Bütün kanser türleri içinde deri kanseri en sýk görülenidir. Deri kanserinden korunmak için yapýlmasý gereken güneþten korunmaktýr. Güneþe aþýrý maruz kalma (bronzlaþma dahil olmak üzere özellikle su toplamasý ile seyreden ikinci derece güneþ yanýklýðý) deri kanserinin temel sebebidir. Daha az önemli faktörler tekrarlayan týbbi ve endüstriyel X ýþýnlarýna maruz kalma, yanýk veya yara izi býrakarak iyileþen cilt hastalýklarý, kömür katraný veya arsenik içeren maddelere mesleki olarak maruz kalma ve ailede cilt kanseri bulunmasýdýr. Açýk tene sahip olup güneþ yanýðý ihtimali fazla olan kiþiler, daha yüksek riske sahiptir. Güneþ ýþýnlarý deri kanserine sebep olan en önemli neden olduðundan en önemli koruyucu önlem güneþten kaçýnmaktýr.

Güneþin dünyaya en dik ulaþtýðý saatler olan saat 10.00 ile 16.00 saatleri arasýnda güneþten korunun. Güneþin yeryüzüne dik ulaþtýðý saatlerde gölgeniz kendi boyunuzdan daha kýsadýr. Açýk renkli sýký dokumalý koruyucu giysi ve geniþ þapka kullanýn. Koruma faktörü en az 15 olan güneþten koruyucu kremler kullanýn. 20 dakika güneþte kaldýðýnda güneþ yanýðý geçiren bir kiþi, 15 faktörlü bir güneþten koruyucu kullandýðýnda 15 kat daha fazla süre (300 dakika) yanmadan güneþte kalabilir. Bununla beraber güneþten koruyucu kremler kullanarak da güneþte fazla kalýnmamalýdýr. Çünkü UVA gibi güneþ ýþýnlarý ki bunlar derideki baðýþýklýk sistemi ve deri yaþlanmasýnda sorumludur, güneþ koruyucular olsa da deriye ulaþabilir.

Güneþten koruyucu kullanýmýna çocukluk döneminde baþlayýn, çünkü yaþam boyu güneþe maruz kalmanýn % 80’i 18 yaþ altýnda olmaktadýr. 6 ayýn altýndaki bebekler uzun süre güneþe maruz kalmamalý, eðer kalacaksa güneþten koruyucular kullanýlmalýdýr.

Erken taný kesin tedavinin en önemli ilk adýmýdýr.

Derinizi belli aralýklarla muayene edin. Eðer benlerinizde büyüme deðiþiklik olursa, derinizde renk deðiþikliði ve iyileþmeyen yaralar varsa bir an önce Dermatoloji Uzmanýna muayene olunuz.

Kanser öncesi deri bulgularý

Aktinik keratozlar özellikle güneþ ýþýnlarýna aþýrý maruz kalmýþ açýk tenli kiþilerin yüz, el sýrtý ve kollarýnda rastlanýlan küçük üzerleri pullu lekelerdir. Tedavi edilmezlerde deri kanserine dönebilir. Eðer erken evrede yakalanýrsa buz tedavisi ile çýkartýlabilir, kemoterapi ilaçlarý içeren krem veya losyonlar kullanýlabilir, kimyasal peeling iþlemi, dermabrasyon,laser tedavisi veya klasik cerrahi ile tedavi edilebilir. Güneþten koruyucular aktinik keratoz geliþimini engellerler.

Deri kanseri Tipleri:

Üç tip deri kanseri bulunmaktadýr:

Bazal hücreli karsinoma-Bu kanser tipi genellikle deride küçük etli kabarýklýk þeklinde sýklýkla yüz, boyun ve el sýrtlarýnda ortaya çýkar. Ara sýra gövdede kýrmýzý yama tarzý alanlar þeklinde görülebilir. Daha sýklýkla açýk tenli kiþilerde görülür. Bu kansere yakalanan kiþiler açýk tenli ve renkli gözlüdür ve güneþ yanýðýna eðilimlidir. Bu tümörler hýzlý yayýlmaz. 1-2 cm boyutuna ulaþmalarý için aylar yýllar gerekir. Tedavi edilmezse; kanserli alan kanamaya baþlar, üzeri kabuklanýr. Zaman zaman iyileþip, zaman zaman tekrarlama özelliði gösterir. Bu kanser tipi nadiren metastaz (diðer organlara sýçrama) yapmasýna raðmen, derinin altýndaki kemiðe yayýlabilir ve kanserli dokunun yakýnýndaki dokularý harap edebilir.

Squamöz Hücreli karsinoma - Bu deri kanseri deri de kabarýklýklar veya kýrmýzý kabuklu yaralar þeklinde ortaya çýkabilir. Squamöz hücreli Karsinoma açýk tenli kiþilerde en sýk görülen ikinci kanser türüdür. Tipik olarak kulak, yüz, dudak ve aðýzda görülür. Nadiren esmer kiþilerde de görülebilir. Büyük kitleler oluþturabilir. Bazal hücreli karsinomanýn tersine diðer organlara yayýlabilir. Erken yakalandýðýnda tedavi oraný yüksektir. Bazal hücreli karsinoma ve Squamöz hücreli karsinomada tedavi baþarýsý % 95 dir.

