x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
PUVA NEDÝR?
HANGÝ DERÝ HASTALIKLARINDA PUVA TEDAVÝSÝ FAYDALI OLUR ?
PUVA= PSORALEN (P) + ULTRAVÝYOLE A (UVA)’nýn kýsaltýlmasýdýr.
Psoralen ve güneþ ýþýnlarý yüzlerce yýl önce Mýsýrlýlar ve Kýzýlderililer tarafýndan vitiligo tedavisinde kullanýlmakta idi. PUVA tedavisi ise günümüzde diðer tedavi yöntemleri baþarýsýz olduðunda kullanýlan bir tedavi yöntemidir. Vücudun en az % 20’si etkilendiðinde tüm vücut PUVA’sý uygulanýr.
Psoralen otuzdan fazla bitkide bulunan kimyasal bir maddedir. Psoralen bulunan bitkilerden bazýlarý; ýhlamur, kereviz, incir, karanfil, limon ve maydanozdur. PUVA tedavisinden önce psoralen aðýzdan (Geroksalen kapsül) alýnýr veya deriye (Meladinin losyon veya jel) sürülür, daha sonra hasta UVA ýþýnýna tutulur. Psoralen derinin UVA ýþýnýna daha duyarlý olmasýný saðlar.
GEROKSALEN (metoksipsoralen) kapsüller psoralen içerir ve bütün vücut PUVA tedavisi alacaðý zaman kullanýlýr. Kapsüller doktorun belirttiði sayýda, sadece PUVA tedavi günleri ve tedaviden 2 saat önce alýnmalýdýr. Kapsüller herhangi bir rahatsýzlýk, mide aðrýsý veya bulantý yaparsa sütle ve 5-10’ar dakika aralýklarla alýnabilir.
MELADÝNÝN LOSYON veya JEL sadece belli alanlarýn PUVA tedavisinde kullanýlýr. Bu sývý maddeler saðlam deriye kaçýrýlmadan hastalýklý deriye sürülmelidir. Ýlaçlar sürüldükten sonra 15 dakika ilacýn kurumasý beklenmelidir. PUVA tedavisi bittikten sonra ilaçlý bölgeler su ile yýkanmalýdýr. Aksi takdirde güneþ yanýklarý oluþabilir.
UVA
Ultraviyole A ýþýnlarý güneþ ýþýnlarýnda doðal olarak bulunur. Dünyanýn birçok bölgesinde yeryüzüne çok az miktarlarda UVA ulaþýr. PUVA tedavisi daha fazla miktarda UVA ýþýnýna ihtiyaç gösterir. Bu da özel makineler tarafýndan saðlanýr.
PUVA NASIL ETKÝLÝ OLUR?
UVA varlýðýnda psoralenler, derideki hücrelerle kombine olarak bölünme oranlarýný azaltýrlar. Tedavi deride kýzarýklýða ve doðal renk verici pigment olan melanin yapýmýnda artýþa neden olur ki bu da derinin bronzlaþmasýna yol açar.
PUVA MAKÝNELERÝ
Makineler birçok floresan lambanýn bulunduðu kabinlerden oluþur. Bu lambalar PUVA tedavisi için gerekli olan UVA ýþýnýný verirler. Yaþlý hastalar için ayakta durmak zor olabilir ve sýcak rahatsýz edebilir. Havalandýrma ve ýsý kontrolü için vantilatörler eklenmiþtir. Daha küçük bölgelerin örneðin, el ve ayaklarýn tedavisi için daha küçük, özel PUVA makineleri de vardýr.
Tedavi sýrasýnda gözleri korumak için özel gözlükler takýlmalýdýr. Lambalara eþit uzaklýkta olan merkezde durulmalý, asla lambalara yaklaþýlmamalýdýr.
TEDAVÝ SEANSLARI
Tedavi süresi deri tipinize ve derinizin güneþe vereceði yanýta baðlý olmaktadýr. Açýk tenli hastalar esmer hastalara göre güneþten daha çok etkilenir ve dolayýsýyla tedavi süreleri daha kýsa olacaktýr.Þayet deriniz tedaviyi tolere ediyor ve güneþ yanýðý oluþmuyorsa, tedavi süresi birkaç dakikadan 20 dakikaya kadar çýkabilir.
Tedavi sýrasýnda, kýzarýklýk oluþursa hemþireye veya doktorunuza bildiriniz. Böyle bir durumda PUVA dozu düþürülerek veya yanan bölge kapatýlarak tedaviye devam edilebilir. Eðer tedavi sonrasýnda hastalarýn yüzünde kýzarýklýk oluyorsa havlu ile yüzlerini kapatarak kabine girebilirler.
