Göðüs boþluðunun sað ve sol tarafýnda yer alan akciðerler, biri göðüs duvarýnýn iç yüzeyini örten diðeri ise akciðerlerin dýþ yüzeyini kaplayan çok ince 2 kýlýfla sarýlmýþlardýr. Akciðer zarý yada plevra adý verilen bu 2 kýlýf arasýnda normalde hava bulunmaz ve bu alandaki basýnç negatif deðerlerdedir. Akciðer dokusu normalde ayný bir balon gibi büzülme ve sönme eðiliminde olmasýna raðmen plevra boþluðundaki bu negatif basýnç sayesinde þiþkin kalmakta ve nefes alma sýrasýnda solunum kaslarý ile göðüs boþluðu daha fazla geniþletildiðinde içeriye bir miktar hava girmekte, nefes verme ile alýnan hava dýþarý atýlmaktadýr. Ancak en zorlu nefes verme sonunda bile akciðerlerde belirli bir miktar hava daima kalmaktadýr yani akciðer tamamen sönmemektedir. Akciðeri çevreleyen ve aslýnda gerçek bir boþluk olmayan bu sanal boþlukta çok az miktarda kaygan bir sývý bulunur ve bu sayede soluk alýp verme esnasýnda akciðerler hareket edebilir.

Göðüs duvarý yaralanmalarýnda olduðu gibi dýþarýdan veya akciðer hastalýklarýna baðlý olarak akciðer dokusunun yýrtýlmasý sonucu içeriden plevra boþluðuna hava girmesi halinde bu boþluktaki basýnç negatif deðerlerden nötr yada pozitif deðerlere yükselir ki bu durumda akciðer kendisini açýk tutacak bir güç kalmadýðýndan ayný bir balon gibi söner. Pnömotoraks adý verilen bu durumda sönen akciðer kýsmen yada tamamen solunum iþlevini yerine getiremez hale gelir.

Yukarýdaki tanýmdan da anlaþýlacaðý gibi pnömotoraks baþlýca 2 grupta sýnýflandýrýlýr. Travmatik pnömotoraksta göðüs duvarýný delerek plevra boþluðuna hava girmesine neden olan bir yaralanma söz konusu iken, spontan (kendiliðinden) pnömotoraksta ise akciðer dokusunun yýrtýlmasý ile havayollarýmýzdan plevra boþluðuna kaçak olmasý tabloya neden olmaktadýr. Spontan pnömotoraks bazen KOAH, akciðer tüberkülozu, astým, akciðer kanseri, bronþektazi, akciðer absesi gibi altta yatan hastalýðýnýn akciðer dokusunda yaptýðý tahribat ve yýrtýlma sonucunda bazen de hiçbir akciðer hastalýðý olmayan saðlýklý bireylerde ortaya çýkabilir.

Altta yatan hiçbir hastalýðý olmayan saðlýklý bireylerde meydana gelen pnömotoraks istirahat halinde yada egzersiz sýrasýnda ortaya çýkabilir. Bu hastalarýn solunum kapasileri normal olduðundan genellikle çok ciddi belirtiler ortaya çýkmaz ve hasta bu nedenle bazen hekime baþvurmakta gecikebilir. Ancak bunun tersine olarak altta yatan akciðer hastalýðý nedeniyle solunum kapasiteleri zaten sýnýrlý olan hastalarda ortaya çýkan pnömotoraks ise daha gürültülü bir klinik tabloya neden olur ve çoðu kez hastayý hemen acil servise baþvurmaya zorlar.

Pnömotoraksýn ana belirtileri ani baþlayan göðüs aðrýsý ve nefes darlýðýdýr. Bu belirtilerin þiddeti hastadan hastaya deðiþebilir. Önceden KOAH, astým gibi obstrüktif havayolu hastalýðý olanlarda zaten varolan nefes darlýðý pnömotoraks sonrasý þiddetlenebilir ve hastada siyanoz, solunum yetersizliði gibi ciddi, hayatý tehtid eden klinik tablolar ortaya çýkabilir.

Ani göðüs aðrýsý ve nefes darlýðý yakýnmasý ile hekime baþvuran hastanýn fizik muayenesinde pnömotoraks olan tarafta solunum sesleri azalmýþ yada kaybolmuþtur. Hastada tablonun ciddiyetine göre taþikardi, solunum sayýsýnda artma, siyanoz gibi bulgular saptanabilir. Kesin taný akciðer grafisinde hasta taraf akciðerinin söndüðünün görülmesi ile konulur. Akciðer grafisinde ayrýca altta yatan akciðer hastalýðýna ait bulgularda saptanýr.Akciðer grafisinde pnömotoraksa neden olacak bir hastalýk görülmüyorsa bilgisayarlý tomografi ile daha detaylý bir inceleme yapýlmasý gerekir.

                                                                                                                                                  

1. Ýstirahat ve Oksijen tedavisi : Saðlýklý bireylerde görülen akciðerin kýsmen söndüðü (<10%)pnömotoraks olgularýnda hasta istirahat ve burundan verilen Oksijen tedavisi ile takibe alýnýr. Eðer 1 hafta içersinde plevra boþluðundaki hava geri emilirse yani kaybolursa baþka bir tedaviye gerek kalmaz. Bu tür hastalarda çekilen bilgisayarlý tomografide bazen akciðerin üst loblarýnda küçük hava kistleri görülür ve pnömotoraksýn bu kistlerden birinin yýrtýlmasý ile oluþtuðu anlaþýlýr.

2. Basit aspirasyon : 15% ten daha fazla alaný kaplayan ve altta yatan akciðer hastalýðý olmayan pnömotoraks olgularýnda bu yöntem uygulanabilir. Lokal anestezi yapýldýktan sonra göðüs duvarýndan ince bir iðne ile plevra boþluþuna girilerek buradaki hava aspire edilir (geri çekilir). kontrol grafisinde pnömotoraks düzeldi ise baþka bir tedaviye gerek kalmaz.

3. Göðüs tüpü ile drenaj : Altta yatan bir akciðer hastalýðýna baðlý olarak geliþmiþ pnömotorakslarda ve travmatik pnömotorakslarda ilk aþamada uygulanacak tedavi yöntemidir. Ayrýca 15% ten daha fazla alaný kaplayan veya baþtaki diðer 2 yöntemin uygulanmasýna raðmen baþarý saðlanamayan altta yatan akciðer hastalýðý olmayan spontan pnömotoraks olgularýnda uygulanmasý gereken diðer tedavi seçeneðidir. Bu yöntemde lokal anestezi sonrasý göðüs duvarýndan plevra boþluðuna plastik steril bir tüp sokulur ve bu tüpün açýkta kalan ucu dýþarý hava çýkmasýna yani havanýn drene edilmesine izin verecek ancak dýþarýdan içeri hava girmesine izin vermeyecek kapalý bir sisteme baðlanýr. Bu sayede plevra boþluðundaki hava kýsa sürede boþaltýlarak akciðerin yeniden açýlmasý saðlanýr.

                                                                                                                                                   

4. Cerrahi giriþim: Göðüs tüpü takýlmasýna raðmen düzelmeyen yada tekrarlayan pnömotorakslarda artýk cerrahi yöntemlerin uygulanmasýna gerek vardýr. Cerrahi yöntemde ameliyathane koþullarý ve genel anestezi altýnda göðüs boþluðuna girilerek akciðer veya göðüs duvarýnda hava kaçaðýna neden olan yýrtýklar tamir edilir.