Halk arasýnda “zatürre” olarak bilinen pnömokok enfeksiyonlarý, özellikle risk grubu hastalarda ölümle sonuçlanabilecek ciddi bir akciðer hastalýðýdýr.

Streptokokus pnömoni bakterisinin neden olduðu pnömoni (pnömokok pnömonisi), küçük çocuklarda, ileri yaþtakilerde ve halihazýrda kronik bir hastalýðý bulunan kiþilerde daha aðýr seyreder ve ölümle sonuçlanabilir.

39 dereceyi geçen ateþ, öksürük, çoðu zaman pas renginde olan koyu kývamlý balgam hastalýðýn baþlýca belirtileridir. Hastalýk bazen genç eriþkinlerde þiddetli bir titremenin ardýndan ateþ yükselmesiyle birlikte aniden baþlayabilir.

Buna karþýlýk yaþlýlarda son derece sinsi bir þekilde baþlayabilir ve zatürre izlenimi vermeyebilir. Çok yaþlý hastalarda öksürük pek az olabilir, hiç balgam çýkmayabilir ve ateþ de yükselmeyebilir. Ancak hasta yorgun görünür ya da bilinci bulanýklaþýr. Vücut ýsýsý düþer ve þok tablosu ortaya çýkabilir.

Zatürre olan hastalar tipik olarak grimsi renktedir, kaygýlý görünürler ve ateþ genellikle 39 derecenin üzerindedir.

Zatürreye neden olan bakteriler, ayný zamanda kan ile tüm vücuda yayýlarak bakteriyemi adý verilen tablo ve beyin zarýnda da menenjit gibi ciddi enfeksiyonlara neden olabilirler. Bu bakteriler zatürreye neden olduklarýnda, her 20 vakadan biri ölümle sonuçlanmaktadýr. Ayný þekilde her 10 bakteriyemi vakasýndan 3’ü ölümle sonuçlanmaktadýr.

 

  

                                         

 Pnömoni(Zatürre) Nasýl Bulaþýr? 

Zatürreye neden olan Streptokokus pnömoni (pnömokoklar), üst solunum yollarýnda koloniler (bakteri gruplarý) oluþturan ve normal florayla (zararsýz bakteriler) birlikte bulunan bir bakteridir.

Pnömokoklar kiþiden kiþiye, bir iki metrelik mesafelerden yakýn temas sonucu bulaþýrlar. Bakteriler, tek baþýna ya da solunum damlacýklarýyla birlikte solunum yolundan vücuda girerler ve nazofarinkste (burun ve aðýz boþluklarýnýn birleþtiði yer) bakteri kolonileri oluþtururlar.

Bakteri genellikle aile içinde, özellikle küçük çocuklar ve okul çoçuklarý arasýnda yayýlma eðilimindedir. Hastalýðýn yayýlmasý çoðu zaman viral üst solunum yollarý enfeksiyonlarý ile birlikte olur.

Pnömokok enfeksiyonu grip kadar bulaþýcý olmamakla birlikte insanlarýn kalabalýk þekilde bir arada yaþadýðý yerlerde, askeri kamplarda, cezaevlerinde ve yatýlý okullarda zatürre salgýnlarý görülebilir.

 

Dünya saðlýk Örgütü’nün verilerine göre dünyada her yýl her bin kiþiden 10-15’i zatürreye yakalanýyor. ABD’de her yýl Pnömokoklara baðlý zatürreden 100 bin - 175 bin kiþi, bakteriyemiden 50 bin kiþi ve menenjitten 3 bin kiþi hastaneye yatýyor. Yaklaþýk 20 bin ile 40 bin kiþinin de hayatýný kaybettiði biliniyor.

Türkiye’de her yýl Saðlýk Bakanlýðý istatistiklerine göre yaklaþýk 90 bin zatürre vakasý görülüyor ve 2 bin 500 civarýnda kiþi hayatýný kaybediyor. Ancak uzmanlar Türkiye için gerçek rakamýn çok daha yüksek olduðunu, yaklaþýk 500 bin kiþinin her yýl zatürreye yakalandýðýný belirtiyor.

 

Zatürre (pnömoni), en geliþmiþ ülkelerde bile, taný ve tedavi yöntemlerinin, hastane ve yoðun bakým olanaklarýnýn çok artmasýna raðmen sýk görülen ve ölümlere neden olan dünyanýn bilinen en eski hastalýklarýndan biridir.

Özellikle; küçük çocuklar, yaþlýlar, kalp, þeker, böbrek ve bronþit hastalarýnda ölümlere yol açabiliyor. Saðlýk Bakanlýðý’nýn istatiklerine göre, ülkemizde 5 yaþ altýndaki çocuklarda en çok görülen ölüm nedeni %22 ile zatürre.

Tüm zatürre vakalarýnýn yarýsýndan pnömokok bakterisi sorumlu. Ayrýca, pnömokoklar giderek penisilin ve baþka birçok antibiotiðe karþý direnç kazanýyor. Üstelik de, týptaki tüm geliþmelere raðmen en geliþmiþ ülkelerde bile kana mikrop karýþan zatürrelerde ölüm oraný çok yüksek.

Bu nedenlerden dolayý zatürre hastalýðýndan korunmak önemli.

Pnömokoklarýn yol açtýklarý zatürre vakalarýný önleyici bir aþý, bir çok kiþinin yaþamýný kurtarýyor.

 

Zatürre aþýsý, pnömokok bakterilerine karþý antikorlarýn yapýmýný saðlayarak organizmayý bunlara karþý kuvvetli hale getirir. Pnömokoklarýn 80’den fazla türü bulunur. Aþý içinde bunlarýn en çok hastalýk yapabilme özelliði olan 23 tanesi yer alýr. Bunlar da zatürreye neden olan pnömokoklarýn % 90’ný oluþturur.

Tek bir doz aþý ile yýllar süren bir baðýþýklýk elde edilir. Bazý durumlarda ise aþýnýn 5 yýl sonra tekrarlanmasý gerekir.

Dünya Saðlýk Örgütü, ölümcül sonuç doðurabilecek bu hastalýk için özellikle risk gruplarýnýn, özetle kalp, akciðer, böbrek hastalarý, diyabet gibi kronik hastalýklarý olan kiþilerle, 65 yaþýný aþmýþ insanlar, huzurevi gibi toplu yerlerde yaþayanlarýn aþýlanarak zatürre’den korunmasý gerektiðini vurguluyor.