TEDAVÝ SIKLIÐI
Tedavi genellikle haftada 2 veya 3 defa uygulanýr. Vücutta kýzarýklýk, yanma olursa bir süre tedaviye ara verilir. Sonra daha küçük dozlarda tedaviye devam edilir.
Sedef hastalýðý genellikle 6-8 haftalýk bir tedavi sonunda iyileþir. Hastalýðýnýz bir defa kontrol altýna alýnýrsa, bundan sonra tedavi seanslarýnýn sýklýðý azalarak devam eder ve hastalýðýn nüksetmesi önlenmiþ olur. Bazý hastalarda, tedavi bittikten sonra, uzun bir dönem hastalýk tekrar görülmez. Sürekli PUVA tedavisi, uzun dönemdeki yan etkileri düþünülerek önerilmez.
PUVA TEDAVÝSÝ SIRASINDA NELERE DÝKKAT EDÝLMELÝDÝR ?
PUVA tedavisi almaya baþlamadan önce:
1. Doktorunuzun önerdiði laboratuar tetkiklerinizi yaptýrmanýz gerekmektedir.
2. Tedavi için size randevu verilecektir. Randevu zamanýna özen gösteriniz. Eðer randevu saatleri sizin için uygun deðilse deðiþtirilecektir.
3. PUVA tedavisi sýrasýnda katarakt olma ihtimali olduðu için tedaviden önce mutlaka GÖZ MUAYENESÝ olmanýz gerekmektedir.
4. Randevu zamanýndan 2 saat önce GEROKSALEN kapsülünüzden doktorunuzun önerdiði sayýda alýnýz. Bu ilaç sadece PUVA ’ya gireceðiniz günler alýnacaktýr. Kapsüller bulantý, kusma, karýn aðrýsý gibi sorunlara neden olursa, sütle birlikte veya 5-10 dakika aralýklarla alabilirsiniz.
5. Kapsüllerin etkisi 8 saat devam eder. Yan etkilerinden korunmak için PUVA tedavisi süresince % 70 RENKLÝ GÖZLÜK takmanýz gerekmektedir. Ayrýca özellikle yaz aylarýnda güneþte uzun süre kalýnmamalýdýr. Unutmayýnýz ki güneþ büyük bir PUVA makinesi gibidir. Bu önlemler katarakt oluþumunu önleyecektir.
6. PUVA tedavisinde iken güneþ banyosu yapmayýnýz.Yaz aylarýnda güneþten koruyucu kremler kullanýlabilir. Ama çoðu koruma kreminin UVA’ dan sizi koruyamayacaðýný unutmayýnýz. Bu nedenle UVA’ya karþýda koruyuculuðu olan kremler tercih edilmelidir.
7. Tedavi sýrasýnda aldýðýnýz baþka ilaçlarý mutlaka doktorunuza bildiriniz.Çünkü bazý ilaçlar güneþ hassasiyetini artýrarak ciddi yanýklara neden olabilir.
8. Tedavi öncesi deri temiz ve kuru olmalýdýr. Tedaviden önce kullanýlan kremler, merhemler, kozmetik ürünler deodorantlar, parfümler, týraþ sonrasý kremler PUVA’nýn etkisini azaltacaðý gibi ciddi yanýklara da neden olabilir.Bu yüzden PUVA TEDAVÝSÝNDEN ÖNCE HÝÇBÝR KREM KULLANMAYINIZ.
9. Tedavi sýrasýnda derinizde kuruluk ve kaþýntýlar olabilir. Bunlardan korunmak için tedavi sonrasýnda nemlendirici kremler kullanabilirsiniz. Ayrýca banyo sonrasý lokal nemlendiriciler kullanýlabilir.
10. Tedavi sýrasýnda bayan hastalar HAMÝLE KALMAMALARI gerektiðini unutmamalýdýr. Ancak PUVA tedavisi tamamen bittikten sonra hamile kalmayý engelleyecek herhangi bir durum söz konusu deðildir.
11. Lokal ilaç sürerek PUVA tedavisi alýyorsanýz, tedaviden sonra sürdüðünüz ilacýn etkisinin bitmesi için o bölgeyi su ile yýkamanýz gerekmektedir.
12. Tedavi süresince 3 ayda bir laboratuar tetkikleri ve göz muayenesi tekrarlanmalýdýr
PUVA’NIN YAN ETKÝLERÝ
PUVA tedavisi sýrasýnda eðer uyarýlara dikkat edilmezse aþaðýdaki yan etkiler görülebilir. Ancak bunlar, doktorunuzun uyarýlarýný dikkate alýrsanýz en aza inerler.
1- Derinizde kuruluk, kaþýntý, kýzarýklýk ve içi sulu kabarcýklar olabilir.
2- Uzun süreli PUVA tedavisi derinizde yaþlanmaya neden olabilir.
