Genel Bilgiler
Giriş
Obstrüktif Uyku Apne Sendromu
Uyku saðlýklý fonksiyon için yaþamsal önem taþýyan karmaþýk bir davranýþtýr.
Uyku,
organizmanýn çevreyle iletiþiminin, çeþitli uyaranlarla geri
döndürülebilir biçimde, geçici, kýsmi ve periyodik olarak kesilmesidir.
Uyku sýrasýnda yaþamsal enerji depolanýr, büyük miktarda büyüme hormonu salgýlanýr. Dokular onarýlýr, yaþlanma gecikir.
Obstrüktif
uyku apne sendromu (OSAS) uykuda geliþen, tekrarlayýcý hava yolu
daralmasý nedeniyle soluk almada kesilmeler ve bu durumun neden olduðu
sorunlar ile karakterize bir sendromdur.
OSAS uyku sýrasýnda
oluþan tekrarlayan solunum durmasý, kanda oksijen azalmasý ve gündüz
artmýþ uyku hali ile þekillenen bir tablodur.
- Uykuda üst solunum yolunun tekrarlayýcý daralma ve týkanmalarý.
Bunlara baðlý uykunun bölünmesi
Uyku kalite bozukluðu
Gündüz uykululuk eðilimi - Bu sýrada oluþan oksijen satürasyon düþmesi
Kardiyo vasküler (Kalp damar) sorunlar
Apne burun ve aðýzdan hava yollarýna doðru hava akýmýnýn 10 sn veya daha uzun süre kesilmesi þeklinde tarif edilmektedir.
Hipopne ise 10 saniye ve daha uzun süre hava akýmýnýn %50 azalmasý ve beraberinde kanýn oksijenlenmesinin (oksijen satürasyonunun) %3 azalmasýdýr.
Apne-Hipopne indeksi (AHÝ) Uykuda görülen apne ve hipopne sayýlarý toplamýnýn saat olarak uyku süresine bölünmesi ile elde edilen deðerdir. Bu indeksin 5’ten büyük olmasý uyku-apne sendromunu gösterse de, klinik olarak önemli olan deðer 15 ve üzeridir.
Obstrüktif Uyku Apne Sendromu, uyku boyunca üst solunum yolunun tekrarlayýcý týkanmalarý ile karakterizedir. Buna genellikle kan oksijen düzeyindeki düþmeler eþlik eder.
Diðer bir ifade ile hava yolu çeþitli seviyelerde týkanýr. Týkayan faktörler üst solunum yolunu çevreleyen dokulardaki þiþkinlikler, büyük bademcikler, büyük dil ve uykuda gevþeyen üst solunum yolu kaslarýdýr. Diðer bir týkanma noktasý burun olabilir. Burun kemiði eðriliði, ya da burun etlerinde büyüme (konka hipertrofisi) týkanmaya yol açabilir. Çenenin küçük olmasý ve üst solunum yolunun yapýsý da týkanma yapabilir. Ayrýca týkanma olmaksýzýn solunum tembelliðine baðlý merkezi apne de vardýr.
Risk Faktörleri
- Obezite
- Erkek cinsiyet
- Yaþ
- Boyun çevresi (Kýsa ve kalýn boyun)
- Irk
- Sigara, alkol, sedatif kullanýmý
- Genetik faktörler
- Eþlik eden hastalýklar
Uyku-apne sendromu için
en güçlü risk faktörleri obezite ve erkek cinsiyettir. En yüksek
görülme sýklýðý erkeklerde ve 40-65 yaþ grubundadýr. Erkeklerde
kadýnlara göre iki kat sýk görülür. Bunun nedeni yað dokusu daðýlýmý,
üst hava yolu anatomisi ve kas fonksiyonu, seks hormonlarýnýn
etkisidir.
Obezite vücut yaðlarýnýn aþýrý artýþý olarak
tanýmlanmaktadýr. Özellikle erkek tipi obezite; boyun çevresi yað
birikimi ile üst solunum yolu açýklýðýný ve göbek çevresinde yað
birikimi ile de solunum þeklini etkileyerek uyku apne sendromu riskini
arttýrmaktadýr. Uyku-apne sendromu hastalarýnýn çoðu obez, kýsa ve kalýn
boyunludur. Ancak obez olmak kesin koþul deðildir, hastalarýn %40’ý
normal kiloda ya da zayýf kiþilerdir. Son yýllarda yapýlan çalýþmalar
boyun çevresinin erkeklerde 43 cm, kadýnlarda 38 cm’nin üzerinde
olmasýnýn uyku-apne sendromu riskini artýrdýðýný göstermiþtir.
