x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
Vajinal mantar enfeksiyonu nedir?
Vajinal mantar, vagina içinde “candida” türü mikroorganizmalarýn neden olduðu bir enfeksiyondur.
Halk arasýna “vajinal mantar, vajina mantarý, kandida enfeksiyonu” olarak bilinen bu durum týbbi terminolojide “vajinal mikozis, vaginal mycosis, mikotik vajinit, vajinal candida enfeksiyonu, vaginal candidiasis (vajinal kandidiyazis)” gibi isimlerle anýlmaktadýr.
Ýngilizcede ise vajina mantar enfeksiyonlarý “vaginal yeast infection” (vajinal maya enfeksiyonu) olarak geçmektedir.
Mycosis ve fungus nedir?
Mycosis, mikozis olarak okunur ve "mantar enfeksiyonu" demektir. "Fungus" da mantar mikrobuna verilen isimdir.
Mantar enfeksiyonlarý vucudun deðiþik yerlerinde oluþabilir. Örneðin vaginal mycosis "vaginal mantar enfeksiyonlarý"ný tanýmlarken, onikomikozis "týrnak mantarý" anlamýna gelmektedir.
Mantar enfeksiyonlarýna karþý kullanýlan ilaçlara antimikotik veya antifungal ilaçlar adlarý verilir.
Candida albicans nedir?
Vajinal mantar enfeksiyonlarýna neden olan pek çok mantar türü vardýr. Bu mantar türleri arasýnda en sýk olarak görüleni “candida albicans” dýr. (“Kandida albikans” þeklinde okunur).
Candida albicans (kandida albikans) tüm mantar enfeksiyonlarýnýn yaklaþýk dörtte üçünden sorumludur.
Vajinal mantar enfeksiyonu (vaginal candidiasis) ne tür þikayetler yapar, mantar enfeksiyonu belirtileri nelerdir?
Vajina mantar enfeksiyonunun en sýk görülen belirtisi vajinal akýntýlardýr. Vajinal akýntýlarýn süt, sütün kaymak kýsmý gibi þekillerde veya peynirimsi (peynir kesiði) görünümde olmasý tipik bir özelliðidir.
Vajinal akýntý ile birlikte bazen vajinal kaþýntý ve vajinal yanma da olabilir.
Bazý durumlarda genital alanda yanma, idrar yaparken yanma (disüri) gibi þikayetler görülebilmektedir. Nadiren genital alanlarda aniden ortaya þiþlik (ödem) çýkmasý ile de kendini gösterip kiþilerde endiþelenmelere sebep olabilir.
Vajinal mantar enfeksiyonuna sahip hastalarýn bir kýsmýnda iliþki sýrasýnda yanma ve acýma hissi de olmaktadýr. (Disparoni)
Vajinal kandida enfeksiyonunda vajinal koku problemi olmaz. Eðer vajinal akýntýda veya iliþki sýrasýnda vajina içinden koku da geliyorsa baþka bir vaginal enfeksiyonun varlýðý da düþünülmektedir. Özellikle bakteriyel vaginosis ve trikomonas enfeksiyonlarýnda vajinada koku problemi de ortaya çýkmaktadýr.
Vajinal kandida enfeksiyonlarýnýn süregenlik kazanmasý zaman içinde kiþilerde bir takým psikolojik problemlere de sebep olmaktadýr.
Düzenli jinekolog kontrolleri hastalýðý engellemektedir…
Peynir kesiði þeklindeki akýntýlar kývamlarýndan ötürü dýþarýya boþalmadýklarýndan dolayý "asemptomatik seyredebilir" yani çoðu hastada hiç bir belirti de vermeyebilir. Bu nedenle düzenli jinekolog kontrollerin yapýlmasý sýrasýnda tesadüfen görülebilmekte ve hastalýk yayýlarak þikayet oluþturmadan tedavileri yapýlabilmektedir.
Süregen (kronik) hale gelen vajinal mantar enfeksiyonlarýnda tedaviler zorlaþmaktadýr.
Candida vulvitis nedir?
Dýþ genital alana “vulva” adý verilmektedir. Vajinal akýntýnýn dýþ genital bölgeye (vulva) bulaþmasý ile “candida vulvitis” (mikotik vulvit, candidal vulvit, vulvar candidiasis) enfeksiyonlarý geliþmektedir.
Vulvar candidiasisde dýþ genital alanda hassasiyet, kýzarýklýk, ödem, kaþýntý ve kaþýntýya baðlý ülserasyonlar (cilt tahriþleri) görülebilmektedir.
Vajinal mantar nasýl tanýnýr?