3- PUVA tedavisi sýrasýnda derinizde herhangi bir leke veya kabarýklýk olursa doktorunuza haber veriniz.
4- Katarakt olma riski gözlüðün düzenli kullanýlmasý ile önlenir. Güneþ ýþýnlarýnýn pencere camýndan içeri girebildiðini unutmayýnýz ve gözlüðünüzü düzenli olarak takýnýz.
PUVA’NIN AVANTAJLARI
1- Tüm vücuda sürülen krem ya da merhemlerin sýkýntýsýndan kurtulmuþ olursunuz.
2- Elbiselerinizi veya yatak takýmlarýnýzý boyayacak veya görünümünüzü etkileyecek herhangi bir madde kullanmayacaksýnýz.
3- Seveceðiniz bir ten renginiz olabilir.
4- Hastanede yatmadan da PUVA gibi etkili bir tedaviden faydalanacaksýnýz.
TEDAVÝDE PUVA’NIN KULLANILDIÐI HASTALIKLAR
SEDEF HASTALIÐI (PSÖRÝAZÝS )
Sedef hastalýðý toplumun % 2’ sini etkileyen, oldukça sýk görülen bir deri hastalýðýdýr. Her yaþta, kadýn ve erkeklerde eþit olarak görülebilir. Dizler, dirsekler ve saçlý deri en sýk etkilenen yerlerdir ancak vücudun herhangi bir bölgesinde de görülebilir. Hastalýk sedef rengi kepeklerle kaplý, deriden kabarýk kýrmýzý yaralarla kendini gösterir. Bu yaralar zaman zaman kendiliðinden kaybolabilir fakat bu her zaman hastalýðýn tamamen bittiði anlamýna gelmez.
Sedef hastalýðýnýn kesin nedeni bilinmemektedir. Bazý hastalar kendi ailesinde birkaç kiþide daha sedef hastalýðý olduðundan bahseder ve gerçekten de sedef hastalýðýnda ailesel yatkýnlýk olabilir. Kesin olarak bilinen bazý nedenler hastalýðý alevlendirir veya yeniden ortaya çýkarýr. Bu durumlar; bademcik iltihabý, bazý ilaçlar, ruhsal sýkýntýlar veya derinin maruz kaldýðý ufak darbelerdir.
Çoðu hastada güneþ ýþýnlarý hastalýða iyi gelir ama bazý hastalarda güneþ yanýðý olan bölgelerde hastalýk tekrarlayabilir veya alevlenir. Böyle hastalarda UV (ultraviyole) ýþýnlarýyla hastalýk daha da kötü olabileceðinden PUVA tedavisi uygulanmaz.
Ýnsan derisi bir çok tabakadan oluþan karmaþýk bir organdýr. Sedef hastalýðýnda derinin en üst tabakasýndaki hücreler normalden daha hýzlý çoðalýrlar. Normal deride üst tabakada hücreler 3-4 haftada birikirken, sedef hastalýðýnda bu hücreler sadece 4 günde birikir. Bunun sonucu olarak biriken bu hücreler hastalýklý deride sedefi renkli kepeklere neden olur. Ayrýca hastalýklý bölgede kan akýmý da hýzlanarak, bölgenin kýrmýzý görünmesine neden olur.
Kontrollü ve uygun tedavi ile hastalýk iyileþir. Hastalýk sadece deriye sýnýrlý olup herhangi bir iç organdan (karaciðer vs.) kaynaklanmaz. Hastanýn ruhsal durumunun iyi olmasý tedaviyi kolaylaþtýrýr.
VÝTILÝGO (ALA HASTALIÐI)
Vitiligo; deride beyaz renkli lekelerin görüldüðü, sýk karþýlaþtýðýmýz bir deri hastalýðýdýr. Beyaz lekelerin olduðu bölgelerde deriye rengini veren hücreler (pigment üreten hücreler yani melanositler) bilemediðimiz nedenlerden dolayý kaybolmuþtur. Deriye renk veren hücreler deriyi güneþ ýþýnlarýndan korur. Bu hücrelerin yokluðunda deri güneþte daha kolay yanar.
PUVA, beyaz lekelerin kozmetik sorunlara neden olduðu kiþilerde yardýmcý olabilir. Sedef hastalýðýnda olduðu gibi bu hastalýk da iç organlardan kaynaklanmaz. Ruhsal sýkýntýlar ve stres hastalýðý artýrabilir.
PUVA’NIN ETKÝLÝ OLDUÐU DÝÐER HASTALIKLAR
Atopik dermatit
Alopesi areata (saç veya kýllarýn odaklar halinde veya tamamen dökülmesi)
Mikozis fungoides (deri lenfomasý)
Þiddetli ekzemalar
Liken planus
Parapsöriazis
Çeþitli nedenlere baðlý kaþýntýlar