Ailede
uyku apnesi olmasý, riski 2-4 kat arttýrýr. Bunun nedeninin, benzer
anatomik özellikler olduðu düþünülmekte, ayrýca genetik geçiþin
varlýðýndan söz edilmektedir. Bazý ýrklarda uyku apne sendromu daha
sýktýr. Bunlar Afrikalý Amerikalýlar, Meksikalý Amerikalýlar, Pasifik
Adalarda yaþayanlar ve Doðu Asyalýlardýr. Sigara içimi de uyku apne
sendromu için risk kabul edilir.
Belirtiler
Ana bulgular
- Horlama
- Tanýklý apne,
- Gündüz uyku hali
Kalp ve Solunumla ilgili bulgular
- Uykudan boðularak uyanma
- Göðüs aðrýsý
- Gece kalp ritm bozukluklarý
Sinir Sistemi bulgularý
- Sabah baþ aðrýsý
- Bellek sorunlarý
- Yetersiz ve bölünmüþ uyku
- Karakter ve kiþilik deðiþiklikleri
- Çevreye uyum güçlüðü
- Depresyon, ankisiyete
- Çocuklarda hiperaktivite ve antisosyal davranýþlar, okulda baþarýsýzlýk
Diðer bulgular
- Aðýz kuruluðu
- Gece terleme
- Gece öksürükleri
- Gece sýk idrara kalkma
- Cinsel istek azalmasý, performans düþüklüðü
- Ýþitme kaybý
- Gastroözofageal reflü
Horlama:
Horlamasý olan kiþilerin %35’de apne, apne saptanan olgularýn ise
%75’de horlama bulunduðu bildirilmiþtir. Ülkemizde horlama oraný %10-20,
uyku apne sendromu ise %0.9-%1.8 olarak tahmin edilmektedir. Uyku apne
sendromlu hastalarda haftada en az beþ gece veya daha fazla horlama söz
konusudur ve sýk apneler nedeniyle de düzensiz horlama görülür.
Tanýklý apne:
Uyku-apne sendromlu hastalar uyku sýrasýnda oluþan apnelerin farkýnda
olmadýklarýndan bunlara tanýk olarak hekime baþvurmasýný saðlayan
genellikle eþleri veya yakýnlarýdýr. Apne süreleri 10-60 sn arasýnda
olup, nadiren 2 dakikaya kadar uzayabilir. Bu tabloyu þiddetli horlama
ile birlikte derin ve gürültülü bir nefes alma takip eder.
Gündüz aþýrý uyku hali:
Uykuda sýk tekrarlayan apneler nedeniyle bu hastalar ertesi gün aþýrý
uyku ihtiyacý hissederler. Gündüz uykululuðu ile uyku-apne sendromunun
aðýrlýðý arasýnda paralel bir iliþki vardýr. Gecedeki apne sayýsý
arttýkça gündüz uykululuðu ve biliþsel süreçlerdeki bozukluk düzeyi de
artmaktadýr. Hafif derecede gündüz uykululuðunda, az dikkat gerektiren
televizyon seyretmek, yolculuk yapmak sýrasýnda uyuklama görülürken;
orta derece gündüz uykululuðunda dikkat gerektiren aktiviteler sýrasýnda
da uyuklama ortaya çýkmakta ve hastanýn günlük yaþamýnda sorunlara yol
açmaktadýr. Aðýr derecede gündüz uykululuðunda ise araç kullanmak gibi
aþýrý dikkat gerektiren durumlarda da uyuklamalar olmakta ve hastalarýn
gündelik yaþamlarý ciddi þekilde etkilenmektedir. Þahýs araba sürerken,
konuþurken veya çalýþýrken uyuyabilir. Dolayýsýyla trafik kazalarý ve iþ
hayatý ile ilgili sorunlar çýkabilir.
Gece kalp ritm
bozukluklarý: Uyku apne sendromlu hastalarýn %50’sinde mevcuttur. Apne
sýrasýnda önce kalp atým hýzýnda yavaþlama (30-50/dk) sonra hýzlanma
(90-120/dk) görülmesi sýktýr.
Tipik olmayan göðüs aðrýlarý, genellikle artmýþ solunum çabasýna baðlý olarak göðüs kafesinin zorlu hareketi nedeniyle oluþur.
