x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
Biyopsi nedir? Biyopsi nasýl yapýlýr?
Biopsi herhangi bir dokudan mikroskop altýnda patolojik veya genetik inceleme amacýyla bir “parça alýnmasý” demektir.
Biyopsi sonrasý alýnan materyaller çoðu zaman patoloji laboratuarlarýna gönderilmekle birlikte bazý özel durumlarda genetik analiz amaçlarýyla “genetik laboratuvarlarý”na da gönderilebilir.
Bu bölümde biopsi olayýnýn genetik kýsmý deðil, daha çok kastedilen patolojik kýsmý ele alýnmaktadýr.
Biyopsi terminolojisi
Biyopsi (biopsi) halk arasýnda “parça alýmý”, “numune alýmý”, “parça çýkartýlmasý” gibi sözcüklerle anýlmaktadýr. Ýngilizce’de parça (numune, örnek) kelimesinin karþýlýðý “sample”, parça alýmý (örnekleme) ise “sampling” olarak geçmektedir.
Þüpheli dokulardan alýnan biopsi materyaline numune, örnek, parça, materyal veya sample isimleri verilmektedir.
Patoloji Laboratuarý ve Patolojik Ýnceleme
Çoðu kez hastalardan alýnan her türlü örnek parçalar (örnekler, numuneler, materyaller) patoloji laboratuvarýna gönderilebilmektedir. Bu anlamda konunun önemini belirtmek için týp eðitiminde “hastanýn týrnaðýný bile kessen patolojiye gönder” deyimi mevcuttur.
Laboratuara gelen örnekler öncelikle gözlemlenerek nitelikleri, aðýrlýklarý ve hacimleri not edilmektedir. Bu iþleme “gross deðerlendirme” veya “makroskobik deðerlendirme” adý verilmektedir.
Makroskobik (gros) inceleme sonrasýnda numuneler usule uygun þekilde ince bloklar halinde kesilmekte ve boyanarak mikroskobik incelemeye tabi tutulmaktadýrlar. Bu incelemeye de “mikroskobik deðerlendirmesi” denmektedir.
Patolog ve Patoloji teknisyeni kimdir?
Patoloji laboratuarýna gönderilen numuneleri incelemeye hazýrlayan yardýmcý saðlýk personeline “laborant, patoloji teknisyeni veya patoloji teknikeri” adlarý verilir.
Makroskobik deðerlendirme sonrasýnda mikroskop altýnda inceleme yapan uzman hekime ise “Patolog veya Patoloji uzmaný” adý verilir.
Patolog, patoloji bilimi konusunda uzmanlaþmýþ hekimlere verilen isimdir. Patho kelimesi “hastalýk” , -oloji kökü “logos” tan türeyen “bilim” anlamýna geldiðinden patoloji kelimesini “hastalýk bilimi” olarak da Türkçeleþtirebiliriz.
Patologlar, ayrý ayrý branþlarda çalýþan tüm hekimlerden gelen örnek materyaller üzerinde çalýþtýklarý ve kesin tanýnýn konulmasýnda kilit görevde olduklarý için omuzlarýnda büyük bir yük taþýrlar.
Biopsi ne amaçla yapýlýr?
Vucudun þüpheli görülen her bölgesinden kesin taný koymak ve deðerlendirme amaçlarýyla biopsi yapýlabilmektedir. Bazý alýnan biopsilerde þüpheli dokunun tamamý çýkartýlmakta ve bu þekilde biyopsi tedavi edici de olabilmektedir.
Kesin taný ancak patolojik deðerlendirme sonucunda konulmaktadýr…
Evet. Pek çok rahatsýzlýklarda klinik ve kan deðerleri ile ön taný konulmasýna raðmen kesin taný koymak için biyopsi alýnarak dokunun patolojik deðerlendirmesi þarttýr.
Biyopsi nerelerden alýnabilir?
Biyopsi uygun olan her türlü organdan yapýlabilir. Bu organlar arasýnda en sýk olanlarý arasýnda deri biyopsileri, tiroid biyopsileri, meme biyopsileri, karaciðer biyopsileri ve kemik biyopsileri sayýlabilir.
Ayný zamanda biyopsiler organlar haricinde belli kitle veya kistlerden de yapýlabilirler. Bu þekilde alýnan biopsilere “kist biyopsisi” veya “kitle biopsisi” adý verilir.
Kistler “içi sývý dolu kesecikler”e verilen genel isim iken kitleler daha “sert yapýdaki tümoral dokularý” tariflemektedir.
Biyopsi türleri nelerdir?
Ekstirpasyonel Biyopsi (Total biyopsi, Eksizyonel biyopsi): Þüpheli kitlenin tamamýnýn çýkartýlmasýna “ekstirpasyonel biyopsi” adý verilir. Eksizyonel biyopsi, Total biyopsi ve extirpasyonel biyopsi ayný anlama gelmektedir.
Total biyopsi (Ekstirpasyonel biyopsi, Eksizyonel biyopsi) sonrasý hastaya hem taný konulabilmekte hem de kitle tam olarak ortadan kalkmaktadýr. Bu nedenle hem taný koydurucu hem de tedavi edici özelliði vardýr.
Parsiyel Biyopsi (Kýsmi biopsi): Kitlenin bir kýsmý çýkarýlýrsa buna “parsiyel biyopsi” adý verilir. Parsiyel biyopsi ile kýsmi biopsi ayný anlama gelmektedir.
Ýnce Ýðne Aspirasyon Biyopsisi (FNA): Ýçi boþ olan ince bir iðne ile girerek yüzeyel dokulardan parça alýnmasý iþlemidir.