Vajinadaki kandida enfeksiyonlarýnýn tanýsý oldukça basittir. Rutin bir jinekolojik muayene sýrasýnda vajina duvarýnýn üzerinde kireç gibi görünen (peynir kývamýndaki) plaklar mantar enfeksiyonunu iþaret eder.
Kiþinin þikayetleri ve yapýlan jinekolojik deðerlendirme ile kolay bir þekilde taný konulabilse de bazý durumlarda tanýdan kesin emin olunamayabilir. Bu durumlarda vajina içinden cam üzerine alýnan sývý üzerine potasyum hidroksil damlatýlarak mikroskop altýnda inceleme yapýlýr. Mikroskobik incelemede mantara baðlý tipik “pseudohifler”in görülmesi ile taný netleþir.
Mantar enfeksiyonlarýna baðlý bulgular rahim aðzýndan alýnan bir tarama testi olan pap smear testinde de görülebilmektedir.
Vajinal mantar enfeksiyonlarýnda vajinal kültür testlerinin önemi yoktur.
Vajinal flora ve laktobasiller (döderlein basilleri, süt basilleri) nedir?
Vajina içinde bulunan ve normalde hastalýk yapmayan bir takým mikroorganizmalar vardýr. Bu mikroorganizmalara “vajinal flora” adý verilir. Bu mikroorganizmalar arasýnda “laktobasil (süt basili, döderlein basilleri)” adý verilen yararlý bakteriler de bulunmaktadýr.
Laktobasiller (döderlein basilleri) hem diðer zararlý olabilecek mikroorganizmalarýn üremelerini baskýlamakta hem de vaginal floranýn dengesini ve asidik PH’ýný korumaktadýrlar.
Ýþte laktobasillerin sayýca azalmasý sonucunda fýrsatçý olarak ortaya çýkan zararlý mikroorganizmalar üreyerek deðiþik þikayetler oluþturabilmektedir. Mantar enfeksiyonlarý da bu fýrsatçý (oportunistik) enfeksiyonlardan birisidir.
Vajinal mantar enfeksionu (vaginanýn kandida enfeksiyonu) nasýl bulaþýr?
Vajinal mantar enfeksiyonlarý cinsel iliþki ile partnerden, hijyenik olmayan tuvaletlerden veya havuzlardan bulaþabilir.
Ancak mantar enfeksiyonlarýnýn asýl oluþma nedenleri dýþarýdan alým þeklinde olmalarýndan çok, vajinal dokudaki PH deðiþimleri veya laktobasillerin sayýca azalmalarýna baðlýdýr.
Nitekim hiç cinsel iliþkide bulunmamýþ olan (bakire) bir genç kýzda da vaginal kandida enfeksiyonu oluþabilir.
Vajina mantar enfeksiyonlarý hangi yaþlarda görülür?
Vajinal mantar enfeksiyonlarý en sýk olarak üreme çaðlarýnda (reproduktif çaðda) görülmektedir. Çünkü bu dönemde salgýlanan estrojen hormonu etkisi ile vajinal mukoza geliþmiþ ve mantar enfeksiyonlarý için uygun bir ortam hazýrlamýþtýr.
Ýlk adet görme yaþýndan önce veya menopoz döneminden sonra estrojen hormonu düzeyleri çok düþük olduðu için bu dönemlerde baþka bir neden olmadýkça mantar enfeksiyonlarýna da rastlanmayacaktýr.
Kandida enfeksiyonlarý hangi sýklýkta görülür?
Tüm eriþkin kadýnlarýn en az dörtte üçü hayatlarý boyunca en az bir kez vajinal kandida enfeksionu ile karþý karþýya kalmaktadýrlar.
Hangi durumlarda mantar enfeksiyonu daha sýk olarak ortaya çýkar?
Bazý durumlarda mantar enfeksiyonu aktive olmakta yani tetiklenmektedir. Bu durumlar:
Antibiyotik kullanýmý: Antibiotikler vajina içinde bulunan yararlý (döderlein) basilleri öldürmekte ve fýrsatçý mantar enfeksiyonlarýna zemin hazýrlamaktadýr. Özellikle penisilin grubu antibiotiklerde bu etki fazladýr.
Hamilelik: Hücresel immünite (baðýþýklýk sistemi) bebeðin reddini engellemek amacýyla hamilelik süresince baskýlanmýþtýr. Baðýþýklýk sisteminin baskýlanmasý mantar enfeksionlarý gibi fýrsatçý mikroplarýn üremesine sebep olur.
Doðum kontrol haplarý: Doðum kontrol hapý kullananlarda mantar enfeksiyonlarý daha sýk olarak görülebilmektedir. Bu durum spiral (Ria) taktýran kiþilerde de aynýdýr.
