Þeker hastalýðýnýn, toplumun en az 3-5% ’ini etkilediði bildirilmiþtir. A.B.D.’nde yapýlan çalýþmalar bu oranýn yýllar içinde giderek arttýðýný ve 6%’ya kadar çýktýðýný göstermektedir. Bizde ise bu oran biraz daha yüksektir. Bir milyon kiþinin Ýstanbul ve çevresinde olmak üzere ülkemizde altý milyon kiþinin üzerinde þeker hastasý olduðu tahmin edilmektedir. Her üç þeker hastasýndan birisinin gizli þeker hastasý olmasý nedeniyle önemli bir halk saðlýðý sorunuyla karþý karþýyayýz.

Þeker hastalýðý olanlarda, gözdeki að tabakasý(retina) ve sarý nokta(makula)’nýn etkilenme sýklýðý 40% ‘týr. Bu nedenle ülkemizde en az iki milyon kiþinin þeker hastalýðýna baðlý að tabakasý rahatsýzlýðý (diabetik retinopati) olduðu düþünülmektedir. Körlüðün en sýk nedenlerinin baþýnda þeker hastalýðýnýn gözü etkilemesi gelmektedir.

Þeker hastalýðý, insüline baðýmlý olan Tip I ve Tip II olmak üzere iki farklý klinik özellik gösterir. Diabet hastalarý arasýnda Tip I (insüline baðýmlý) görülme oraný 5-10%, Tip II görülme oraný 90-95% arasýndadýr. Þeker hastalýðý vücudun tüm organlarýný etkilemekle beraber, gözdeki að tabakasý ve böbrek birinci derecede tutulmaktadýr. Þeker hastalýðýnda, gözde að tabakasýnýn tutulumuna diabetik retinopati, sarý noktanýn tutulumuna diabetik makulopati adý verilir. Diabetik retinopatinin Tip I hastalarýnda görülme sýklýðý, Tip II hastalara göre iki kat fazla olup daha aðýr bir tabloyla karþýmýza çýkar. 15 yýl süreli Tip I þeker hastalarýnýn yarýsýnda yeni damar oluþumu gösteren proliferatif diabetik retinopatiye rastlanýr. Ancak, Tip II hasta sayýsý daha çok olduðundan, diabete baðlý körlüðün en sýk nedeni Tip II hastalýðýdýr.

1-En önemli risk etkeni þeker hastalýðýnýn süresidir. Eðer þeker hastalýðýnýn tanýsý 30 yaþýndan önce saptanmýþ ise 10 yýllýk þeker hastalýðýnda retinopati görülme sýklýðý 50%, 30 yýllýk þeker hastalýðýnda retinopati görülme sýklýðý 90%’dýr.

2-Metabolik dengenin bozuk olmasý ve kan þekerinin kontrol edilememesi durumunda retinopati sýklýðý artar. Kan þekeri ve Hemoglobin A1c ölçümleriyle beraber düzenli doktor kontrollerinin aksatýlmamasý gerekir.

3-Þeker hastalýðýyla beraber hipertansiyon, böbrek hastalýðý, damar hastalýðý, anemi gibi hastalýklarýn olmasý önemli risk etkenleri arasýnda sayýlýr.

4-Kandaki kolesterol ve trigliserid yüksekliði de önemli risk etkenleri arasýndadýr.

5-Sigara içilmesi ve alkol kullanýmý retinopati görülme sýklýðýný ve derecesini arttýrýr.

6-Gebelikte hormonal nedenlerle retinopati daha sýktýr. Bu nedenle hamile diabet hastalarýnýn daha sýký takipte tutulmasý gerekir.

Diabete baðlý að tabakasý hastalýðý genellikle belirti vermez. Eðer, þeker hastalýðý bulunan kiþilerde görme þikayetleri baþlarsa að tabakasý hastalýðýnýn ileri dönemde olduðu düþünülür. Bunun dýþýnda að tabakasý veya retina hastalýklarýnda rastladýðýmýz ýþýk çakmasý, siyah noktalar, siyah çizgiler, sinek uçuþmasý ve örümcek aðlarý görüntüleri gibi belirtiler de verebilir. Diabetik retinopatide, að tabakasýndaki küçük damarlarýn destek yapýsýndaki bozukluk nedeniyle serum ve kan, damar içinde duramaz ve dokuya sýzar. Dokuya sýzan kan ve serum sarý noktaya yakýnsa görme azalmasý, eðri görme ve renkli görme bozukluðu gibi yakýnmalar ortaya çýkabilir. Son yýllarda retinadan salgýlanan VEGF proteininin sýzýntýya etkisi olduðu bildirilmektedir. Bu nedenle yeni yapýlan klinik çalýþmalarda, göz içine anti-VEGF ilacý (VEGF karþýtý protein) enjeksiyonlarýyla körlüðün engellenebileceði gösterilmiþtir.

