x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
Memenin görevi nedir?
Memeler, bebeðin belli bir geliþim aþamasýna kadar besin ihtiyacýný karþýlamak üzere süt üretim ve salgýsý ile emzirmeden sorumlu yapýlardýr. Ayný zamanda kadýnlara zerafet ve cinsel çekicilik veren cinsel organlar arasýndadýr.
Biz saðlýk personelleri olarak bu süt verme organlarýný "meme" olarak adlandýrmamýza raðmen halkýmýz arasýnda bu organlara "göðüs" adý verilmektedir. Halbuki göðüs memeyi deðil, akciðerleri saran bölgeyi tarif etmektedir.
Meme geliþimi nasýl olur?
Memeler, ergenlik öncesi dönemde kýz ve erkek çocuklarýnda yaklaþýk ayný büyüklükte olmalarýna karþýn, ergenlik döneminde yumurtalýklarda östrojen hormonu üretiminin baþlamasýyla hýzlý bir þekilde geliþim gösterirler.
Memelerin ulaþtýðý en son büyüklük genetik etkenlerle yakýndan ilgili olmakla beraber, vücudun yað oraný da büyüklüðü etkileyen diðer bir etkendir.
Ayrýca memelerin büyüklüðü vücuttaki hormonal deðiþikliklerle de iliþkilidir. Özellikle adet öncesi dönemlerde kadýnlar memelerinde dolgunluk ve bazen hafif aðrý hissedebilirler. Bu dolgunluk ve hassasiyet adet görmekle beraber kaybolur.
Gebelik döneminde östrojen ve prolaktin hormonlarýnýn üretiminin daha da artmasý, memelerin büyümesine ve bazen de hassaslaþmasýna neden olur.
Meme dokusunun yapýsý nasýldýr?
Meme dokusu temelde vücut ter bezlerinden türemiþ bir yapýdýr ve göðüs bölgesinde 2. ile 7. kaburgalar arasýnda yerleþmiþtir. Dýþ kýsmý cilt ile kaplý bu dokunun iç yapýsýnda salgý bezleri, yað dokusu ve bað dokusu bulunur.
Üstteki resimde memenin iç yapýsý yandan yapýlan bir kesitte görülmektedir.
Meme dokusu ile hemen arkasýndaki göðüs kasý olan "pektoral kas"ýn kýlýfý ile arasýnda yer alan boþluk, bu dokuyu nispeten hareketli kýlar.
Memelerin her birinde ortada "meme baþý" (veya meme ucu) adý verilen koyu renkli yuvarlak bir yapý vardýr. Bu yapýnýn ortasýnda da "meme ucu" (aerola mamma) adý verilen silindir þeklinde, sütün esas boþaldýðý yapý yer alýr.
Meme baþýnda yer alan salgý bezleri kaygan bir sývý salgýlayarak bu bölgenin esnek kalmasýný ve enfeksiyonlardan korunmasýný saðlar.
Her meme, "meme lobu" adý verilen 15-20 adet baðýmsýz süt üreten birimden oluþur. Her lob kendi içinde 20-40 adet daha ufak alt birime ayrýlýr. Bu alt birimler yine kendi içlerinde esas süt üreten hücrelerin toplandýðý çok sayýda bölüme ayrýlýrlar.
Meme dokusu içinde üretilen sütü dýþarýya taþýmak için çok sayýda süt iletim kanal ve kanalcýklarý bulunur. Böylece üretilen süt üretim yerinden kanalcýklara, kanalcýklar birleþerek daha büyük olan kanallara geçer.
Bebek emdikçe, memenin kanallarýnda bulunan süt, bebeðin diþetleri ve dudaklarýnýn yaptýðý baskýyla hemen meme baþýnda yer alan süt depocuklarýna ("sinüslere") ve buradan da meme ucunda yer alan çok sayýda minik deliklerden bebeðin aðýz boþluðuna akar.
Memede süt üreten birimleri birbirine baðlayan ve meme dokusuna saðlamlýk kazandýran yapýlara "Cooper baðlarý (Cooper ligamentleri)" adý verilir.
Meme dokusu hem kan damarlarý hem de lenf dolaþým sistemi açýsýndan oldukça geliþmiþ bir yapýya sahiptir ve dokunun lenf kanallarý koltuk altýnda yer alan lenf bezlerine (aksiller lenf bezlerine) taþýnýrlar.
Gebelikte memelerde ne tür deðiþimler olur?
Meme dokusu gebelik döneminde artan hormonlarýn etkisiyle daha ilk haftalardan itibaren önemli deðiþikliklere uðrar.