Immun baskýlanma (immunsupresyon): Yoðun stres, kortizon türü ilaçlarýn kullanýmý gibi faktörlerle immun sistemin (baðýþýklýðýn) baskýlanmasý durumunda mantar enfeksiyonlarý daha sýk ortaya çýkmaktadýr.
Sentetik iç çamaþýrlarý: Naylon veya sentetik iç çamaþýrlarýnýn kullanýmý durumunda genital alan nemli kalmakta ve bu durum mantar enfeksiyonunun üremesine neden olmaktadýr. Bu nedenle pamuklu iç çamaþýrlarýnýn kullanýmý önerilmektedir.
Kronik sistemik hastalýklar: Þeker hastalýðý ve tiroid hastalýklarý gibi kronik hastalýðý olanlarda vaginal mantar daha sýk olarak oluþmaktadýr.
Özellikle þeker hastalýðýnda kan þekerinin yükselmesi vajinal sývýdaki þekerin de artmasýna sebep olmakta, bu durum mantarýn üremesi ile sonuçlanmaktadýr. Þeker hastalarýnda kan þeker düzeyinin düzenli olarak regule edilmesi bu durumu engelleyebilir.
Ýrritan maddeler: Vajina içine sýkýlan parfümler, pedler, yanlýþ vaginal tampon kullanýmlarý alerjik etkiye sebep olarak mantar oluþmasýný saðlayabilmektedir.
Vajinal duþ: Vajina içinin basýnçlý su ile yýkanmasý asit olan PH’nýn yükselmesi ile bir takým bakteriyel ve mantar enfeksiyonlarýna neden olabilmektedir. Bu nedenle vajina içinin su veya sabun ile yýkanmamasý önerilmektedir.
AÝDS: Vucut direncini düþüren bu hastalýkta vajinal kandida enfeksiyonu sýk olarak ortaya çýkmaktadýr.
Aids ile ilgili bilgiler için týklayýnýz >>>
Sýk ve zorlu cinsel iliþkiler: Cinsel iliþkilerin sýk olmasý, iliþki sýrasýnda vajinal kuruluk olmasý gibi durumlarda penisin vajina içindeki hareketleri “mikrotravma” etkisi oluþturarak vajinal mukozada küçük cilt çatlaklýklarýna neden olabilir. Bu cilt çatlaklýklarý arasýnda mantar enfeksiyonunun üremesi oldukça kolay olmaktadýr.
Diðer sebepler: Þiþmanlýk (Obesite), kronik servisit, radyasyon, hormonal ilaç kullanýmlarý da mantar enfeksiyonlarýna zemin hazýrlamaktadýrlar.
Vajinal mantar enfeksiyonlarýnda tedavi nasýldýr? Antimikotik (antifungal) tedavi nedir?
Vajinal mantar enfeksiyonlarýnýn tedavisinde hem aðýzdan (sistemik etkili) hem de vajinal yoldan (lokal etkili) ilaçlar kullanýlmaktadýr.
Mantar enfeksiyonlarýný tedavi etmek için kullanýlan ilaçlara “antimikotik ilaçlar (antimikotikler, antifungal ilaçlar)” denilmektedir.
Aðýzdan (oral yolla) alýnan antimikotik ilaçlar önce kana geçmekte daha sonra da vajinal doku içine girerek mantar hücrelerini yok etmektedir.
Aðýzdan alýnan antimikotik ilaçlar genelde tek günlük tedaviler þeklindedir. Itrakonazol ve Flukanozol türü ilaçlar en sýk olarak reçete edilen mantar ilaçlarýdýr.
Aðýzdan alýnan ilaçlarýn daha iyi etki edebilmesi için vajinal yoldan ilaçlarla desteklenmesinde fayda vardýr. Vajinal yoldan alýnan mantar ilaçlarý fitil, ovül, krem þekillerinde olabilir. Eðer dýþ genital alanda da tahriþ söz konusu ise antimikotik cilt kremleri de tedaviye eklenebilir.
Kronik mantar enfeksionu nedir?
Bir yýl içinde dört veya daha fazla mantar enfeksiyonu ataðý geçiren kiþilere “kronik mantar enfeksiyonu” teþhisi konulur. Kronik mantar enfeksiyonlarýný tedavi etmek daha zordur ve daha uzun zaman alýcýdýr.
Kronik mantar enfeksiyonu geçiren kiþilerde, mantar enfeksiyonuna sürekli sebep olabilen nedenler (kan þekeri ölçümleri, hiv testi gibi) yapýlmalýdýr. Ayrýca bu kiþilerin eþlerinin de tedavisi önerilmektedir.
