x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
Latin dillerinde sist (cyst) idrar kesesi yani “mesane”, sistit (cystitis) ise “idrar kesesi iltihabý (enfeksiyonu)” anlamýna gelmektedir. Halk arasýnda yanlýþlýkla sistik olarak da geçebilmektedir.
Sistit; mikrobik bir enfeksiyon sonucu ortaya çýkabileceði gibi kimyasal bir irritan (tahriþ) veya travmatik bir zedelenme sonucunda da oluþabilmektedir. Bakteriyel bir enfeksiyon sonucu oluþmayan sistit türüne “amikrobik sistit” adý verilmektedir.
Sistit Ne Kadar Sýk Olarak Görülmektedir?
Eriþkin kadýnlarýn hemen hemen yarýsý tüm hayatlarý boyunca en az bir kez aðrýlý sistit ataðý geçirmektedir.
Sistit erkeklere oranla kadýnlarda daha sýk olarak izlenmektedir…
Mesaneden idrarýn çýktýðý deliðe kadar olan kanal þeklindeki boruya “idrar kanalý” denmektedir. Ýdrar kanalýnýn Latince’deki karþýlýðý “urethra (üretra)” olarak geçmektedir.
Kadýnlarda üretra kanalý erkeklere göre daha kýsadýr; dolayýsý ile dýþarýdan gelen mikroplar daha kolay bir þekilde mesaneye taþýnabilmektedir. Bunun sonucu olarak kadýnlarda sistitin ortaya çýkmasý erkeklere göre tam 10 kat daha fazladýr.
Kadýn Genital Anatomisi için týklayýnýz >>>
Ýdrar kesesi iltihabýnýn (mesane enfeksiyonu) belirtileri nelerdir?
Ýdrar kesesi iltihabýnýn yani sistitin en sýk belirtileri idrar yaparken yanma ve sürekli idrara sýkýþma hissinin olmasýdýr.
Hastalar idrara sýk sýk çýkmalarýna raðmen tuvalette idrarlarýný zorlanarak ve azar azar yapabilmektedirler.
Ýdrar yaparken yanma bazen o kadar þiddetli olmaktadýr ki hastalar bunu sanki o bölgenin “camla veya býçakla kesilmesi” þeklinde tarif etmektedirler.
Bazen de idrar yolu enfeksiyonuna baðlý olarak kiþiler tuvalete yetiþemeden idrarlarýný kaçýrabilmektedirler. Bu duruma da inkontinens (incontinence) adý verilmektedir.
Ýdrar kaçýrma problemleri ve tedavi yöntemleri için týklayýnýz >>>
Ýdrar kesesi infeksiyonu olan sistitin diðer bulgularý ise karnýn alt bölgesinde (kasýk bölgesi) olan aðrýlardýr. Bu aðrýlar zaman zaman bele doðru da yayýlabilmektedir.
Yine, kiþiler tuvalette idrar yaparken idrarlarýnýn bulanýk, pis kokulu, bazen de kanamalý olduðunu izlemektedirler. Kanama ile kendisini gösteren sistite “hemorajik sistit (kanamalý sistit)” adý verilmektedir.
Sistit enfeksiyonu olan hastalarda bulantý ve kusma þikayetleri de görülebilmektedir.
Ateþ ise nadiren ortaya çýkmaktadýr. Eðer yüksek ateþ tabloya eþlik ederse enfeksiyonun böbreklere doðru yayýlmýþ olduðu düþünülmektedir.
Ýdrar Problemlerinde Týbbi Terminoloji
Týbbi literatürde;
Ýdrar yaparken yanma “disüri (dysurea, dizüri)”,
Sürekli idrar varmýþ hissi “urgency” (örcýnsi),
Sýk idrara çýkma “poliüri (polyurea, poliüri)”,
Kasýk aðrýsý “pelvik aðrý”,
Ýdrar kaçýrma “inkontinens (incontinence)”,
Bakterilerle bulaþma “kontaminasyon (contamination)”
Bakterilerin bir bölgede birikmesi “kolonizasyon (colonization)” olarak geçmektedir.
Ýdrar kaçýrma problemleri ve tedavi yöntemleri için týklayýnýz >>>
Sistit Türleri
Ýdrar kesesi iltihaplarý kabaca mikrobik (mikroorganizmalarla oluþan) veya mikrobik olmayan sistit (mikroorganizmalar olmaksýzýn oluþan) þeklinde ikiye ayrýlmaktadýr.