Gebelik döneminde artan östrojen hormonu memelerin içindeki süt iletim kanallarýný geliþtirir.
Yine gebelik döneminde salgýsý belirgin olarak artan progesteron hormonu, süt salgýsýný yapacak olan süt üretici birimlerin büyümesini ve geliþmesini saðlar. Bu deðiþikliklerde gerekli olan enerji ve besin maddelerini saðlamak için meme dokusuna giden kan akýmý da önemli derecede artar ve bu nedenle göðüslerin üzerinde yer alan yüzeye yakýn toplardamarlar belirginleþerek daha geniþlemiþ olarak görülürler.
Kolostrum nedir?
Memede gebelik süresince oluþan hormonal etkiler ile bebeðin ilk sütü oluþmaya baþlamaktadýr. Bebeðin ilk sütüne kolostrum denir. Kolostrum halk arasýnda "aðýz sütü" olarak bilinir.
Bu deðiþiklikler neticesinde gebeliðin ikinci yarýsýndan itibaren kolostrum (aðýz sütü) adý verilen bu ilk süt, meme kanallarýnda salgýlanmaya hazýr olarak bekler.
Bazý anne adaylarýnda gebelik döneminde belirgin þekilde kolostrum salgýsý olabilir ve bu durum normal kabul edilir.
Prematüre (zamanýndan önce doðmuþ) bebeklerin ihtiyaç duyduðu besin maddeleri ile, miadýnda (gününde) doðanlarýnki birbirinden farklýdýr ve buna uygun olarak gebelik haftasýna göre kolostrumun bileþimi de önemli deðiþiklikler gösterir.
Böylece herhangi bir nedenle prematüre doðum gerçekleþirse bebeðin annesinden emdiði süt, erken doðmuþ olmanýn getirdiði ihtiyaçlara daha iyi cevap verir.
Prolaktin ve Oksitosin Hormonlarý
Prolaktin ve oksitosin hormonlarý da ayný estrojen ve progesteron hormonlarý gibi süt üretiminde ve üretilen sütün süt kanallarýnda ilerlemesinde önemli görevler üstlenir.
Bebek meme baþýný emdikçe annenin beyin dokusunun derinlerinde bulunan hipofiz bezinde "prolaktin hormonu" salgýsý artar. Kana geçen bu hormon buradan meme dokusuna geçerek süt yapýcý hücrelerin süt yapýmýný baþlatmasýný saðlar.
Bebeðin emmesi prolaktin salgýsýný artýrmasý yanýnda hipofiz bezinden kana "oksitosin hormonu" salgýlanmasýný da artýrýr. Hatta yalnýzca bebeðin hayal edilmesi veya aðladýðýnýn duyulmasý bile ayný etkiyi yaratabilir.
Oksitosin hormonu süt üreten hücrelerin etrafýnda bulunan kas dokusunu harekete geçirerek bunlarýn kasýlmasýný ve bu kasýlmayla da sütün kanallarda ilerlemesini saðlar. Ayrýca oksitosin hormonunun kanallarý geniþletici etkisi sütün kanallarda ilerlemesini daha da kolaylaþtýrýr.
Oksitosin hormonunun yüksek dozlarda rahimi kasýcý etkileri de vardýr ve bu nedenle bu hormon doðum eylemi fizyolojisinde ve doðum sonrasý rahimin kasýlarak "toparlanmasýnda" önemli görevler üstlenir. Rahmin kasýlarak toparlanmasý ile doðum sonrasý kanama miktarý azalmaktadýr.
Oksitosin hormonunun rahimi kasýcý bu etkilerinden "suni sancý" oluþturulmasýnda ve doðum sonrasý kanamalarý durdurmada da faydalanýlýr ve bu amaçla bu hormonunun ilaç haline getirilmiþ þekli serum içinde dýþarýdan verilir.
Süt üretimi arz ve talep kanunlarýna göre iþler. Bebek ne kadar emerse o kadar çok hormon salgýlanýr ve o kadar çok süt üretilir.
Emzirme sýrasýnda neler hissedersiniz?
Emzirme eylemi esnasýnda anne sütü kanallarda ilerlediðinde oluþan "hareketlenme" anne tarafýndan hissedilebilir. Bunu anneler emzirme esnasýnda göðüslerde "karýncalanma", "yanma", "uyuþma", "kaþýntý", "ürperme" ya da daha farklý þekillerde, genellikle "rahatsýzlýk vermeyen garip bir his" olarak hissederler. Bazý anneler ise süt kanallarda ilerlediðinde hiçbir þey hissetmezler.