Ýnce iðne aspirasyon biyopsileri en sýklýkla meme ve tiroide uygulanmaktadýr. Ýnce iðne aspirasyon biyopsisi, Ýngilizce karþýlýðý olan “Fine needle Aspiration (FNA)” þeklinde de geçmektedir.
Jinekoloji ve Obsterikte (Kadýn Doðum Branþýnda) biyopsinin önemi nedir?
Tüm týp bilimleri gibi jinekoloji (kadýn hastalýklarý) ve obstetrik’te (gebelik ve doðum bilimi) de biyopsinin çok önemli deðeri vardýr.
Ön tanýdan þüphelenilen pek çok hastalýðýn kesin taný alabilmesi için biyopsi þarttýr.
Jinekoloji (kadýn hastalýklarý) ve obstetrik (gebelik ve doðum bilimi) branþý bir çok bölümü içinde barýndýran týbbýn ana branþlarýndan birisidir.
Jinekoloji ve Obstetrik branþýný alt bölümlere ayýrýp bu bölümlerde yapýlan biopsileri ayrý ayrý sýralarsak:
Obstetrik (gebelik ve doðum bilimi)
Koryon villüs biyopsisi (Chorion Villus Sampling, CVS): Bazý özel durumlarda gebeliðin 11-12. haftalarý arasýnda plasentadan alýnan örnek materyal ile bebeðin kromozom testi çalýþýlmaktadýr. Koryon villüs biyopsisi patoloji deðil “genetik laboratuarý”nda yapýlan ve özellikle down sendromu açýsýndan tanýsal öneme sahip bir testtir.
Jinekoloji (Kadýn Hastalýklarý)
Over (yumurtalýk) Biyopsisi: Ameliyatlarda yapýlan overden (yumurtalýk) parça alýnmasý iþlemidir.
Serviks Biyopsisi: Servikal biyopsi olarak da bilinen bu iþlemde rahim aðzýndan parça çýkarýlmaktadýr. Servikal biyopsiler daha çok “kolposkopi” adý verilen büyüteç altýnda serviksin (rahim aðzýnýn) asidik bir takým solusyonlarla temasýndan sonra beyazlaþan kýsýmlardan yapýlmaktadýr.
Serviks (rahim aðzý) sinirsiz bir organ olduðu için, servikal biyopsi iþlemi son derece aðrýsýz bir þekilde uygulanabilmektedir ve anestezi verilmesine gerek yoktur.
Endometriyal biopsi: Özellikle endometrial hiperplazi gibi rahim içinin ultrasonda kalýnlaþma görülmesi durumunda veya uzun süreli adet kanamalarýnda hem taný hem de tedavi amaçlarý ile rahim içinden biyopsi alýnabilir. Rahim iç zarý “endometrium” olarak bilindiði için rahim içi zarýndan parça alýnmasý iþlemine “endometriyal biopsi” adý verilir.
Endometriyal hiperplazi ve endometrial biopsi ile ilgili ayrýntýlar için týklayýnýz >>>
Endocervical Küretaj (ECC): Rahim içi kanalýn “küret” adý verilen kazýyýcý bir aletle kazýnarak yapýlan iþleme endocervical küretaj (ECC, endoservikal küretaj veya rahim kanalýný kazýma) adý verilmektedir. Alýnan materyal inceleme için patoloða gönderilmektedir.
Rahim aðzý kanserleri kadýnlarda meme kanserinden sonra ikinci sýklýkta görülen kanserler olduðu için bir tarama testi olan smear testi haricinde kolposkopi, serviksin biyopsisi (servikal biopsi), endocervical küretaj (ECC) gibi ileri tetkiklerle servikal deðerlendirmeler önem kazanmýþtýr.
Vulva biopsisi: Kadýnlarda dýþ genital alana “vulva” adý verilir. Vulvanýn bir takým cilt rahatsýzlýklarýnda veya vulva kanseri (vulva Ca) þüphelenilen her türlü durumda vulvadan alýnan doku parçacýklarý patoloða gönderilmekte, bu þekilde kesin taný konulabilmektedir.
Vulva biopsileri lokal anestezi ile yapýlmaktadýr ve herhangi bir riskleri yoktur.
Vagina biopsisi: Gerekli görüldüðünde kadýnlarda vajina içindeki þüpheli lezyonlardan vagina biopsileri de yapýlabilmektedir.
Meme Biyopsisi: Memeden parça alýnmasý iþlemidir. Meme ultrasonu (Meme usg), Mammografi ve Meme muayenesi soncunda izlenen þüpheli kitlelerden veya kistlerden biyopsi alýnmasý ile kesin taný konulabilmektedir.
Meme biyopsileri “True cut” ve “ince iðne aspirasyon” þeklinde olabileceði gibi kitlenin tamamýnýn veya bir kýsmýnýn çýkartýlmasý þeklinde de yapýlabilir. Son yýllarda daha sýklýkla tavsiye edilen True cut biyopsiler ultrason eþliðinde özel bir aletle yapýlan dokunun “solucan” biçiminde çýkarýlmasýný saðlamaktadýr.
Tüp bebek ve Üreme Saðlýðý
Embrio Biyopsileri: Günümüzde tüp bebek ve üreme saðlýðýnda ileri teknolojiler kullanýlarak biopsiler yapýlabilmektedir.
Ailede bir takým kromozomal problemlerin varlýðýnda veya daha önceki gebeliklerdeki kromozomal sorunlarýn olmasý durumlarýnda tüp bebek iþlemlerinde belirli safhalarda embriyolardan alýnan parçalarýn özel tekniklerle çoðaltýlmasý ile bebeðe ait kromozomlar ortaya çýkartýlabilmektedir. Konu ile ilgili PGD (Preimplantasyon genetik taný) bölümünde bilgileri bulabilirsiniz.