik en sýklýkla düþükler (abortus) ile karýþmaktadýr. Çünkü abortuslarda da adet gecikmesi sonrasýnda kasýklarda aðrý ve kanama þikayetleri bulunmaktadýr.
Ayýrýcý tanýda akut apandisit, over torsiyonu ve bir takým barsak hastalýklarý gibi durumlar da düþünülmelidir.
Aþaðýdaki taný yöntemleri ile ayýrt edilebilmektedir.
DIÞ GEBELÝK TANISI ÝÇÝN YÖNTEMLER
β-hCG ("Beta-HCG" olarak okunur): Serumda bakýlan gebelik testidir. Teþhis için ilk önce hastada gebelik varlýðýnýn saptanmasý için bir gebelik testi yapýlmalýdýr.
Ýdrarda yapýlan testlerde hatalý sonuçlara rastlanabildiði için serumda yapýlan β-hCG testleri tercih edilmektedir.
Beta HCG Hormonu ile ilgili ayrýntýlý bilgiler için týklayýnýz >>>
Hematokrit (tam kan sayýmý): Dýþ gebelik iç kanamaya neden olmuþsa bu kanamanýn þiddeti konusunda fikir vericidir.
Ultrason (vaginal ultrason): Kadýn genital organlarýnýn ayrýntýlý olarak izlenebilmesine olanak saðlayan bir yöntemdir. Teþhiste β-hCG testi ile birlikte transvajinal ultrason görüntülemesi altýn standarttýr.
Ultrasonografik olarak gebelik kesesinin nereye yerleþtiði ve karýn içi kanama olup olmadýðý tespit edilebilir.
Dýþ gebelik týbbi terminolojide ektopik gebelik, extrauterin gebelik veya ex-u olarak da bilinmektedir.
Transvajinal ultrasonda genellikle tüplerde yerleþmiþ gebelik ürünü "gebelik ringi" (gebelik halkasý) olarak izlenmektedir.
Dýþ gebelik (ektopik gebelik) en sýk olarak tüplerde ortaya çýkmaktadýr. Tüplerde ortaya çýkan dýþ gebeliðe "tubal gebelik" adý verilmektedir.
Üsttteki Resim- Transvajinal ultrasonda bir hastamýzda sað over (yumurtalýk) komþuluðunda yerleþmiþ 10 mm lik dýþ gebelik (tubal gebelik) izlenmektedir. Hastamýza acil olarak laporoskopi ile salpenjektomi (tüpün çýkarýlmasý) ameliyatý uygulanmýþtýr.
Ruptüre olan (yýrtýlmýþ olan) dýþ gebelik durumlarýnda batýn içinde bol miktarda kan bulunmaktadýr. Hýzlý ilerleyen dýþ gebeliðe baðlý iç kanamalar anne hayatýný da riske sokmaktadýr. Bu nedenle dýþ gebelikte hýzlý taný ve tedavi þarttýr.
Kuldosentez: Gerekli görüldüðünde yapýlan tanýsal bir iþlemdir. Vajinadan karýn boþluðuna girilip enjektörle çekilerek karýn içi kanamanýn olup olmadýðý tespit edilir.
Dilatasyon ve küretaj: Ultrasonda rahim içi gebelik olmadýðý tespit edildiðinde, dýþ gebeliðe ait rahim içi deðiþiklikleri saptamak için yapýlýr. Kürtaj sonu alýnan materyal inceleme için patolojiye gönderilir.
Dýþ gebelikte rahim içinde gebelik olmasa da gebeliðin hormonal etkisi ile "desidual reaksiyona baðlý (Arias Stella reaksiyonu)" rahim iç zarýnda (endometrium) kalýnlaþma olmuþtur. Bu nedenle hastanýn kanamasý olabilir. Yapýlan kürtaj ile bu kanama da kesilmiþ olur.
DIÞ GEBELÝK TEDAVÝ YÖNTEMLERÝ
Tedavide izlenecek yol hastalýðýn taný anýndaki durumu ile ilgilidir. Eðer tüp hasar görmeden ve iç kanama meydana gelmeden taný konulmuþsa ve erken dönemde ise hasta ameliyat edilmeden ilaç tedavisi denenebilir.
Son yýllarda kullanýlmaya baþlanan ilaç tedavileri (Methotrexate, Quinacrine) ile hastaya verilen ilaçlar tüpe yerleþmiþ gebelik ürününün kanamaya yol açmadan sonlanmasýný saðlamaktadýr.
Ýlaç tedavisinde hastalar her an geliþebilecek iç kanama açýsýndan sýký bir takibe alýnýr. Seri olarak kan tahlilleri ile β-hCG (Beta HCG) ölçümleri yapýlýr. Takipte β-hCG testi düþüþü beklendiði þekilde gerçekleþmezse ikinci kür methotrexate veya cerrahi tedavi (ameliyat) düþünülebilir.
Ýlaç tedavisi dýþýnda, son yýllarda vajinal yoldan dýþ gebelik materyalinin aspirasyonu veya gebelik kesesine toksik madde enjeksiyonu ile de tedavi mümkün olabilmektedir.
Son çalýþmalarda; sonraki gebelik açýsýndan tedavi metotlarýnýn birbirine üstünlüðü olmadýðý da bildirilmektedir.
Hastada iç kanama baþlamýþsa durum acildir ve ilk önce kanama þoku ile mücadele edilir. Hastaya damar yolu ile sývý tedavisi ve kan verilerek, acil olarak ameliyata alýnýr. Ameliyat açýk karýn ameliyatý olabileceði gibi laparoskopik olarak da yapýlabilir. Operasyonda gebelik materyali tüpten alýnýr, kanamalar durdurulur. Bazen tüpün tümden alýnmasý gerekebilir.
Laparoskopik cerrahi teknikle ise mikrocerrahi prensipleri uygulanarak tüpteki hasar giderilmeye çalýþýlýr. Hiç doðurmamýþlarda ve acil ameliyat gerekmeyenlerde "laparoskopik yaklaþým" tercih edilir.
Erken taný konmuþ hastalarda tedavi sonuçlarýnýn daha yüz güldürücü olmasý nedeni ile her zaman için gebeliðin erken döneminde doktora baþvurarak gebeliðin rahim içinde olup olmadýðýnýn tespit edilmesi önemlidir.