Toplumda eriþkin yaþtakilerin %30-40 ýnda horlama görülür. Horlama her zaman masum deðildir, bazen yaþamý tehdit edebilen ciddi bir hastalýðýn belirtisi olabilir. Çok þiddetli horlama, sabahlarý yorgun uyanmalar, gündüz uyuklamalarý ve uykuda solunum duraklamalarý uyku apnesi sendromununun önemli belirtileridir.

Ýki türlü uyku apnesi vardýr.

Týkayýcý tipte uyku apnesi. Daha sýk rastlanan bu apne türünden, boðazdaki kaslarýn havanýn geçeceði alaný kapatacak þekilde gevþemesi sorumludur. 

Merkezi uyku apnesi. Bu tür apne beynin solunumu kontrol eden kaslara doðru sinyaller göndermemesi sonucunda görülür.

 

Belirtiler                                       

 

Gündüz uyuklama ve uyuma isteði

Þiddetli horlama

Uyku sýrasýnda solunum duraklamasýnýn baþkalarý tarafýndan gözlenmesi

Solunum güçlüðü ile uyanma

Aðýz kuruluðu ve boðaz aðrýsý ile uyanma

Sabah baþaðrýlarý

Çarpýntý ve hipertansiyon gibi dolaþým sistemi  þikayetleri

Otomobil kullanýrken uykuya dalma tehlikeli sonuçlara neden olabilmektedir

 

Týkayýcý tipte uyku apnesi boðazdaki kaslarýn havanýn geçeceði alaný kapatacak þekilde gevþemesi sonucunda oluþur. Uyku apnesi olan kiþilerin uyku sýrasýnda çok gürültülü horlamalarý ve gece boyunca tekrarlayan, en az 10 sn. süreli ?nefes alýp vermede durmalarý? (apne) olur . Bu kaslar yumuþak damaða, küçük dile, yutaða ve dile aittir. Bu kaslar gevþediðinde nefes alma sýrasýnda hava yolu daralýr ve bir süre için solunum durur. Bunun sonucunda kandaki oksijen miktarý azalýr, beyin bu azalmayý algýlar ve uyku derinliðini azaltarak hava yolunun tekrar açýlmasýný saðlamaya çalýþýr. Uyku derinliðinin azalmasýný takiben bazý kiþilerde bir iki kýsa derin nefes alma ile, bazý kiþilerde ise þiddetli horlama ve yutkunma sesleri ile solunum tekrar baþlatýlýr. Bu durum bütün gece saatte 20-30 kere tekrarlayabilir. Bu derecede uyku apnesi olduðunda derin uykuya geçmek hiç mümkün olmaz, kiþi bütün uykusunu solunum çabasý içinde geçirir ve gündüz uyuma ihtiyacý duyar. Uyku apnesi olan kiþiler genellikle uykularýnýn bölündüðünün farkýnda deðildir ve iyi uyuduklarýný zannederler. 

Merkezi tipte uyku apnesi çok daha nadir görülür ve beyinin solunumu kontrol eden kaslara doðru sinyaller göndermemesi sonucunda ortaya çýkar. Kanda karbondiositin artmasý ve oksijenin azalmasý uyanma ile sonuçlanýr. Merkezi tipte uyku apnesi olan hastalar uyanma dönemlerini týkayýcý tipte apnesi olan kiþilere göre daha fazla hatýrlarlar.

 

 

Kilo fazlalýðý. Boynun kýsa ve kalýn olmasý boðazda hava yolunun daralmasýna neden olur. Kilo fazlalýðý nedeniyle boynun ve boðaz çevresindeki yað dokusunun artmasý uyku apnesini þiddetlendiren önemli bir etkendir. Boyun çevresinin, yani gömlek yakasý numarasýnýn erkeklerde 43 cm’den, kadýnlarda 40 cm’den fazla olmasý uyku apnesi için risklidir. Ancak uyku apnesi zayýf kiþilerde de görülebilir.

 

Büyümüþ bademcikler ve geniz eti varlýðý. Bademciklerin normalden büyük olmasý ve geniz eti bulunmasý daha çok çocuklarda görülen uyku apnesinin nedenidir; ancak bazen eriþkinlerde de sorumlu olabilir.

