Okula baþlamak, çocuklar için de, anne-baba için de önemli bir dönüm noktasýdýr. Artýk yaþamda yeni ve heyecanlý bir dönem baþlýyor.  Heyecanlý, çünkü okul sadece bir öðrenim ortamý deðil, çocuklarýn sosyalleþtikleri, toplumsal kurallarý, akranlarýyla iletiþimi, en önemlisi, hem kendilerinin hem de çevresindekilerin sýnýrlarýný öðrendikleri, yaþamlarýnýn önemli bir bölümünü kaplayan bir sistemdir. Çocuklar okulda sorumluluk alýr, guruplara katýlýr, öðretmenleri ve diðer otorite figürleriyle iliþkilerini ayarlamayý öðrenir. Baþarýnýn keyfini tadar, baþarýsýzlýðýn kýrgýnlýðýyla baþ edebilmeyi öðrenir.

Yaþamýnýn bu kadar büyük bir parçasýný kaplayan okul yýllarý, çocuklarýn kiþilik geliþimini de elbette etkileyecektir.  Yeni bir ortama uyum saðlamak her yaþta zordur. Okula yeni baþlayan çocuklarýn gerginliði ise sadece yeni bir ortama girmekle sýnýrlý deðildir. Anneden ayrýlýþ, evdeki özgürlük ortamýndan sýnýrlarýn belirli olduðu bir disiplin ortamýna geçiþ,  bunca yýl evin tek hakimi olduktan sonra sýnýftaki öðrencilerden biri olmak, pek çok çocukta ruhsal gerginlik yaratabilir. (Herkes kendi evinin kralýydý bugüne kadar nede olsaJ) Bu gerginlikler ise, zaman zaman (çoðunlukla geçici) yanlýþ davranýþlara yol açabilir. Bazý çocuklarda okula gitme zamanýna doðru, þiddetli bir endiþe baþlar. Okul saati yaklaþtýkça sýkýntýsý artar, aðlama, sinirlilik, uykusuzluk, saldýrganlýk gibi davranýþsal, ya da baþ aðrýsý, mide bulantýsý, iþtahsýzlýk gibi bedensel þikayetler ortaya çýkar.  Bu çocuklar genellikle evde rahat ve huzurluyken okulda aþýrý kaygýlý ve huzursuzdur. Okul tatile girdiðinde ya da çocuðun okula gitmemesine karar verildiðinde bu sýkýntýlar birden yok olur.

Bu þiddetli endiþeye okul fobisi diyoruz. Okul fobisi yaþayan çocuklarýn genellikle zekalarý normal, ders baþarýlarý iyidir. Ödevlerini düzenli olarak yapabilirler. Çocuk okula gitmeme isteðine kendince açýklamalar getirir. Örneðin kendisine iyi davranmayan bir arkadaþý vardýr, arkadaþlarý tarafýndan dýþlanýyordur, öðretmeni onu sevmiyordur, gibi… Ya da okulla ilgisi olmayan, tamamen aileyle ilgili kaygýlarýný dile getirir. “Ben okuldayken evde annemle babam (ve kardeþim) çok ilginç ve eðlenceli bir þeyler yapar da ben bunu kaçýrýrsam…” ,  “ben okuldayken ya annemin - babamýn-kardeþimin baþýna kötü bir þeyler gelirse…”, “ben okuldayken annemle babam kardeþimle daha çok ilgilenip onu daha çok severse…” …   Danýþanlarýmdan biri okula her geldiðinde, annesiyle babasýnýn, kendi fikrini almadan ev eþyalarýný yenileriyle deðiþtireceklerinden endiþeleniyordu…

 Çocuklar açýsýndan bakýldýðýnda, durum böyle… Peki aileler açýsýndan bakýldýðýnda durum nasýl?

Bu çocuklarýnýn anne- babalarýnýn aþýrý koruyucu, kollayýcý, kaygýlý, bazen depresif mizaçlý olduðu,çocuðunun her dediðini yapan, net tavýrlar sergileyemeyen, çocuklarýnýn bireyselleþmesine,özgüven kazanmasýna izin verecek ortamlar yaratamayan kiþiler olduðu gözlemlenmekte.