Uykuda boðulma hissi ile uyanma ve nefes darlýðý, uyku-apne sendromlu hastalarýn %18-30’da görülür.
| Majör Bulgular | Kardiyopulmoner Bulgular |
| Horlama | Uykuda boðulma hissi |
| Tanýklý apne | Atipik göðüs aðrýsý |
| Gündüz aþýrý uyku hali | Kalp ritm bozukluklarý |
| Nöropsikiyatrik Semptomlar | Diðer Semptomlar |
| Uyanýnca baþ aðrýsý | Aðýz kuruluðu |
| Yetersiz ve bölünmüþ uyku | Gece terlemesi |
| Uykusuzluk | Geceleri öksürük |
| Karar verme yeteneðinde azalma | Gece sýk idrara kalkma |
| Bellek zayýflamasý | Libido azalmasý, empotans |
| Kiþilik deðiþiklikleri | Ýþitme kaybý |
| Çevreye uyum güçlüðü | Gastro-ösefageal reflü |
| Depresyon, anksiyete, psikoz | |
| Çocuklarda dikkat eksikliði, hiperaktivite, ders baþarýsýzlýðý |
OSAS’ la iliþkili hastalýklar
OSAS’la iliþkili hastalýklara ait bulgular fizik muayene ile saptanabilir.
1. Üst solunum yolu patolojileri:
Büyük
bademcikler, geniz eti büyümesi, burun kemiðinde eðrilik, alerjik
rinit, nasal polip, yapýsal olarak büyük dil, küçük ve geride çene
yapýsý, gýrtlak hastalýklarý
2. Akciðer hastalýklarý: KOAH ve astým gibi týkayýcý akciðer hastalýklarý ve akciðerlerde esneme kaybý ile giden akciðer hastalýklarý
3. Endokrin hastalýklar: Diabet, hipotiroidi, akromegali, obezite
4. Kardiovasküler hastalýklar: Hipertansiyon, kalp yetmezliði, kalp ritm bozukluklarý
5. GÝS hastalýklarý: Gastroözefageal reflü
6. Kollajen doku hastalýklarý: Sistemik Lupus Eritematozis, Romatoid Artrit
7. Nörolojik hastalýklar: Primer kas hastalýklarý, omurga hastalýklarý, Myastenia Gravis
8. Psikiyatrik hastalýklar: Depresyon, psikoz, anksiyete
9. Anestezi: Solunum cihazýna baðlamada güçlük (entübasyon güçlüðü), sedasyona duyarlýlýk, uyanma sýrasýnda tanýklý apne
Taný
A. Aþaðýdakilerden en az birinin varlýðý:
- Uyanýkken istem dýþý uykuya dalmalar, gündüz uyku hali, dinlendirmeyen uyku, yorgunluk veya uykusuzluk yakýnmalarý
- Soluk tutma veya boðulma hissi ile uyanma
- Uyku sýrasýnda gürültülü horlama, soluk kesilmeleri veya her ikisinin hasta yakýný tarafýndan izlenmesi
B. Polisomnografik kayýtta (Uyku testinde) aþaðýdakilerin gösterilmesi:
- Yüzeysel uyku süresi artýp, derin uyku süresi azalmýþtýr.
- Sýk tekrarlayan apne, hipopne vardýr.
- Sýk tekrarlayan oksijen desaturasyonu (kanýn oksijenlenmesinin azalmasý dönemleri)
- AHÝ< 5 NORMAL
- AHÝ 5 – 15 HAFÝF
- AHÝ 16 – 30 ORTA
- AHÝ > 30 AÐIR
Hasta ortaya
çýkabilecek herhangi bir uyku apne þikayetinden dolayý doktora
baþvurduðunda bu hastalýða iliþkin diðer semptomlarda akla
getirilmelidir. Ayrýntýlý muayeneden sonra gerekli incelemeler
yapýlmalýdýr.
Polisomnografi
Uyku
sýrasýnda, nörolojik, kalp ve solunum ile diðer fizyolojik ve fiziksel
parametrelerin belli bir periyod, genellikle gece boyunca, eþ zamanlý ve
devamlý olarak kaydedilmesi þeklinde tanýmlanabilir. Uyku apnesi tanýsý
koymada en güvenilir taný yöntemidir. Polisomnografik çalýþmada uyku
evrelemesi yapýlýr; solunum eforu, soluk akýmý, oksijen satürasyonu,
bedenin durumu ve elektrokardiyografi (kalp grafisi) ve soluk sesi kayýt
edilir. Periyodik bacak hareketlerinin tanýsý için alt bacak ön yüzüne
EMG ya da bacak hareketi alýcýsý takýlýr.
Tedavi
AHI >15 ise tedavi gerekir.