Boðazýn dar yapýda olmasý. Bazý kiþilerde boðazýn þekli doðuþtan dar yapýda olabilir.

Erkek cinsiyet. Uyku apnesi erkeklerde kadýnlardan iki kat sýk görülür. Ancak, kilo fazlasý olan kadýnlarda da sýk görülmektedir.

Yaþ. Uyku apnesi orta yaþ üzerindeki eriþkinlerde gençlere göre 2-3 kat daha sýktýr.

Alkol, sakinleþtirici ve uyku ilaçlarýnýn kullanýmý. Bu maddeler boðaz kaslarýnýn uyku sýrasýnda gevþemesine neden olurlar.

 

Beyin felci veya tümörleri. Bu sorunlarýn varlýðýnda beyinin solunum ritmini ayarlama fonksiyonu bozulabilir.

Kas ve sinir sistemi hastalýlarý. Beyin sapý ve omurilikle ilgili sinir sistemi hastalýklarýnda veya bütün kas sistemini etkileyen bazý hastalýklarda uyku apnesi görülebilir.

Yüksek rakým. Alýþkýn olduðunuzdan daha yüksek rakýmdaki uykuda apne riski artar.

Her iki apne türünde de kalp yetmezliði ve hipertansiyon geliþme riski vardýr. Apne sýrasýnda kandaki oksijenin ani düþmeleri kan basýncýnýn artmasýna, kalp ve damar sisteminin zorlanmasýna neden olur. Bunun sonucunda da beyin kanamasýna baðlý felç ve kalp yetmezliði geliþme riski artar. Kalp hastalýðý olan kiþilerde uyku apnesinin neden olduðu oksijen düþüþleri kalp krizine baðlý uykuda ani ölüm riskini artýrmaktadýr.

 

 

Horlama baþkalarýný veya sizi rahatsýz edecek derecede þiddetliyse

Uykudan nefes alma güçlüðü ile uyanýyorsanýz

Uyku sýrasýnda nefes almanýzýn durakladýðýna tanýk olunuyorsa

Gündüz uyuklamalarý oluyorsa (örneðin iþte çalýþýrken, televizyon seyrederken, okurken, otobüste, araba kullanýrken)

Bir çok kiþi horlamanýn ciddi bir sorunun iþareti olduðunu bilmez; ayrýca uyku apnesi olan kiþilerin hepsinde horlama da yoktur.

 

Uyku apnesinin nedeni ve yol açtýðý sorunlar birden çok sisteme ait olabildiði için KBB, Göðüs Hastalýklarý, Kardiyoloji ve Nöroloji uzmanlarýnýn ayrý ayrý deðerlendirmeler yapmasý gerekebilir. KBB uzmanýnýn deðerlendirmesi muayene ile baþlar. Bu muayenede doktorunuz burundan baþlayarak nefes borusuna kadar havanýn geçtiði alanlarda daralmaya neden olabilecek þekil deðiþikliklerini arayacaktýr. Bundan sonra bir uyku çalýþmasý ile uykuda vücudun çeþitli fonksiyonlarýnýn kaydedildiði bir inceleme isteyecektir. Uyku apnesi için yapýlan uyku çalýþmasý uyku laboratuvarlarýnda POLÝSOMNOGRAFÝK TETKÝK) yapýlýr. Doktorunuz ayrýca hava yolunun dar bölgelerini deðerlendirmek ve üzerinde ölçümler yapmak için sizden "sefalometri" adý verilen özel bir röntgen filmi isteyebilir.

Uyku bozukluklarýnýn bir kýsmýnýn tanýsýnda kullanýlan "polisomnografik tetkik" hastane ortamýnda ya da taþýnabilir cihazlarla ev ortamýnda uygulanabilir.

Hastanenin uyku merkezinde, ev ortamýnýzý aratmayacak konforda, tuvaleti, banyosu ve televizyonu içinde olan bir odada tüm gece uykunuz kaydedilir. Bu gece kaydýndan birkaç saat öncesinde hastaneye gelmeniz istenir. Bu hem ortama alýþmanýz, hem de kayýt iþlemine hazýrlýk için gerekir. 

