Akciðerlerin dýþarýdan gelen kimyasal, mekanik ya da ýsý farklýlýðý oluþturan etkenlere karþý geliþtirdiði bir refleks olan öksürük, çeþitli anlamlar taþýyor.

“Saðlýklý bir insan nefes borusunun ‘yabancý’ olarak tanýmladýðý bazý yemekleri ve maddeleri dýþarý atmak için öksürür. Dýþarýdan gelen egzoz kokusu ya da keskin bir deterjan kokusu da öksürük nedenidir. 

 

Vücudun savunma mekanizmalarý arasýnda yer alan öksürük ayrýca bronþlarýn içinde oluþan ve balgam adý verilen sekresyonlarýn da dýþarýya atýlmasýný saðlar.

 

Bu doðal mekanizmalar dýþýnda bazý hastalýklarýn habercisi olarak da karþýmýza çýkabilen öksürük, uzamasý durumunda kiþinin performansýný düþürür. Altta yatan enfeksiyon var ise havada asýlý kalan damlacýklar yolu ile baþkalarýna hastalýðýn yayýlmasýna neden olur (Örneðin, verem, zatürree gibi). 

 

 

Öksürük sadece akciðerlerden deðil; kulak zarý, burun, sinüsler akciðer zarý, mide ve diafragmadan da baþlayabilmektedir. 

 

Bronþit, larenjit, çocuklarda çok sýk görülen bronþiolit, soðuk algýnlýðý, aþýrý sigara, polenler ve ev tozlarý(mite) en sýk öksürük yapan hastalýk ve etkenlerdir. 

 

Öksürük þekli, sýklýðý, geliþimi sýký takip edilmelidir. Eðer kiþi hafif halsizlik ve kuru öksürükten þikayet ediyorsa, bu bize basit üst solunum yolu enfeksiyonunu hatýrlatýr. Öksürük balgamlý ve sýk oluyorsa, buna ateþ ekleniyorsa zatürreenin habercisi olabilir. 

 

Öksürdükten sonra dýþarýya çýkartýlan sekresyonun rengi hastalýk deðerlendirmede doktor kadar hasta ve yakýný için de önemlidir. Balgam rengi beyazdan sarý ve yeþile dönüyor ise olay aðýrlaþýyor anlamýna gelir. 

 

Yine öksürük ani geliþiyor ise çocuklarda enfeksiyon ve boðaza yabancý cisim kaçmasý düþünülebilir (fýndýðýn soluk borusuna kaçmasý gibi). Eriþkinlerde ise kötü kimyasal gazlarýn solunmasýna baðlý öksürük düþünülebilir."

 

 

Kronik, yani uzamýþ öksürükler çocuklarda astým, kistik fibrozis gibi genetik özellik içeren hastalýklarý düþündürürken, eriþkinde eðer buna balgam ilavesi var ise astým, müzmin bronþit, tümör, kalp yetmezliði, verem ve akciðer embolisini hatýrlatabiliyor. 

 

Dr. Çiðdem Serttürk, balgamsýz ve uzun süreli bir öksürük var ise sinüzit kökenli bronþitler, astým, reflü ve bazý tansiyon ilaçlarýnýn yan etkisinin düþünülebileceðini de belirtti:

 

"Uzamýþ öksürükler psikojenik kökenli de olabilir. Bu öksürükler huzursuzluða baðlý olarak ortaya çýkabileceði gibi, heyecanlanýnca ve sinirlenince ortaya çýkabilir. 

 

Çocuklarda meydana gelen öksürükler dikkat çekme nedenli de olabilir. Zira, bir çocuk yeni doðan kardeþini kýskandýðý için öksürebilir. Çocuklarda boðmaca hastalýðýnda görülen öksürükler, ani tekrarlayýcý ve çok kuvvetlidir. 

 

Tek bir nefeste 30’a varan nefes almaya izin vermeyen tekrarlamalar olur. Buna baðlý olarak çocuk nefessiz kalýr ve morarýr. Bu krizler günde 15-20 kez oluþabilir. Bu öksürükler kusma ile sonlanabilir. Kusma ile sonlanabilen diðer öksürük türü ise geniz akýntýsýna baðlý geliþen öksürüktür. Eriþkinlerde havlama tarzý öksürükler ise soluk borusu iltihaplarýnda ve tümörlerinde görülür. Bunun týptaki adý ise Trakeit’tir." 

 

 

Öksürüðün gece uykudan uyandýrýp uyandýrmadýðý, hem çocuklarda hem de eriþkinlerde astým hastalýðýnýn takip ve tedavisinde de önemli bir kriter. 

 

Dr. Çiðdem Serttürk, hasta sabah saatlerine doðru sebepsiz veya kuru bir öksürükle uyanýyor ise astýmýn düþünülebilceðini anlattý:

 

"Tedavi edilmekte ise tedavi dozunun yetersiz olduðunun göstergesidir. Bu hastalarda gün içinde muayene bulgularý ve solunum testleri normaldir. 