1.Özgün Tedavi
2.Pozisyon tedavisi
3. Cerrahi
4. Aðýz içi aygýt
5. Pozitif hava yolu basýncý titrasyon
- CPAP
- APAP
- BIPAP
- BIPAP ST
- BIPAP CS/SV
Genel Tedbirler
Uyku
apneli insanlar genelde kilolu hastalardýr. Obezite en önemli risk
faktörlerinden biridir. Hastalar mutlaka kilo vermeye
yönlendirilmelidir. Sýrt üstü deðil yan yatýþ tercih edilmelidir. Sýrt
üstü pozisyonunda dil arkaya kayarak hava akýmýnýn daha da daralmasýna
neden olur. Bu nedenle pek çok hastanýn apneleri sýrt üstü pozisyonunda
artar. Baþ gövdeye göre daha yukarýda olacak þekilde yatmalý, ancak
boynu katlayan yüksek yastýklardan kaçýnmalýdýr. Hastalýðý artýran
faktörlerden sakýnýlmalýdýr; bu faktörlerin baþýnda alkol ve
sakinleþtirici ilaçlar gelir. Alkolün apnelerin sayý ve süresini
artýrdýðý, kanýn oksijen oranýnda düþmeyi derinleþtirdiði bilinmektedir.
Ýlaçlar
Uyku
apneli hastalar için ilaçlar genellikle yararsýzdýr. Burun
týkanýklýðýný düzeltecek ilaçlar horlamayý azaltabilir. Burun
geniþleticiler, örneðin; elastik bantlar, burun açýklýðýný saðlayýp
horlamayý azaltabilirler. Ancak uyku apne sendromu tedavisi için yeterli
deðildir.
CPAP (Continuous Positive Airway Pressure-Sürekli Pozitif Havayolu Basýncý)
CPAP
yüksek devirli bir jeneratör içerir ve sýkýþtýrýlmýþ haldeki oda
havasýný pompalayarak ayarlanabilir basýnçta hava akýmý oluþturulur.
Bu
cihazla pozitif hava basýncýný burun maskesi yardýmýyla vererek gece
boyunca soluk yolunun açýk kalmasý saðlanýr. Uykuda solunum normale
döner ve horlama durur, kandaki oksijen seviyesi normale döner, kalp
hastalýklarý ve yüksek kan basýncý riski azalýr.
BPAP (Bilevel Positive Airway Pressure) (Bifazik pozitif hava yolu basýncý) Tedavisi
BPAP
(iki seviyeli pozitif havayolu basýncý) obstrüktif uyku apne sendromu
(OSAS) nedeniyle, CPAP (sürekli pozitif havayolu basýncý) uygulanan ve
tedaviye uyum gösteremeyen hastalarda, hasta ventilatör uyumunu
arttýrmak amacýyla üretilmiþtir. BPAP cihazlarý ile nefes verirken
(ekspirasyonda) nefes alýrkene (inspirasyona) göre daha düþük basýnç
uygulanmaktadýr. Bunun nedeni uyku sýrasýnda hava yolu direncinin ve
hava yolunun kapanmaya eðiliminin inspirasyonda ekspirasyona göre daha
fazla olmasýdýr.
Aðýz içi aygýtlar
Aðýz içine yerleþtirilerek üst solunum yolu çapýný arttýrma amacý ile üretilmiþtir.
CPAP
tedavisine alternatif olabileceði düþünülen aðýz içi araçlar, uyku
sýrasýnda aðýz içine yerleþtirilerek, üst solunum yolu yapýlarýnýn
pozisyonunu deðiþtirerek hava yolunu geniþletmek, kas fonksiyonlarý
üzerine etki ederek hava yolu direncini düþürmek ve üst solunum yolunun
kapanmasýný olmasýný önlemek amacýyla kullanýlýrlar. Alt çeneyi öne
ilerleten araçlar ve dili önde tutan araçlar olmak üzere iki çeþidi
vardýr.
Cerrahi
Uyku
sýrasýnda solunum bozukluðuna yol açan bazý fiziksel problemler cerrahi
ile düzeltilebilir. Bu problemler; bademcikler ya da geniz eti (daha çok
çocuklarda), nazal polipler, eðri burun (septum deviasyonu), bozuk çene
yapýsý ya da yumuþak damak sorunlarý olabilir.
Tedavisiz Uyku-Apne Sendromu Sonuçlarý
- Kardiyovasküler -Hipertansiyon
- Serebrovasküler- Ýnme
- Pulmoner (Solunum sistemi ile ilgili)
- Psikiyatrik
- Endokrin (Hormon sistemi ile ilgili)
- Hematolojik( Kanla ilgili)
- Nefrolojik (Üriner sistem)
- Sosyoekonomik
- Ani ölüm
Önlemler
- Kazalardan korunma
- Zayýflama
- Alkol, sigara ve uyku ilaçlarýný kesme
- Eþlik eden hastalýklarýn tedavisi
- Kalp damar hastalýklarý
- Üst solunum yolu
- Alt Solunum yolu
- Hipotiroidi, akromegali
Giriþ
Obstrüktif Uyku Apne Sendromu
Uyku saðlýklý fonksiyon için yaþamsal önem taþýyan karmaþýk bir davranýþtýr.
