x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
Yumurtalýklar (overler) ve tüpler (salpinks) bir arada "adneks" olarak adlandýrýlýr. Adneksiyel kitle denilince özellikle yumurtalýk ve tüplerden kaynaklanan patolojilere baðlý olarak geliþen kitleler anlaþýlmaktadýr.
Ancak kitle over dýþýnda uterus, tüpler hatta barsak veya mesane kökenli de olabilir. Adneksiyel kitle varlýðýnda bu kitlenin kökeni ve yapýsýný anlayabilmek için muayenenin yanýnda dikkatli bir öykü ve yardýmcý taný yöntemlerinin doðru ve yerinde kullanýlmasý özellikle tedavi yaklaþýmý açýsýndan önemlidir.
Tüplerden kaynaklanan kitle ve tümörler:
Piyosalpinks (Tüplerin içinin cerahatle dolmasý)
Hidrosalpinks (Tüplerin içinin berrak sulu bir sývý ile dolmasý)
Tubo-ovaryen abse
Tüpe ait kistler
Yapýsal anomaliler
Tüp kanseri
Tüple ilgili durumlar son derece nadir görüldüðü için adneksiyel kitle denildiðinde, genel olarak over yani yumurtalýk kökenli kitleler anlaþýlýr. Bu kitleler yumurtalýk kistleri olabileceði gibi, deðiþik tümörler ya da iltihabi büyümeler de olabilir. Muayenede ele gelen adneksiyel bir kitlenin yumurtalýktan köken aldýðýný söylemek her zaman çok kolay olmaz.
Adneksiyel Kitleler Nasýl Deðerlendirilir?
Adneksiyel kitlelerin deðerlendirilmesinde de iyi bir týbbi öykü (anamnez) alýnmasý son derece önemlidir. Bu öyküden yakalanacak önemsiz gibi görünen bazý detaylar tanýda son derece yardýmcý olabilir.
Öyküde en önemli noktalardan birisi hastanýn yaþýdýr. Örneðin menopoz sonrasý bir kadýnda ele gelen kitlenin kötü huylu olma olasýlýðý son derece yüksekken, 20 yaþýndan küçük kiþilerde bu kitle büyük olasýlýkla dermoid kisttir.
Üreme çaðýndaki kadýnlarda ise en sýklýkla fonksiyonel kistler görülür.
Menopoz sonrasý yumurtalýklarýn muayenede elle hissedilebilmesi patolojik bir durumken, genç ve zayýf hastalarda overler normalde ele gelebilir.
Hastanýn yaþýndan sonra anamnezde doðal olarak en çok üstünde durulan konu belirtiler yani hastanýn þikayetleridir. Over kökenli kitleler genelde pek bulgu vermediðinden belirgin bir yakýnmanýn varlýðý tanýya oldukça yardýmcý olabilir. Örneðin over kistlerinde aðrý pek sýk karþýlaþýlan bir yakýnma deðildir. Aðrý varlýðý kist ya da tümörden ziyade iltihabi olaylarý ya da endometriozis’i akla getirir.
Benzer þekilde adet düzensizliði yaratan tümörlerde de ilk önce follikül kisti ya da korpus luteum kisti düþünülür.
Adneksiyal kitle problemlerinde jinekolojik muayene ile deðerlendirme
Jinekolojik muayene kitlenin ayýrýcý tanýsý açýsýndan önemlidir. Jinekolog tarafýndan kitlenin büyüklüðü, lokalizasyonu, kistik ya da solid yapýda oluþu, hareketli ya da fikse (yapýþýk) olup olmadýðý önemlidir.
Orta hatta bulunan lezyonlar genelde rahim kökenli olurken, tek taraflý lezyonlarýn over kökenli olma olasýlýðý son derece yüksektir.
Yine, kistik ve tek taraflý kitlelerin çoðu iyi huylu olurken, solid ve çift taraflý olanlarýn habis olma olasýlýklarý fazladýr.
Eðer karýn boþluðunda sývý toplanmasý (assit) mevcutsa büyük olasýlýkla bir habaset söz konusudur.
Jinekolojik muayene sýrasýnda erkek tipi saç dökülmesinin varlýðý ya da tüylenmede artýþ erkeklik hormonu salgýlayan bir tümörü akla getirmektedir. Bu durum da nadir görülür.
Adneksiyal problemlerinde jinekolojik ultrasonografi
Teknolojideki baþ döndürücü geliþmelere paralel olarak ultrason cihazlarý da geliþmiþ olup damarlardaki kan akýmýný ve bu akýmýn þeklini belirleyen "doppler ultrasonu"nun yaygýn kullanýma girmesi adneksiyel kitlelerin deðerlendirilmesinde yeni ufuklar açmýþtýr.