Kayýt iþlemi için elektrod adýný verdiðimiz kablolarýn ucundaki küçük disk yapýlar baþýnýzda ve bacaklarýnýzda belirli bölgelere yapýþtýrýlýr. Solunum iþlevlerinizi gözleyebilmek için göðüs ve karýn bölgesine kuþak tarzýnda elastik bandlar baðlanýr. Bu iþlemlerin hiçbirinde ve hiçbir aþamasýnda size acý verici bir giriþim ya da sizin elektrikle temasýnýz yoktur. Bu þekilde vücudunuzun birçok yerinden baðlanmýþken siz uykunuzda ya da uyanýkken rahatlýkla saða, sola dönebilir ya da gerekirse tuvalete kalkabilirsiniz. 

Tüm gece boyunca uyku tenisyenleri de size çok yakýn bir odadan kaydýnýzý takip eder. Gerektiði zaman onunla konuþabilir, bir isteðiniz ya da sorunuz varsa iletebilirsiniz.

Ev ortamýnda yapýlan tetkikte ise taþýnabilir uyku kayýt cihazlarý kullanýlýr. Akþam belirli bir saatte uyku teknisyeni gelip gerekli baðlantýlarý yapýp tetkik için sizi hazýrlar. Evde kayýt sisteminde yanýnýzda bir uyku teknisyeni bulunmaz ama ayný þekilde yatakta rahatlýkla hareket edebilir ya da gereðinde tuvalete kalkabilirsiniz. Tüm gece kaydý evde kayýt ünitesine yapýlýr ve sabah tekrar uyku teknisyeni gelip baðlantýlarýnýzý çýkartýp, geceyi nasýl geçirdiðinizi öðrenir ve evde kayýt ünitesini uyku merkezine getirir.

Ýster hastanede, ister evde kaydedilmiþ olsun tüm kayýtlar bilgisayar ortamýnda uyku merkezinde deðerlendirilip raporlanýr. Bunlar sonucunda bir uyku bozukluðunuz olduðu tespit edilirse tedavi seçenekleriniz hekiminiz tarafýndan size anlatýlýr ve sizinle birlikte planlanýr. 

Uyku çalýþmasýnda vücudunuzdan bir cihaza baðlanan kablolar ile uyku sýrasýndaki kalp, akciðerler ve beyin faaliyetleri, burun ve aðýzdan geçen hava akýmlarý, kol ve bacak hareketleri, kandaki oksijen düzeyi sürekli kaydedilir ve inceleme sonunda bilgisayarlý sistemlerde deðerlendirilir özellikle sýrtüstü pozisyonda uyurken oluyorsa doktora muayene olmanýz gerekir.

 

Kalp ve damar sistemi sorunlarý. Apne sýrasýnda kandaki oksijenin ani düþmeleri kan basýncýnýn artmasýna, kalp ve damar sisteminin zorlanmasýna neden olur. Uyku apnesi olan kiþilerin hemen yarýsýnda hipertansiyon vardýr ve bu da kalp yetmezliði ile beyin kanamasý riskini artýrýr. Kalp hastalýðý olan kiþilerde uyku apnesinin neden olduðu oksijen düþüþleri kalp krizine baðlý uykuda ani ölüm riskini artýrdýðý bilinmektedir. 

Gündüz uyuklama. Uykudaki bölünmeler nedeniyle derin bir gece uykusu mümkün olmadýðýndan gündüz uyuklamalarý, halsizlik ve sinirlilik görülür. Uyku apnesi olan kiþiler iþte çalýþýrken, televizyon seyrederken, okurken, otobüste ve hatta araba kullanýrken uyuklayabilirler. Uyku apnesi olup araç kullanan kiþilerde trafik kazasý geçirme riski 3 ile 5 kat arasýnda yükselir. Çocuklardaki uyku apnesi genellikle okul baþarýsýndaki düþme ile kendini gösterir. 

Baþka nedenlerle yapýlmasý gerekebilecek týbbi tedavilerle ilgili sorunlar. Týkayýcý tipte uyku apnesi olan kiþilerde baþka nedenlerle yapýlmasý gerekebilecek ameliyatlarda genel anesteziyle ilgili solunum sistemi sorunlarý ile karþýlaþýlabilir. 