Uyku,
organizmanýn çevreyle iletiþiminin, çeþitli uyaranlarla geri
döndürülebilir biçimde, geçici, kýsmi ve periyodik olarak kesilmesidir.
Uyku sýrasýnda yaþamsal enerji depolanýr, büyük miktarda büyüme hormonu salgýlanýr. Dokular onarýlýr, yaþlanma gecikir.
Obstrüktif
uyku apne sendromu (OSAS) uykuda geliþen, tekrarlayýcý hava yolu
daralmasý nedeniyle soluk almada kesilmeler ve bu durumun neden olduðu
sorunlar ile karakterize bir sendromdur.
OSAS uyku sýrasýnda
oluþan tekrarlayan solunum durmasý, kanda oksijen azalmasý ve gündüz
artmýþ uyku hali ile þekillenen bir tablodur.
- Uykuda üst solunum yolunun tekrarlayýcý daralma ve týkanmalarý.
Bunlara baðlý uykunun bölünmesi
Uyku kalite bozukluðu
Gündüz uykululuk eðilimi - Bu sýrada oluþan oksijen satürasyon düþmesi
Kardiyo vasküler (Kalp damar) sorunlar
Apne burun ve aðýzdan hava yollarýna doðru hava akýmýnýn 10 sn veya daha uzun süre kesilmesi þeklinde tarif edilmektedir.
Hipopne ise 10 saniye ve daha uzun süre hava akýmýnýn %50 azalmasý ve beraberinde kanýn oksijenlenmesinin (oksijen satürasyonunun) %3 azalmasýdýr.
Apne-Hipopne indeksi (AHÝ) Uykuda görülen apne ve hipopne sayýlarý toplamýnýn saat olarak uyku süresine bölünmesi ile elde edilen deðerdir. Bu indeksin 5’ten büyük olmasý uyku-apne sendromunu gösterse de, klinik olarak önemli olan deðer 15 ve üzeridir.
Obstrüktif Uyku Apne Sendromu, uyku boyunca üst solunum yolunun tekrarlayýcý týkanmalarý ile karakterizedir. Buna genellikle kan oksijen düzeyindeki düþmeler eþlik eder.
Diðer bir ifade ile hava yolu çeþitli seviyelerde týkanýr. Týkayan faktörler üst solunum yolunu çevreleyen dokulardaki þiþkinlikler, büyük bademcikler, büyük dil ve uykuda gevþeyen üst solunum yolu kaslarýdýr. Diðer bir týkanma noktasý burun olabilir. Burun kemiði eðriliði, ya da burun etlerinde büyüme (konka hipertrofisi) týkanmaya yol açabilir. Çenenin küçük olmasý ve üst solunum yolunun yapýsý da týkanma yapabilir. Ayrýca týkanma olmaksýzýn solunum tembelliðine baðlý merkezi apne de vardýr.
Risk Faktörleri
- Obezite
- Erkek cinsiyet
- Yaþ
- Boyun çevresi (Kýsa ve kalýn boyun)
- Irk
- Sigara, alkol, sedatif kullanýmý
- Genetik faktörler
- Eþlik eden hastalýklar
Uyku-apne sendromu için
en güçlü risk faktörleri obezite ve erkek cinsiyettir. En yüksek
görülme sýklýðý erkeklerde ve 40-65 yaþ grubundadýr. Erkeklerde
kadýnlara göre iki kat sýk görülür. Bunun nedeni yað dokusu daðýlýmý,
üst hava yolu anatomisi ve kas fonksiyonu, seks hormonlarýnýn
etkisidir.
Obezite vücut yaðlarýnýn aþýrý artýþý olarak
tanýmlanmaktadýr. Özellikle erkek tipi obezite; boyun çevresi yað
birikimi ile üst solunum yolu açýklýðýný ve göbek çevresinde yað
birikimi ile de solunum þeklini etkileyerek uyku apne sendromu riskini
arttýrmaktadýr. Uyku-apne sendromu hastalarýnýn çoðu obez, kýsa ve kalýn
boyunludur. Ancak obez olmak kesin koþul deðildir, hastalarýn %40’ý
normal kiloda ya da zayýf kiþilerdir. Son yýllarda yapýlan çalýþmalar
boyun çevresinin erkeklerde 43 cm, kadýnlarda 38 cm’nin üzerinde
olmasýnýn uyku-apne sendromu riskini artýrdýðýný göstermiþtir.