Mikrobik Sistitler- E.Coli ve diðer bakteriler
Tüm sistitlerin yaklaþýk yarýsý mikrobik sistit þeklindedir. Ýdrar yolu mikrobik iltihaplarýnýn en sýk nedeni "Escheriacia Coli" (E. Coli) denilen ve baðýrsaklarda normalde de bulunan bir bakteridir. E. Coli bakterisi halkýmýz arasýnda daha çok “koli basili” adý ile bilinmektedir.
E. coli haricinde kadýnlarda idrar yolu enfeksiyonlarýna sebep olan diðer mikroorganizma türleri arasýnda klebsiella, proteus, stafilokok ve enterobakter grubu bakteriler bulunmaktadýr.
Normalde idrarýn asidik PH’ý ve iþeme sýrasýndaki akým hýzý bu bakterilerin idrar kanalý (urethra) duvarýnda birikerek tutulmasýný yani “kolonizasyonunu” engellemektedir.
Ýdrar akýmýndaki yavaþlama, aþýrý bakteri ile bulaþma (kontaminasyon) ve idrar PH’ýnýn yükselmesi gibi durumlarda bakteriyel (mikrobik) sistit ortaya çýkabilmektedir.
Amikrobik Sistitler (Bakteriyel Olmayan Sistitler)- Balayý Sistiti
Mikrobik olmayan sistitler genellikle idrar yolu veya idrar torbasýnýn tahriþi veya zedelenmesine baðlý olarak ortaya çýkmaktadýr.
Özellikle yeni evlenen bayanlarda idrar kanalýna travmatik etkiyle ortaya çýkan “balayý sistiti” bu türdendir.
Ayrýca kokulu sabun ve deterjanlarla küvette uzun süre köpük banyosu yapýlmasý da idrar yolunda kimyasal tahriþ ve mikrobik olmayan sistit oluþumuna neden olmaktadýr.
Özellikle sýcak yaz aylarýnda bilindiði gibi insanlar sýklýkla havuzlara girerek serinlemekteler. Bu havuzlarýn mikroplardan arýndýrýlmasý iþlemi ülkemizde sýklýkla klorlama yöntemiyle yapýlmaktadýr. Ýþte klor bazý kiþilerde idrar borusunun aðzýnda tahriþ ve ödeme neden olmakta ve sistit belirtileri ortaya çýkmaktadýr.
Klorlama yapýlmadýðý takdirde de havuz sularýnýn mikroplanmasý sonucunda kadýnlarda mikrobik sistit oluþmasý olasýlýðý yükselmektedir. Bu nedenle havuzlarda klorlama yerine ozonlama sistemiyle mikroplardan arýndýrma belki de en saðlýklý dezenfeksiyon yöntemidir. Avrupa’da artýk birçok havuzun mikroptan arýndýrýlmasý ozonlama yöntemiyle olmaktadýr.
Diðer taraftan baharatlý yiyecekler, yumurta, çikolata gibi besinler de idrar kesesi ve idrar borusu için tahriþ edici olabilmekte ve mikrobik olmayan sistite yol açabilmektedir.
Balayý sistiti nedir?
Balayý sistiti özellikle yani evlenen veya ilk kez cinsel iliþki deneyimi yaþayan bayanlarda ilk iliþkiden birkaç gün sonra idrar yaparken aðrý ve yanma, sýk idrara çýkma (poliüri) ve kasýk aðrýsý þikayetleri ile kendisini gösteren bir sistit durumudur.
Balayý sistiti, ilk seksüel iliþki sonrasý vajinal duvarýn üst kýsmýndan geçen idrar kanalýnýn mekanik etkiyle irritasyonu sonucunda ödem (þiþlik) geliþmesi sonucunda ortaya çýkmaktadýr. Oluþan bu ödem idrar akýmýný yavaþlatarak enfeksiyon geliþimini de kolaylaþtýrmaktadýr.
Bu durum daha sýk olarak balayý dönemlerine denk geldiði için bu sistite balayý sistiti adý verilmiþtir.
Balayý sistiti Ýngilizce’de “honeymoon cystitis” olarak geçmektedir.
Sistitin hangi hastalýklar ile karýþabilmektedir?
Bir kiþiye sistit tanýsýný koymak basit gibi görünmekle birlikte bazý durumlarda hastalar yanlýþ taný alabilmektedirler.
En sýk olarak
- Mesane tümörleri,
- Mesane taþlarý,
- Vajinal enfeksiyonlar,
- Rahim aðzý (serkiks) enfeksiyonlarý ve yaralarý,
- Rahim enfeksiyonlarý sistit ile karýþabilmektedir. Bu nedenle kesin taný koyabilmek için bu durumlarýn da araþtýrýlmasý gerekmektedir.