Eþle ilgili sorunlar. Uyku apnesi ile birlikte þiddetli horlama da varsa yatak partnerinin uyuyamamasý, hatta oda deðiþtirmesi gibi sosyal bir sorun da ortaya çýkar. 

Beyin faaliyetleriyle ilgili sorunlar. Uyku apnesi olan kiþiler unutkanlýk, yorgunluk ve bezginlik, geceleri sýk idrara çýkma ve impotans sorunlarý yaþayabilirler. Çocuklarda hiperaktivite ve dikkat bozukluðu sendromu görülebilir.

 

Kilo fazlanýz varsa zayýflayýn. Kilo fazlasý olan kiþilerde zayýflama, apnenin önemli oranda azalmasýný saðlamaktadýr. 

Alkol, sakinleþtirici ve uyku ilaçlarýný kullanmaktan kaçýnýn. Bu maddeler boðazdaki kaslarýn gevþemesine neden olarak solunumu etkilerler. 

Yan veya yüzükoyun yatarak uyuyun. Sýrtüstü yatmak dilin ve yumuþak damaðýn geriye sarkarak hava yolunu daraltmasýna neden olur. Uyku sýrasýnda farkýnda olmadan sýrtüstü pozisyona gelmeyi engellemek için pijama pantolonunun bel kýsmýnýn içine bir masa tenisi veya tenis topu koyulmasý fayda saðlamaktadýr. 

Burun týkanýklýðýna neden olan sorunlarýnýzý tedavi ettirin. Allerji, burun bölmesinin eðri olmasý ( septum deviasyonu ), burun kanatlarýnýn gerginliðinin düþük olmasý, burundan rahat solunuma engel olarak kiþiyi aðýzdan solumaya zorlayan ve apneyi artýran sýk nedenlerdir.

 

Uyku apnesi çoðunlukla kendiliðinden düzelmez. Tedavisinde kullanýlan bir çok yöntem vardýr. Hava yolunu açmak için çeþitli araçlar kullanýlabilir. Bazý durumlarda da ameliyatlarla tedavi daha iyi sonuçlar verir.

Uyku apnesinde cerrahi tedavilerin amacý hava yolunu kapatan dokularýn alýnmasý, küçültülmesi, veya gerginleþtirilmesidir.

Cerrahi tedavi seçenekleri þunlardýr:

(UPPP / U3P / U vulo Palato Pharyngo Plasty). Çoðunlukla genel anestezi altýnda yapýlan ameliyatta damaðýn gevþek dokularý çýkartýlýr. Çoðu zaman bununla birlikte bademcikler ve varsa geniz eti de alýnýr. Genel anestezi altýnda yapýlan bu ameliyat sonrasý 14-21 gün süren, düzenli aðrý kesici ilaç kullanýmýný gerektiren boðaz aðrýsý meydana gelir. Bu sürede sulu ve yumuþak gýdalar tüketmeniz gerekir ve tam iyileþme genellikle 4-6 haftada tamamlanýr. Bu ameliyat hafif ve orta dereceli uyku apnesinin cerrahi tedavisinde en sýk kullanýlan yöntemdir.

 

Laser cerrahisi (LAUP / L aser Assisted Uvulo Pharyngoplasty). Yumuþak damak ve küçük dilin yeniden þekillendirilmesi için laser ýþýný kullanýlýr. Lokal anestezi ile uygulanabilen bu iþlemin istenen sonuç alýnana kadar 4-6 hafta aralýklarla bir kaç kez tekrarlanmasý gerekebilir. Ameliyat sonrasý 14-21 gün süren, düzenli aðrý kesici ilaç kullanýmýný gerektiren  boðaz aðrýsý meydana gelir.

 

Radyofrekans cerrahisi (RF) . Çoðunlukla lokal anestezi ile uygulanan bu iþlemde yumuþak damaðýn gerginleþtirilmek istenen bölgelerine ve gerekiyorsa dilin arka kýsmýna özel bir cihaz ile radyo dalgalarý uygulanýr. Radyo dalgalarýnýn yumuþak damak dokusu ve dil içinde oluþturduðu etki zamanla damaðýn gerginleþmesini ve dil kökünün küçülmesini saðlar. Her uygulamada tedavi etkisinin ortaya çýkmasý için 6 hafta geçmesi gerekir ve çoðunlukla 2 ay aralýklarla olmak üzere 2 veya 3 uygulama gerekir. Uygulamalardan sonra birkaç gün süreyle hafif dereceli aðrý hissedilebilir. 