Ailede
uyku apnesi olmasý, riski 2-4 kat arttýrýr. Bunun nedeninin, benzer
anatomik özellikler olduðu düþünülmekte, ayrýca genetik geçiþin
varlýðýndan söz edilmektedir. Bazý ýrklarda uyku apne sendromu daha
sýktýr. Bunlar Afrikalý Amerikalýlar, Meksikalý Amerikalýlar, Pasifik
Adalarda yaþayanlar ve Doðu Asyalýlardýr. Sigara içimi de uyku apne
sendromu için risk kabul edilir.
Belirtiler
Ana bulgular
- Horlama
- Tanýklý apne,
- Gündüz uyku hali
Kalp ve Solunumla ilgili bulgular
- Uykudan boðularak uyanma
- Göðüs aðrýsý
- Gece kalp ritm bozukluklarý
Sinir Sistemi bulgularý
- Sabah baþ aðrýsý
- Bellek sorunlarý
- Yetersiz ve bölünmüþ uyku
- Karakter ve kiþilik deðiþiklikleri
- Çevreye uyum güçlüðü
- Depresyon, ankisiyete
- Çocuklarda hiperaktivite ve antisosyal davranýþlar, okulda baþarýsýzlýk
Diðer bulgular
- Aðýz kuruluðu
- Gece terleme
- Gece öksürükleri
- Gece sýk idrara kalkma
- Cinsel istek azalmasý, performans düþüklüðü
- Ýþitme kaybý
- Gastroözofageal reflü
Horlama:
Horlamasý olan kiþilerin %35’de apne, apne saptanan olgularýn ise
%75’de horlama bulunduðu bildirilmiþtir. Ülkemizde horlama oraný %10-20,
uyku apne sendromu ise %0.9-%1.8 olarak tahmin edilmektedir. Uyku apne
sendromlu hastalarda haftada en az beþ gece veya daha fazla horlama söz
konusudur ve sýk apneler nedeniyle de düzensiz horlama görülür.
Tanýklý apne:
Uyku-apne sendromlu hastalar uyku sýrasýnda oluþan apnelerin farkýnda
olmadýklarýndan bunlara tanýk olarak hekime baþvurmasýný saðlayan
genellikle eþleri veya yakýnlarýdýr. Apne süreleri 10-60 sn arasýnda
olup, nadiren 2 dakikaya kadar uzayabilir. Bu tabloyu þiddetli horlama
ile birlikte derin ve gürültülü bir nefes alma takip eder.
Gündüz aþýrý uyku hali:
Uykuda sýk tekrarlayan apneler nedeniyle bu hastalar ertesi gün aþýrý
uyku ihtiyacý hissederler. Gündüz uykululuðu ile uyku-apne sendromunun
aðýrlýðý arasýnda paralel bir iliþki vardýr. Gecedeki apne sayýsý
arttýkça gündüz uykululuðu ve biliþsel süreçlerdeki bozukluk düzeyi de
artmaktadýr. Hafif derecede gündüz uykululuðunda, az dikkat gerektiren
televizyon seyretmek, yolculuk yapmak sýrasýnda uyuklama görülürken;
orta derece gündüz uykululuðunda dikkat gerektiren aktiviteler sýrasýnda
da uyuklama ortaya çýkmakta ve hastanýn günlük yaþamýnda sorunlara yol
açmaktadýr. Aðýr derecede gündüz uykululuðunda ise araç kullanmak gibi
aþýrý dikkat gerektiren durumlarda da uyuklamalar olmakta ve hastalarýn
gündelik yaþamlarý ciddi þekilde etkilenmektedir. Þahýs araba sürerken,
konuþurken veya çalýþýrken uyuyabilir. Dolayýsýyla trafik kazalarý ve iþ
hayatý ile ilgili sorunlar çýkabilir.
Gece kalp ritm
bozukluklarý: Uyku apne sendromlu hastalarýn %50’sinde mevcuttur. Apne
sýrasýnda önce kalp atým hýzýnda yavaþlama (30-50/dk) sonra hýzlanma
(90-120/dk) görülmesi sýktýr.
Tipik olmayan göðüs aðrýlarý, genellikle artmýþ solunum çabasýna baðlý olarak göðüs kafesinin zorlu hareketi nedeniyle oluþur.
Uykuda boðulma hissi ile uyanma ve nefes darlýðý, uyku-apne sendromlu hastalarýn %18-30’da görülür.
| Majör Bulgular | Kardiyopulmoner Bulgular |
| Horlama | Uykuda boðulma hissi |
| Tanýklý apne | Atipik göðüs aðrýsý |
| Gündüz aþýrý uyku hali | Kalp ritm bozukluklarý |
| Nöropsikiyatrik Semptomlar | Diðer Semptomlar |
| Uyanýnca baþ aðrýsý | Aðýz kuruluðu |
| Yetersiz ve bölünmüþ uyku | Gece terlemesi |
| Uykusuzluk | Geceleri öksürük |
| Karar verme yeteneðinde azalma | Gece sýk idrara kalkma |
| Bellek zayýflamasý | Libido azalmasý, empotans |
| Kiþilik deðiþiklikleri | Ýþitme kaybý |
| Çevreye uyum güçlüðü | Gastro-ösefageal reflü |
| Depresyon, anksiyete, psikoz | |
| Çocuklarda dikkat eksikliði, hiperaktivite, ders baþarýsýzlýðý |
OSAS’ la iliþkili hastalýklar
OSAS’la iliþkili hastalýklara ait bulgular fizik muayene ile saptanabilir.