Melanom - Bütün deri kanserleri içinde en öldürücü olanýdýr. Bazal hücreli ve squamöz hücreli karsinoma da olduðu gibi melanomda da erken taný tedavi þansýný arttýrýr.

Melanom melanin denen pigmenti (deriye rengini veren madde) üreten melanosit dediðimiz hücrelerde baþlar. Melanin derimizin rengini verir ve güneþten kýsmi olarak korur. Melanom hücreleri melanin üretmeye devam eder ve bu nedenle kanser alaný kahverengi veya siyahtýr. Fakat melanom beyaz ve kýrmýzý da olabilir.

Melanom yayýlma özelliði gösterdiðinden muhakkak tedavi edilmelidir. Melanom dikkat çekmeden hýzla büyüyebilir. Genellikle bir ben olarak veya kahve renkli bir benin üzerinde veya yakýnýnda ortaya çýkar. Vücudunuzdaki benlerin yerleþimi ve þeklinden haberdar olmalýsýnýz ki, bunlar üzerinde olan deðiþiklikleri ve yeni ben çýkýþýný fark edebilesiniz. Yapabileceðiniz en önemli adým benlerinizde herhangi bir deðiþiklik saptadýðýnýzda hemen bir Dermatoloji uzmanýna muayene olmanýzdýr. Bu sayede derinizdeki melanom tedavi edilebilir aþamada iken yakalanmýþ olur. Aþýrý güneþe maruz kalmaktan, özellikle güneþ yanýklarýndan kaçýnma açýk tenli kiþilerde melanomdan korunmanýn en iyi yoludur. Melanomun kalýtsal özelliði de vardýr. Ailesinde melanom olan kiþilerin riski daha fazladýr. Sýra dýþý beni olanlar, çok sayýda beni olanlar melanom açýsýndan yüksek riske sahiptir.

Koyu renkli tene sahip olmak melanoma olma riskini ortadan kaldýrmaz. Esmer kiþilerde de özellikle avuç içi, ayak tabaný, týrnak yataðý ve aðýzda melanoma geliþebilir.

Melanom þüphesi oluþturabilecek bulgular: kabuklanma, kanama, sýzýntý, üzerinde kabarma, etrafýndaki deriye doðru çýkýntý gösterme, kaþýntý, hassasiyet ve aðrý hissedilmesidir.

Cilt kanserlerine nasýl taný konulur?

Deri biyopsisi kanserin tanýsýný koydurur. Erken taný ve cerrahi tedavi þansýný arttýrýr. 

Dermatoloji uzmanlarý kanseri erken yakalayabilmek için kiþisel cilt muayenesinin önemine dikkat çekmektedir. Derinizdeki çiller, benler ve koyu renkli alanlarý büyüklük, þekil ve renk deðiþikliði açýsýndan gözlemleyin. Herhangi bir deðiþiklik saptadýðýnýzda Dermatoloji Uzmanýna baþvurunuz.  

Melanoma ait Bulgular

Asimetri - Benin bir tarafýnýn diðer tarafýndan farklý olmasý. Benin ortasýndan hayali bir çizgi çiziniz. Benin her iki yaný ayný büyüklük ve ayný þekilde mi? Melanomda genellikle asimetri vardýr.

Sýnýr Düzensizliði - Melanomun sýnýrý veya kenarý genellikle pürüzlü, çentikli veya bulanýktýr.

Renk - Ýyi huylu benler herhangi bir renkte olabilir, fakat genellikle tek renklidir. Melanom ise sýklýkla birden fazla rengi içinde barýndýrýr.

Büyüklük - Ýyi huylu benler küçük kalýrken melanom büyümeye devam eder. Genellikle 6 milimetreden büyüktür çaptadýr.

Kendinizin yapacaðý periyodik muayene melanom ve diðer deri kanserlerinden korunmak için en güçlü silahtýr. Melanom ancak erken yakalandýðýnda tedavi edilebilir. Aþaðýda belirtilen sýrayý takip ederek hiç bir yeri atlamadan tüm deri muayenenizi kendiniz yapabilirsiniz. Kendi deri muayenenizi yapmak için bir boy bir de el aynasýna ve ýþýklý bir odaya ihtiyacýnýz vardýr.

Gövdenizin ön ve arka yüzünü ve de kollar kaldýrýlarak gövdenin sað ve sol yanýný ayna karþýsýnda muayene edin. 

Kolunuzu dirseðinizden kývýrarak avuçlarýnýza, kol iç yüzüne ve üst kola dikkatlice bakýnýz. 

Sonra bacaklarýnýzýn arkasýna, ayaklara, ayak parmak aralarýna ve ayak tabanýna bakýnýz. 

Boynun arkasýný, saçlarýnýzý kaldýrarak el aynasý ile kafa derinizi muayene edin. 

Kaynak: Dermatoloji Uzmaný Dr. Þafak Metekoðlu Güneþ