LAUP ve RF daha çok hafif dereceli apnede kullanýlan cerrahi yöntemlerdir. Orta ve þiddetli dereceli uyku apnesinde yeterli yararý saðlamazlar.

Dil kökünü öne çekmeye yönelik ameliyatlar. Bu ameliyatlar dil kökünün hava yolunu týkadýðý hastalarda, çoðunlukla boyundan ulaþýlarak uygulanýr ve dil kaslarýnýn baðlý olduðu bir boyun kemiðini (hyoid kemik) gýrtlak kýkýrdaðýna veya çene kemiðine tespit edilerek öne çekilmesini saðlarlar. 

Trakeotomi. Bu cerrahi yöntem ancak diðer tedavi yöntemleri iþe yaramadýðýnda ve hayati tehdit oluþturacak derecede þiddetli uyku apnesinde kullanýlýr. Boyundan nefes borusuna açýlan bir delik ve bunun içine yerleþtirilen bir kanül aracýlýðýyla nefes alýnmasý saðlanýr. Gündüz kapatýlabilen bu açýklýk uyurken havanýn týkanan boðaz bölgesine uðramadan doðrudan nefes borusuna ulaþmasýný saðlar. 

Diðer yardýmcý cerrahiler. Burun bölmesi eðriliðinin ( septum deviasyonu) düzeltilmesi, müzmin sinüzitin cerrahi tedavisi , büyük bademciklerin ( tonsillektomi ) ve varsa geniz etinin alýnmasý ( adenoidektomi ), çene yapýsýnda bozukluk varsa çene kemiklerinin pozisyonunu düzeltici cerrahiler uyku apnesini tedavi etmek amacýyla kullanýlmaktadýr.

 

CPAP(Continuous Positive Airway Pressure). Uyku apnesi þiddetli derecede ise burun üzerine yerleþtirilen bir maske aracýlýðýyla basýnçlý hava veren bir cihaz (CPAP cihazý) ile uyumak yarar saðlar. Cihazýn verdiði basýnçlý havanýn direncine karþý solunum yapmak hava yolunun açýk tutulmasýný saðlar.

  

Diþ aparatlarý. Dental aparatlar alt çeneyi ve buna baðlý olan dili öne çekerek hava yolunu açýk tutmayý amaçlayan, sadece hafif dereceli apnede kullanýlabilen protezlerdir. Bu protezlerin her gece uykuda aðýza takýlmasý gerekir ve her hastanýn diþ kalýbý alýnarak o hasta için özel olarak üretilirler. 

Tedavi seçenekleri týkayýcý tipte uyku apnesindekinden daha kýsýtlýdýr.

Apneyle ilgili saðlýk sorunlarýnýn tedavisi . Merkezi uyku apnesinin muhtemel nedenleri arasýnda kalp, sinir sistemi ve kas hastalýklarý bulunur. Bu hastalýklarýn tedavisi apnenin düzeltilmesinde de yararlý olabilir.

CPAP(Continuous Positive Airway Pressure). Ayný zamanda týkayýcý tipte uyku apnesinde de kullanýlan bu yöntem, burun üzerine yerleþtirilen bir maske aracýlýðýyla basýnçlý hava veren bir cihaz (CPAP cihazý) ile uyumayý gerektirir. Cihazýn verdiði basýnçlý havanýn direncine karþý solunum yapmak hava yolunun açýk tutulmasýný saðlar.

biPAP(bilevel Positive Airway Pressure). Hem nefes alýrken, hem de verirken hava yoluna sabit bir basýnç uygulayan CPAP cihazýndan farklý olarak biPAP cihazlarý nefes alma sýrasýnda daha yüksek, verme sýrasýnda ise daha düþük bir basýnç saðlarlar. Bu tedavinin amacý, merkezi uyku apnesindeki zayýf nefes alma sorununu aþmaktýr. CPAP gibi, burun üzerine yerleþtirilen bir maske aracýlýðýyla basýnçlý hava veren bir cihaz ile uyumayý gerektirir.