Adneksiyel kitlelerin deðerlendirilmesinde kullanýlan taný yöntemleri arasýnda ilk ve en önemli yeri jinekolojik ultrason alýr. Ultrason ile kitlenin þekli, boyutlarý, lokalizasyonu, solid ya da kistik oluþu, septa (zar þeklindeki ara bölme) içerip içermediði saptanabilir.
Septa görülmesi habaset (kötü huyluluk) lehinedir. Doppler ultrasonografide kitlenin damarlanma durumu ve bu damarlardaki kan akýmýna karþý olan direncin hesaplanmasý habis olup olmadýðý konusunda deðerli fikirler verir.
Tümör Belirteçleri (Kanser tarama testleri, tumor marker’larý) Nedir?
Bazý over tümörleri salgýladýklarý hormonlar ya da bazý benzer maddeler ile kendilerin belli edebilirler. Salgýlanan bu maddelere "kanser belirteçleri" anlamýnda "tümör marker’larý" adý verilmektedir.CA 125, CA 15.5 ve CA 19.9 sýk kullanýlan tümör belirteçleri arasýndadýr.
En sýk kullanýlan tümör belirteci ise bir yüzey antijeni olan "Ca-125" dýr. Yüzey antijeni olan bu madde özellikle seröz kistadenokarsinom türü kanserde artýþ gösterir. Ayrýca:
Endometriozis
Çikulata Kisti (Endometrioma)
Enfeksiyonlar (PID, Pelvik Ýnflamatuar Hastalýk)
Uterin Myomlar
Sigara içimi
Gebelik
Mens dönemleri gibi durumlarda da Ca 125 artýþý görülebileceðinden çok güvenilir deðildir.
Kitlenin hormon salgýlayýp salgýlamadýðýný anlamak için kanda hormon düzeylerine bakýlabilir.
Kullanýlan diðer tümör belirteçleri ise β-hCG, alfa-fetoprotein, CEA gibi maddelerdir. Ancak bunlarýn hiçbirinin güvenilirliði yeterli düzeyde deðildir. Bu testler sadece fikir vermesi açýsýndan önemlidir.
Çoðu tumor marker’ý bir genital kanserin varlýðýný tespit etmekten çok tedaviye alýnan cevabýn deðerlendirilmesinde önemlidir.
Son zamanlarda meme ve over (yumurtalýk) kanseri olan kiþilerde BRCA 1 ve BRCA 2 markerlarýnýn pozitif olduðu keþfedilmiþtir. Bu nedenle ailede bu belirteçlerin pozitif olmasý kanser meme ve over kanseri açýsýndan riskleri arttýrmaktadýr.
Meme ve over kanserleri ayný familyadan olup ailesinde bunlardan birine sahip kiþilerde bu kanserlerin görülme riski de oldukça artmaktadýr.
Adneksiyel kitlelerin overden kaynaklandýðý yukarýdaki yöntemlerden biri ya da bir kaçý kullanýlarak anlaþýldýktan sonra en önemli konu habis olup olmadýðýna ve ameliyat gerekip gerekmediðine karar vermektir.
Adneks Patolojilerinde Bilgisayarlý Tomografi (BT) ve Magnetik Rezonans (MR)
Bu görüntüleme yöntemleri özellikle çok büyük kitlelerde ya da habaset düþünülen vakalarda jinekologlara jinekolojik ultrasondan daha detaylý bilgi verebilirler.
Özellikle kanser düþünülüyor ise lenf nodu büyümeleri veya hastalýðýn yayýlým derecesi ve evrelendirilmesinde yardýmcý olurlar. Over kistlerinin tanýsýnda rutin olarak uygulanmazlar.
Adneksteki kitlelerde ne zaman ameliyat gereklidir?
Kitle 6 cm’den büyükse ve þikayet yaratýyorsa
Küçük ancak solid yapýdaysa
Menopoz sonrasý dönmede ortaya çýkmýþsa
Karýn boþluðunda sývý toplanmasý (assit) varsa
Kist içerisinde septalar veya karnýbaharýmsý (papillomatöz) çýkýntýlar varsa
1-2 adet dönemi geçtikten sonra hala küçülmemiþ ise veya takiplerde büyüyorsa
genellikle operasyon gerekli olmaktadýr. Bu kriterlerin olmadýðý durumlarda ise hasta belirli bir süre takip edilebilir.