Genel Bilgiler
Kýsýrlýk kelimesi "infertilite", kýsýr "infertil", gebe kalabilme "fertilite", gebe kalabilir "fertil", gebeliðin baþlangýcý olan döllenme olayý ise "fertilizasyon" kelimeleri ile eþ anlamlýdýr.
Kýsýrlýkta erkek faktörü nedir?
"Erkek faktörü (=male factor)" terimi, infertilite nedenlerinin erkeðe baðlý olduðunun düþünüldüðü genellikle sperm anormalliklerinde kullanýlan bir terimdir.
Erkek kýsýrlýðý veya erkeðe baðlý kýsýrlýk ise Ýngilizce terimlerle "male infertility" ismi ile anýlmaktadýr.
Kýsýrlýk araþtýrmalarýna kimden baþlanmalýdýr?
Kýsýrlýðýn nedeni araþtýrmaya öncelikle erkekten baþlanmalýdýr. Keza kadýnda kýsýrlýk nedenleri çok çeþitli olabileceði için yapýlacak testler de fazladýr. Ancak erkeðe kýsýrlýðýn erkeðe baðlý olup olmadýðýný araþtýrma çok daha kolaydýr.
Yalnýzca bir semen analizi (spermiogram testi) ile bile male factor olup olmadýðý belirlenebilir.
Çocuklarý olmayan çiftlerin yaklaþýk %30-50’sinde problem erkekten kaynaklanmaktadýr.
Erkek kýsýrlýk (male factor) probleminde çözümler artýyor...
Erkek infertilitesi tedavisinde özellikle son 15 yýl içinde uygulanan teknikler ile hýzlý bir ilerleme kaydedilmiþtir. Özellikle "mikroenjeksiyon tekniði (ICSI, iðneli gebelik)" daha önceden tedavi edilemeyen erkeðe ait bir çok infertilite faktörüne çözüm getirmiþtir.
Erkek kýsýrlýðý (male factor) araþtýrmalarýnda neler vardýr?
Boþalma sýrasýnda, semen örneðinde, yeterli sayýda, normal morfolojili (düzgün görünümlü) ve hareketli sperm olmalýdýr ki döllenme gerçekleþebilsin.
Erkeðin deðerlendirilmesi üroloji uzmaný tarafýndan yapýlýr. Araþtýrmada öncelikle kiþinin genel saðlýk durumu, alýþkanlýklarý (sigara, alkol vb), cinsel iliþki sýklýðý, sertleþme (ereksiyon), boþalma (ejakulasyon) gibi fizyolojik cinsel fonksiyonlarý sorgulanýr.
Spermiyogram (Semen Analizi, Meni Testi) ile sperm sayýsý, normal spermlerin anormal þekilli spermlere oraný, hareket seviyesi iyi olan sperm miktarý deðerlendirilir.
"Kruger kriterleri" özellikle sperm þekil bozukluklarýný göz önüne alan bir deðerlendirme yöntemidir. Özel bir boyama sonrasý sperm þekil (morfoloji) özellikleri incelenerek sperm örneðinin fertilite (doðurganlýk) kapasitesi belirlenir.
Sperm analizi sonucuna göre ideal þekilde karar verebilmek için, ayrý ayrý dönemlerde yapýlmýþ en az iki farklý sperm örneðiincelenmelidir.
Erkek infertilitesinde (male infertility) ileri tetkikler nelerdir?
Sperm analizinde bir fertilite sorunu saptanýrsa erkeðin fiziksel ve hormonal ileri muayenesine geçilir.
Erkeðin týbbi hastalýklarý sorgulanýr. Þeker hastalýðý, astým, kronik böbrek ve karaciðer hastalýklarý gibi týbbi hastalýklar erkek üretkenliðini etkileyebilmektedir.
Sistemik enfeksiyon hastalýklarý ile genital bölgedeki belirgin veya anlaþýlmayan bazý enfeksiyöz hastalýklar da infertilite nedeni olabilmektedir.
Gonore (bel soðukluðu), klamidya, ureaplasma ve diðer bir çok cinsel temasla geçen hastalýklar ’daki mikrobik etken cinsel bölge hastalýklarýna yol açabilir.
Çevresel toksik etkenlere maruz kalma (radyasyon, egzoz gazlarý, boyalar vs), kullanýlan ilaçlar, dar pantolon giyme, sigara, alkol, geçmiþte ya da halen geçirilen enfeksiyonlar doðurganlýk düzeyini etkiler.
"Scrotum" adý verilen torbalardaki toplardamarlar geniþlemelerine baðlý varikosel rahatsýzlýðý, erkek faktöründe sýklýkla karþýmýza çýkabilen bir durumdur. Bu durumda sperm sayýsý ve kalitesi etkilenebilmektedir. Tedavi için cerrahi bir operasyon gerekebilir.
Erkek faktörü (male factor) araþtýrýlmasýnda, rutin incelemelerin yaný sýra özel bazý hormonal testler ve bir urologdan üroloji konsültasyonu istenebilir. FSH, LH, Testosteron gibi hormon düzeyleri bakýlabilir.
Skrotal ultrason ile ve doppler ultrason tekniði ile testisler ve buradaki kan akýmý incelenebilir.
Testis biyopsisi; sperm sorunlarýnýn, kanallarýn týkalý olmasýna mý, yoksa testis yapýsýndaki bozukluðuna mý baðlý olduðunu anlamak için yapýlan bir incelemedir. Azospermi, ciddi oligo-asteno-terato-spermi gibi þiddetli sperm sorunlarýnda diðer muayene ve incelemelerin sonucuna göre karar verilerek uygulanýr.
Yukarýda belirtilen testlerden bir kýsmý sadece özel durumlarda uygulanýr. Çoðu zaman basit testler ile taný konulabilmekte ve daha ileri incelemelere gerek kalmamaktadýr.
Tüp bebek uygulamalarý baþladýktan sonra, erkeðe ait bir çok infertilite nedeninde, gebeliðe ulaþma oranlarý her geçen gün artmýþtýr. Eski dönemlerde çocuk sahibi olmasý hayal bile edilmeyen durumlar, TESE, TESA ve mikroenjeksiyon (ICSI) teknikleri gibi Erkeklere uygulanabilen yöntemler sayesinde artýk çözülebilir sorunlar haline gelmiþtir.
Erkek kýsýrlýðýnda tek bir sperm ile bile gebelikoluþturulabilmektedir. Her geçen gün bu tedavi yöntemlerinin baþarý oranlarý yüz güldürücü bir hýzla artmaktadýr.
ERKEK KISIRLIÐINDA GENETÝK ÝNCELEME
Erkeklerde sperm sayýsýnýn ileri derecede düþük
olmasý ya da hiç olmamasý (azoospermi) bazý
genetik bozukluklarla birlikte olabilir.
Kromozomlardaki çeþitli yapýsal ve sayýsal deðiþiklikler yanýnda özellikle "Y kromozomu" olarak adlandýrýlan erkek cinsiyet kromozomundaki bazý deðiþiklikler infertilite yakýnmasý ile baþvuran erkeklerde %5-15 sýklýkla görülmektedir. "Y kromozomu delesyonu"önemli bir kýsýrlýk (male factor) sebebidir.
Genetik deðerlendirme, hem infertilite nedeninin ortaya konmasý hem de tedavi sonrasýnda gebelik meydana gelirse bunun doðacak olan bebeðe aktarýlma riskini ortaya koymasý bakýmýndan son derece önemlidir.