 

Gece ise hava yollarýnýn daraldýðý anlamýna gelir. Yine geceleri yatay pozisyon nedeni ile geniz akýntýsý artar ve sabaha doðru akciðere biriken balgamý dýþarý atmak isteyen kiþide öksürük oluþur. 

 

Reflü hastalýðý olanlarda, geceleri yatýþ pozisyonuna baðlý olarak mide asidinin soluk borusuna ve ses telleri üzerine kaçmasý daha kolaydýr. Bu durum beraberinde kuru ve þiddetli öksürüðü getirir. Bu nedenle reflüsü olanlara geceleri baþ yukarýda olacak þekilde uyumalarý tavsiye edilmektedir.

 

Yemek yerken geliþen öksürükler, yutma refleksinin iyi çalýþmadýðý yaþlý ve beyin fonksiyonlarý bozulmuþ kiþilerde ya da yeni doðan bebekte doðumsal  olarak görülen yemek borusu ile soluk borularý arasýnda geçiþ olan anomalilerde olur. 

 

Bebeklerdeki durum düzeltilebilir. Yemek sonrasý geliþen öksürükler reflüyü, mide fýtýðýný, yemek borusunda cepleþmeyi akla getirir."

 

 

Sigara öksürüðünün ise çok tipik olduðunu dile getiren Dr. Çiðdem Serttürk, yýllar içinde sigaranýn bronþlarda yaptýðý hasara baðlý olarak bol sekresyonlu þekle dönüþtüðünü de açýkladý:

 

"Bu öksürükler tekrarlar ve sekresyon dýþarý atýlýnca kiþinin nefesinde rahatlama meydana gelir. Sigara içenlerde geliþen öksürük hep tehlikeyi akla getirir (Akciðer kanserleri, bronþ kanserleri, ses tellerinin kanserleri gibi). 

 

Balgamdaki kan, yeni geliþen ve derinleþen ses kýsýklýðý bu kanserlerin öksürüðe eþlik eden bulgularýdýr. Sigara içen kiþi birbiri ardýna iki yýlda en az üç ay öksürüp balgam söküyor ise bu KOAH’ý  Kronik Obstrüktif Akciðer Hastalýðý) çaðrýþtýrýr. KOAH yaþam kalitesini düþüren öldürücü bir hastalýktýr.

 

Öksürükle baþvuran hastada anamnez yani sorgulama çok iyi yapýlýrsa birçok hastalýk devre dýþý kalmaktadýr. Yine de uzamýþ öksürükler mutlaka akciðer grafisi ile kontrol edilmelidir. 

 

Akciðer grafisi, verem gibi muayene bulgusu vermeyen hastalýklarý en kolay ortaya çýkartan tetkik yöntemidir. Çocuklarda doðumsal anomalileri ve zatürreeleri ortaya çýkartýr. Eriþkinde sigara kullananlarda þikayet olsun olmasýn tarama amaçlý yýlda bir kez yapýlmalýdýr.

 

Astýmlý hastalarda ise akciðer filmleri genelde normaldir. Eðer ani geliþen atak var ise akciðer grafisi ile bronþlarýn týkalý olup olmadýðý deðerlendirilir. 

 

Sadece gece öksürüðü ve uykudan uyanma bulgusu veren astýmlarda ileri tetkikler gerekebilir. Geniz akýntýsýn baðlý olduðu düþünülen öksürüklerde de mutlaka kulak burun boðaz muayenesi yapýlýp, aile öyküsü var ise alerji testi uygulanmalýdýr.

 

Öksürüklerin büyük kýsmý basit þikayete yönelik ilaçlarla tedavi edilirler. Daha az bir kýsmý ise derinleþir ve dolu hal alýr, antibiyotik tedavisine ihtiyaç gösterir. 

 

Astýma baðlý öksürükler antibiyotik tedavisine cevap vermezler. Bu hastalarda inhalerler (fýsfýs) ve alerji ilaçlarý kullanýlýr. Alerjili insanlarýn dörtte birinde reflü vardýr. Mutlaka endoskopi yapýlýp antiasit tedavisi uygulanmalýdýr. 

 

Reflü tespit edilip tedaviye raðmen gece öksürükleri olan kiþiler akþam yemeklerini az ve erken yemelidirler. Bu kiþiler mutlaka yüksek yastýkla yatmalýdýrlar. Kalp yetmezliði nedeni ile tedavi gören hastalar ise gece öksürükleri varsa bunu mutlaka doktorlarýna anlatmalýdýrlar. 

 

Bu öksürükler tedavi yetersizliðinin ya da hastalýðýn aðýrlaþtýðýnýn ifadesi olabilir."