Özellikle kronik (süregen) mantar enfeksiyonlarýnda tedavi kadar etkili hatta tedaviden daha da önemlisi mantara sebebiyet veren durumlarýn ortadan kaldýrýlmasýdýr.
Gebelikte mantar enfeksiyonu tedavi edilebilir mi?
Evet. Daha önce de belirtildiði gibi hamilelik süresince mantar enfeksiyonlarý daha sýk olarak ortaya çýkmaktadýr. Bunun nedeni gebelik sýrasýnda hücresel tipte vucut direncinin gebelik materyalinin reddini engellemek amacýyla baský altýna alýnmýþ olmasýdýr.
Gebelik süresince oluþan mantar enfeksiyonlarýnda, lokal etkili (vajinal yoldan) bazý mantar ilaçlarý (antimikotik ilaçlar) verilebilmektedir.
Vajina içine fitil, krem veya ovul þeklinde uygulanan bu ilaçlarýn kana geçme durumlarý olmadýðý için gebelik süresince ilk üç aydan itibaren kullanýlmalarýnda sakýnca bulunmamaktadýr. Ancak yine de doktor kontrolü ve izni olmadan rastgele ilaç kullanýlmamasý önerilir.
Gebelik döneminde çok zorda kalmadýkça aðýzdan (oral) antimikotik ilaçlar KULLANILMAZ !.. Çünkü aðýzdan alýnan mikotik ilaçlar kandan geçerek fetuse zarar verebilir.
Mantar enfeksiyonlarýnda eþ tedavisi de gerekli midir?
Vajinal mantar enfeksiyonlarý genelde eþlerde bir probleme neden olmaz ve eþ tedavisini rutin olarak gerektirmez. Ancak cinsel partnerlerde genital alanda kýzarýklýk, kaþýntý gibi þikayetler mevcutsa ve bu durum laboratuar testleri ile mantar enfeksiyonunu gösteriyorsa tedavisi þarttýr. Aksi takdirde yalnýzca kadýnýn tedavi edilmesi durumunda erkek eþden yeniden bulaþ olacaktýr.
Yine, kadýnlarda süregen (kronik) mantar enfeksiyonu varsa ve bu durum sürekli tedavilere raðmen geçmiyorsa erkek eþe antimikotik (antifungal) tedavi uygulanmalýdýr.
Vajinal Mantardan Nasýl Korunabilirim?
Naylon deðil, pamuklu iç çamaþýrlarý tercih edin
Ýç çamaþýrlarýnýzý yüksek derece kaynattýktan sonra ütüleyerek giyin
Dar deðil geniþ pantolonlarý tercih edin
Su ya da sabunla vajina içini asla yýkamayýn
Vajina dýþ yüzeyini de sabunla deðil yalnýzca su ile yýkayýn (aksi takdirde ciltteki asit manto bozulmaktadýr)
Genital alana irritan (tahriþ edici) maddeler içeren parfümlerin sürmeyin, uygun olmayan vajinal tamponlarý kullanmayýn
Cinsel iliþkilerde mümkün olduðunca kondom kullanýn
Hijyenik olmayan tuvalet ve yüzme havuzlarýndan uzak durun
Ýliþki sýrasýnda vajinal kuruluk yaþýyorsanýz su bazlý vajinal kayganlaþtýrýcý (lubrikan) maddeleri kullanmanýzda fayda olacaktýr
Düzenli (altý ayda bir) jinekolojik muayenelere gidin (Jinekolojik muayenelerde hiçbir bulgu vermeden vajinal akýntýlar saptanabilmekte ve tedavi edilebilmektedir).
Vajinal akýntý problemi yaþýyorsanýz bu mantar enfeksiyonlarý haricinde bakteriyel vaginosis, trikomonas enfeksiyonlarý, ureaplasma ve mikoplasma enfeksiyonlarý, klamidya enfeksiyonlarý gibi pek çok enfeksiyonlara baðlý olabilir. Ayrýca rahim aðzý yaralarý (servisitler) de vajinal akýntýlar üretebilir. Bu durumda smear testinizin de yapýlmasýnda fayda olacaktýr.
Diðer taraftan "mikst enfeksiyon" adýn verdiðimiz bazý durumlarda bir kaç mikroorganizma türü bir arada üremiþ olabilir. Muayene olmadan eczaneden direkt olarak alýnýp kullanýlan ilaçlar size yarar deðil, zarar getirebilir. Bu yüzden vajinal akýntý yaþayan hastalarýn jinekolojik muayene olmalarý önerilir.