Çocuðunu kendine baðýmlý yetiþtiren ailelerin ortak özelliklerinden birisi de, çocuklarýnýn bedensel saðlýðýna abartýlý ilgi göstermeleri. Okul açýldýktan sonra haftalarca iþine gitmeyip her gün okula gelen, her yakaladýðý yerde sýrtýna ter bezi, aðzýna çikolata sýkýþtýran, koþuyor mu, düþecek mi, arkadaþlarý ona zarar mý verecek diye teneffüslerde sütunlarýn arkasýna saklanýp çocuðunu gözetleyen, öðleyin yemeðini yemeyip aç periþan mý kalacak diye endiþelenen anne- babalarý her okulda görebilirsiniz… Yani okula uyum sorununun temelinde, anne yada babaya aþýrý baðlýlýk yatýyor. Okul fobisi yada aileye baðýmlýlýk, baþka bir patolojik neden yoksa, sýklýkla, yanlýþ anne-baba tutumu sonucu ortaya çýkan bir durumdur. Fobi düzeyinde olmasa bile, okula gitmek istemeyen, anne -babalarýndan ayrýlmak istemeyen çocuklarýn bu duygularýnýn üzerinde ciddiyetle durmak gerekir. Anne – babanýn, bu konuda öðretmenle iþbirliði çok önemlidir.  Okula baþlamadan önce, çocuðu okula gitme fikrine alýþtýrýp, okula gitmenin keyifli yönlerini anlamasýný saðlamak çok iþe yarayacaktýr. Gideceði okulu önceden gezmesi, o okulda katýlabileceði ya da izleyebileceði bazý aktiviteler, okulla ilgili özendirici konuþmalar, anne-babanýn keyifli okul anýlarýnýn ya da çocuðun arkadaþlarýnýn hoþ deneyimlerinin paylaþýlmasý gibi ön alýþtýrmalar, çocuðumuzun okula gitmeyi dört gözle beklemesini saðlayabilir. Tüm bunlar, ilk gün kaygýsýný çok azaltacaktýr.

Çocuðun anne-babasýndan ayrýlmak istememesi, bundan dolayý da okula gitmek istememesi durumunda, çocuðun çevresindeki herkes, öðretmenle birlikte net ve kararlý bir tavýr sergilemeli, çocuðu okula özendirmeli ve onu desteklemelidir.

Okula gitmek istemediði için çocuðunuzu suçlamayýn, ama okula mutlaka gidileceðini bilmesini saðlayýn.  Okula gitmek neden gerekiyor, onun anlayacaðý bir dille açýklayýn. Bu konuda sert olmayan ama kararlý davranýþýnýz, çocuðunuzu ikna edecektir. Okul ya da sýnýf kapýsýnda yapýlan uzun vedalaþmalar, çocuðun uzun süreli bir ayrýlýk kaygýsýný tetikleyecektir. Vedalaþma faslý uzadýkça gerginlik artar. 

Bu durumdan endiþe duyan annenin, farkýna varmadan verdiði mesaj nedir?

Buralarda çok korkunç bir þeyler oluyor, ama anne çocuðuna yine de “okulda kalmalýsýn” diyor.

Annenin endiþeli olduðu bir ortamda çocuðun sakin olmasý mümkün deðil. Anne çocuðunu bir türlü býrakýp gidemiyorsa çocuk sýnýfa girmeye, derse katýlmaya nasýl ikna olacak…

Tüm bu nedenlerden dolayý, vedalaþmayý en baþtan kýsa tutmak çocuðunuz için de sizin için de iþleri çok kolaylaþtýracaktýr. Küçük yaþlarda, çocuðun sýnýfa katýlýmý aþamalý olarak gerçekleþtirilebilir, ancak çocuk okula mutlaka düzenli olarak getirilmelidir.

Çocuklarýmýzýn, okul ve öðrenimle ilgili duygularýnýn temeli, ilkokula baþladýðýnda atýlýr.

Bu duygular olumluysa, çocuðumuzun bundan sonraki eðitim hayatýný olumlu duygularla sürdürmesi kolaylaþacaktýr.

 Çocuklarýmýza ömür boyu sürecek öðrenme macerasýnda keyifli yolculuklar diliyorum.

 

Ayþegül Neftçi