1. Üst solunum yolu patolojileri:
Büyük
bademcikler, geniz eti büyümesi, burun kemiðinde eðrilik, alerjik
rinit, nasal polip, yapýsal olarak büyük dil, küçük ve geride çene
yapýsý, gýrtlak hastalýklarý
2. Akciðer hastalýklarý: KOAH ve astým gibi týkayýcý akciðer hastalýklarý ve akciðerlerde esneme kaybý ile giden akciðer hastalýklarý
3. Endokrin hastalýklar: Diabet, hipotiroidi, akromegali, obezite
4. Kardiovasküler hastalýklar: Hipertansiyon, kalp yetmezliði, kalp ritm bozukluklarý
5. GÝS hastalýklarý: Gastroözefageal reflü
6. Kollajen doku hastalýklarý: Sistemik Lupus Eritematozis, Romatoid Artrit
7. Nörolojik hastalýklar: Primer kas hastalýklarý, omurga hastalýklarý, Myastenia Gravis
8. Psikiyatrik hastalýklar: Depresyon, psikoz, anksiyete
9. Anestezi: Solunum cihazýna baðlamada güçlük (entübasyon güçlüðü), sedasyona duyarlýlýk, uyanma sýrasýnda tanýklý apne
Taný
A. Aþaðýdakilerden en az birinin varlýðý:
- Uyanýkken istem dýþý uykuya dalmalar, gündüz uyku hali, dinlendirmeyen uyku, yorgunluk veya uykusuzluk yakýnmalarý
- Soluk tutma veya boðulma hissi ile uyanma
- Uyku sýrasýnda gürültülü horlama, soluk kesilmeleri veya her ikisinin hasta yakýný tarafýndan izlenmesi
B. Polisomnografik kayýtta (Uyku testinde) aþaðýdakilerin gösterilmesi:
- Yüzeysel uyku süresi artýp, derin uyku süresi azalmýþtýr.
- Sýk tekrarlayan apne, hipopne vardýr.
- Sýk tekrarlayan oksijen desaturasyonu (kanýn oksijenlenmesinin azalmasý dönemleri)
- AHÝ< 5 NORMAL
- AHÝ 5 – 15 HAFÝF
- AHÝ 16 – 30 ORTA
- AHÝ > 30 AÐIR
Hasta ortaya
çýkabilecek herhangi bir uyku apne þikayetinden dolayý doktora
baþvurduðunda bu hastalýða iliþkin diðer semptomlarda akla
getirilmelidir. Ayrýntýlý muayeneden sonra gerekli incelemeler
yapýlmalýdýr.
Polisomnografi
Uyku
sýrasýnda, nörolojik, kalp ve solunum ile diðer fizyolojik ve fiziksel
parametrelerin belli bir periyod, genellikle gece boyunca, eþ zamanlý ve
devamlý olarak kaydedilmesi þeklinde tanýmlanabilir. Uyku apnesi tanýsý
koymada en güvenilir taný yöntemidir. Polisomnografik çalýþmada uyku
evrelemesi yapýlýr; solunum eforu, soluk akýmý, oksijen satürasyonu,
bedenin durumu ve elektrokardiyografi (kalp grafisi) ve soluk sesi kayýt
edilir. Periyodik bacak hareketlerinin tanýsý için alt bacak ön yüzüne
EMG ya da bacak hareketi alýcýsý takýlýr.
Tedavi
AHI >15 ise tedavi gerekir.
1.Özgün Tedavi
2.Pozisyon tedavisi
3. Cerrahi
4. Aðýz içi aygýt
5. Pozitif hava yolu basýncý titrasyon
- CPAP
- APAP
- BIPAP
- BIPAP ST
- BIPAP CS/SV
Genel Tedbirler
Uyku
apneli insanlar genelde kilolu hastalardýr. Obezite en önemli risk
faktörlerinden biridir. Hastalar mutlaka kilo vermeye
yönlendirilmelidir. Sýrt üstü deðil yan yatýþ tercih edilmelidir. Sýrt
üstü pozisyonunda dil arkaya kayarak hava akýmýnýn daha da daralmasýna
neden olur. Bu nedenle pek çok hastanýn apneleri sýrt üstü pozisyonunda
artar. Baþ gövdeye göre daha yukarýda olacak þekilde yatmalý, ancak
boynu katlayan yüksek yastýklardan kaçýnmalýdýr. Hastalýðý artýran
faktörlerden sakýnýlmalýdýr; bu faktörlerin baþýnda alkol ve
sakinleþtirici ilaçlar gelir. Alkolün apnelerin sayý ve süresini
artýrdýðý, kanýn oksijen oranýnda düþmeyi derinleþtirdiði bilinmektedir.