Hemorajik sistit (“kanamalý sistit”) nedir?
Kanamalý sistit olarak da bilinen hemorajik sistit, mesane (idrar torbasý) içinde birikip kolonizasyon yapan bakterilerin mesane duvarýna penetrasyonu ile kan damarlarýnda kanama yapmasý sonucunda ortaya çýkmaktadýr. Kliniðe bu durum kiþinin idrar yaparken kanama þikayetinin olmasý ile yansýmaktadýr.
Sistit bakirelerde de oluþabilir mi?
Evet. Sistitin oluþmasý için bir kiþinin cinsel iliþkiye girmiþ olmasý þartý yoktur.
Ayný cinsel aktif kadýnlarda olduðu gibi genç kýzlarda, hatta bebeklikten çocukluk dönemine kadarki tüm süreçlerde, kadýnlarda ve erkeklerde sistit görülme olasýlýðý bulunmaktadýr.
Gebelerde sistit sýk olarak mý görülür?
Evet. Gebelerde tüm idrar yolu enfeksyonlarý gibi sistit de sýk olarak görülmektedir.
Hamilelerde idrar yolu enfeksiyonlarýnýn sýk olarak görülmesinin önemli nedenleri arasýnda büyüyen rahmin mesane ve idrar kanallarýna basý yapmasý, vajinal bölgede bakteri kolonizasyonun artmasý ve vucud direncinin (immünitenin) azalmasý sayýlmaktadýr.
Ayrýca "asemptomatik bakteriüri" adý verilen bir durumda kiþide idrar yolu enfeksiyonu ile ilgili hiç bir bulgu olmamasýna raðmen yapýlan idrar tetkikinde bakteri yoðunluðu mevcuttur. Gizli idrar yolu enfeksiyonu olarak da adlandýrýlan bu durumun mutlaka tedavisi yapýlmalýdýr.
Sistit tanýsý nasýl konulmaktadýr?
Sistit tanýsý için bayanlarýn bir jinekolojik veya ürolojik deðerlendirmeleri þarttýr. Kesin taný klinik deðerlendirme ve yapýlacak laboratuar tetkikleri ile konulabilmektedir.
Laboratuvar testleri arasýnda en sýk olarak Tam Ýdrar Tetkiki (TÝT), idrar kütürü ve antibiogram testi, hemogram (tam kan sayýmý) ve ultrason deðerlendirmesi sayýlabilir. Çok nadiren ileri tetkikler de gerekebilmektedir.
Sistitin tedavisi nasýldýr?
Sistit tedavisi genellikle kýsa süreli antbiotik veya idrar temizleyici (üriner antiseptik) ilaçlarla yapýlmaktadýr.
Uygun antibiotik seçiminde geniþ spektrumlu antbiotikler tercih edlebileceði gibi idrar kültür ve antibiogram testi sonucuna göre de belirleme yapýlabilir.
Penisiln alerjisi olmayan kiþilerde penisilin, penisilin alerjisi olanlarda sefalosporin türü ilaçlar sistitte ilk tedavi alternatifi olarak görülmektedir.
Tekrarlayan Sistitlerden Kaçýnmanýz için Öneriler
Sistit problemi bazý kadýnlarda daha sýk olarak ortaya çýkabilmektedir. Bünyesel yatkýnlýk, iyi beslenememe, düzensiz hayat tarzý, kiþisel hijyene önem vermeme, sigara gibi kötü alýþkanlýklar sýk mesane iltihabýna yatkýnlýk saðlayan nedenler arasýnda bulunmaktadýr.
Ayrýca;
• Ýdrara çýkmanýn düzenli olmasý ve sýk sýk ertelenmemesi
• Özellikle hijyenik olmayan küvetlerde oturarak banyo yapýlmasý yerine duþ tarzýnda yýkanmanýn tercih edilmesi
• Küvette banyo sýrasýnda parfümlü sabun, köpük ve deterjan kullanmaktan kaçýnýlmasý
• Büyük abdest ve idrar yapýldýktan sonra genital bölge temizliðinin önden arkaya doðru ve ýlýk suyla yýkama þeklinde yapýlmasý önemlidir.
Yine, sýk olarak “amikrobik sistit” sorunu yaþayan bayanlar yüksek dozda klor ve dezenfektan içeren havuzlardan kaçýnmalýdýrlar.