Diabet hastalýðýnýn tanýsý konulduðunda kesinlikle göz hekiminin damlalý göz dibi muayenesi önerilir. Görme keskinliði, biomikroskopi ve göz tansiyonuna bakýldýktan sonra damlalý göz dibi muayenesine geçilir. Göz bebeðinin damlayla geniþletilmesinden sonra yapýlan göz dibi muayenesinde retina ve makulada herhangi bir anormal durum (kanama, sýzýntý ve damar deðiþiklikleri) görülürse ileri tetkiklere geçilir. Bunlar sýrasýyla göz anjiosu ve makula tomografisidir. Bu tetkiklerin sonuçlarýna göre Argon Lazer kararý verilir. Argon Lazerin kullanýldýðý tedavi yönteminde sýzýntýlarýn ve yeni damar oluþumlarýnýn azaltýlarak kanama riski kontrol altýna alýnýr. Lazer tedavisinde amaç hastalýðýn olumsuz etkilerinin yavaþlatýlmasýdýr. Lazer tedavisi gerektiðinde hastalýðýn derecesine göre birden fazla seans tedavi yapýlabilir. Son yýllarda, göziçine iðne tedavisi þeker hastalarýnda baþarýlý bir þekilde uygulanabilmektedir. Þeker hastalýðýnda görme kaybýnýn en önemli nedeni olan makula (sarý leke veya sarý nokta) ödeminde anti-VEGF göziçine iðne tedavisi tercih edilmelidir. Göz içine iðne tedavisi bir ay aralýklarla yapýlabilir. Bu konuda ayrýntýlý bilgi web sitemizin diðer sayfalarýnda verilmiþtir. Eðer hastalýk ileri evredeyse ve göz arkasýnda ileri seviyede kanama ve zar oluþumu varsa vitreoretinal cerrahi uygulanýr. Bütün bu tedavilerde amaç, görmenin korunarak kiþinin yaþam kalitesine katkýda bulunmaktýr. 

Þeker hastalýðý gözün yalnýzca að tabakasýný deðil tüm dokularýný etkileyen bir hastalýktýr. Þeker hastalýðý katarakt, glokom (göz tansiyonu), göz siniri felçlerine, görme siniri kurumasý (optik atrofi) ve kuru göz hastalýðýna yol açabilir. Bütün bu göz hastalýklarý tek bir kiþide de ortaya çýkabilir. Þeker hastalýðý olan bir kiþide katarakt geliþmiþse ameliyat için beklemek sakýncalý olabilir. Bunun nedeni hasta bekleyince katarakt sertleþir ve ameliyat zorlaþýr. Ayrýca, þeker hastalarýnda katarakt olduðunda göz arkasýnda hastalýk geliþme riski olan að tabaka rahatsýzlýðýnýn tanýsý geç konulur. Þeker hastalarýnda geliþen katarakt hastalýðýnda tedavide tek seçenek cerrahidir, ve fako yöntemi tercih edilir. Gözün içinde yeni damar oluþumuna baðlý göz tansiyonu hastalýðý (neovasküler glokom) için göz içine anti-VEGF ilacýný iðne tedavisini takiben göz içine tüp takmak gerekebilir. 

Her tedavi yönteminde olduðu gibi Argon Lazer tedavisinde de riskler ve komplikasyonlar geliþebilir. Bunlar sýrasýyla, göz içinde veya çevresinde duyulan aðrý, retina kanamasý, çift görme, bulanýk görme, gece görüþünün bozulmasý, görme alaný bozukluðu, siyah noktalarýn ortaya çýkmasý ve göz bebeðinin (pupilla) geniþlemesidir. Geliþmesi muhtemel bu risk ve komplikasyonlar nedeniyle Argon Lazer tedavisi gerektiði halde, eðer tedavi kabul edilmezse veya geciktirilirse, hastalýk körlükle sonuçlanabilir.

Yukarýda belirtilen risk ve komplikasyonlara raðmen, þeker hastalýðýna baðlý að tabakasý rahatsýzlýðýnda, taný erken konulursa 90% oranýnda körlüðü engellemek mümkündür. Tedavide baþarý oraný, erken tanýyla veya diðer bir deyimle þeker hastasýnýn þikayete yol açmadan önce düzenli göz kontrollerini yaptýrmasýyla artar. Þeker hastalarý gözlerinde hiç bir þikayet olmasa da mutlaka 6 ay veya yýlda bir damlalý gözdibi muayenesi olmalýdýr.