Ýlaçlar
Uyku
apneli hastalar için ilaçlar genellikle yararsýzdýr. Burun
týkanýklýðýný düzeltecek ilaçlar horlamayý azaltabilir. Burun
geniþleticiler, örneðin; elastik bantlar, burun açýklýðýný saðlayýp
horlamayý azaltabilirler. Ancak uyku apne sendromu tedavisi için yeterli
deðildir.
CPAP (Continuous Positive Airway Pressure-Sürekli Pozitif Havayolu Basýncý)
CPAP
yüksek devirli bir jeneratör içerir ve sýkýþtýrýlmýþ haldeki oda
havasýný pompalayarak ayarlanabilir basýnçta hava akýmý oluþturulur.
Bu
cihazla pozitif hava basýncýný burun maskesi yardýmýyla vererek gece
boyunca soluk yolunun açýk kalmasý saðlanýr. Uykuda solunum normale
döner ve horlama durur, kandaki oksijen seviyesi normale döner, kalp
hastalýklarý ve yüksek kan basýncý riski azalýr.
BPAP (Bilevel Positive Airway Pressure) (Bifazik pozitif hava yolu basýncý) Tedavisi
BPAP
(iki seviyeli pozitif havayolu basýncý) obstrüktif uyku apne sendromu
(OSAS) nedeniyle, CPAP (sürekli pozitif havayolu basýncý) uygulanan ve
tedaviye uyum gösteremeyen hastalarda, hasta ventilatör uyumunu
arttýrmak amacýyla üretilmiþtir. BPAP cihazlarý ile nefes verirken
(ekspirasyonda) nefes alýrkene (inspirasyona) göre daha düþük basýnç
uygulanmaktadýr. Bunun nedeni uyku sýrasýnda hava yolu direncinin ve
hava yolunun kapanmaya eðiliminin inspirasyonda ekspirasyona göre daha
fazla olmasýdýr.
Aðýz içi aygýtlar
Aðýz içine yerleþtirilerek üst solunum yolu çapýný arttýrma amacý ile üretilmiþtir.
CPAP
tedavisine alternatif olabileceði düþünülen aðýz içi araçlar, uyku
sýrasýnda aðýz içine yerleþtirilerek, üst solunum yolu yapýlarýnýn
pozisyonunu deðiþtirerek hava yolunu geniþletmek, kas fonksiyonlarý
üzerine etki ederek hava yolu direncini düþürmek ve üst solunum yolunun
kapanmasýný olmasýný önlemek amacýyla kullanýlýrlar. Alt çeneyi öne
ilerleten araçlar ve dili önde tutan araçlar olmak üzere iki çeþidi
vardýr.
Cerrahi
Uyku
sýrasýnda solunum bozukluðuna yol açan bazý fiziksel problemler cerrahi
ile düzeltilebilir. Bu problemler; bademcikler ya da geniz eti (daha çok
çocuklarda), nazal polipler, eðri burun (septum deviasyonu), bozuk çene
yapýsý ya da yumuþak damak sorunlarý olabilir.
Tedavisiz Uyku-Apne Sendromu Sonuçlarý
- Kardiyovasküler -Hipertansiyon
- Serebrovasküler- Ýnme
- Pulmoner (Solunum sistemi ile ilgili)
- Psikiyatrik
- Endokrin (Hormon sistemi ile ilgili)
- Hematolojik( Kanla ilgili)
- Nefrolojik (Üriner sistem)
- Sosyoekonomik
- Ani ölüm
Önlemler
- Kazalardan korunma
- Zayýflama
- Alkol, sigara ve uyku ilaçlarýný kesme
- Eþlik eden hastalýklarýn tedavisi
- Kalp damar hastalýklarý
- Üst solunum yolu
- Alt Solunum yolu
- Hipotiroidi, akromegali
Bu Soru 6497 kere okunmuştur.
SİTE İÇİ ARAMA YAP
BU KONUDA ANA MAKALELER
UYKU APNESÝ VE HORLAMA Prof.Dr. Can Koç
Horlama ve Uyku Apnesi Dr. ÜZEYÝR ELGÝN

