Lösemi bir kanser türüdür. Kanser, sayýsý 100’den fazla olan bir hastalýk grubunun ortak adýdýr. Kanserde iki önemli özellik bulunur. Ýlk önce bedendeki bazý hücreler anormalleþir. Ýkinci olarak, bu tür özellikler taþýyan hücreler aþýrý bir miktarda çoðalmaya devam eder.

Lösemi kan hücrelerinin kanseridir. Lösemiyi anlayabilmek için normal kan hücrelerini ve lösemi ortaya çýkýnca nelerin deðiþtiðini kýsaca gözden geçirmek gerekir:

Kan, plasma adý verilen bir sývý içinde üç farklý hücre içeririr. Her bir hücrenin kendine özgü görevleri bulunmaktadýr.

Beyaz hücreler (akyuvarlar, lökositler): Bedenin mikroplardan kaynaklanan hastalýklara (enfeksiyonlara) ve diðer hastalýklara karþý direnç kazanmasý için baðýþýklýk sistemine yardýmcý olur.

Kýrmýzý hücreler (alyuvarlar, eritrositler): Akciðerlerden aldýklarý oksijeni bedenin tüm dokularýna taþýrlar. Buradan karbondiyoksiti alarak akciðere ulaþtýrýrlar. Kana rengini veren hücreler de alyuvarlardýr.

Trombositler: Kanamanýn kontrol altýnda tutulabilmesi için gereðinde pýhtý týkaçlarý oluþtururlar.

Lösemi ortaya çýktýðýnda beden anormal sayýda anormal kan hücresi üretir. Çoðu lösemi tipinde bu anormal hücreler akyuvarlarlardýr. Lösemi hücreleri normal kan hücrelerinden farklý görünümdedir ve uygun biçimde iþlev görmezler.

Löseminin pek çok farklý tipi vardýr. Ýki özelliðe göre gruplanýrlar: Ýlki hastalýðýn geliþmesi ve ilerlemesindeki hýz. Ýkincisi de löseminin hangi kan hücresinden ortaya çýktýðý.

Löseminin ortaya çýkýþ ve ilerleme hýzýna baðlý olarak "akut lösemi" ve "kronik lösemi" tanýmlarý kullanýlýr. Akut lösemide anormal hücreler genellikle olgunlaþmamýþ durumdadýr ve sahip olduklarý görevleri yerine getiremez. Anormal hücre sayýsý hýzla artar ve hastalýk ilerler. Kronik lösemide de olgunlaþmamýþ hücreler bulunmaktadýr ama lösemili hücrelerin çoðu olgunlaþmýþtýr ve normal iþlevlerinin bir bölümünü yerine getirirler. Hücre sayýsýndaki artýþ ve hastalýðýn ilerleme hýzý akut lösemiye göre daha yavaþtýr.

Lösemi genellikle iki farklý hücreden ortaya çýkar: Bunlar "lenfoid" ve "myeloid" hücrelerdir. Lösemi, bunlardan hangisine baðlý olarak ortaya çýktýðýna göre "lenfositik lösemi" ya da "myeloid lösemi" olarak adlandýrýlýr.

Sonuç olarak lösemilerin büyük bir bölümünü 4 tip altýnda toplayabiliriz:

Akut lenfositik lösemi (ALL): Erken çocukluk döneminde en çok görülern lösemi tipidir. Ayrýca 65 yaþ üstü ileri dönemde ortaya çýkabilir.

Akut myeloid lösemi (AML): Hem çocuklarda hem eriþkinlerde görülür. Bazen akut lenfositik-olmayan lösemi (ANLL) olarak da adlandýrýlýr.

Kronik lenfositik lösemi (KLL): Genellikle 55 yaþ üstü eriþkinlerde ortaya çýkar. Daha gençlerde de görülebilir. Ancak çocukluk döneminde hemen hiç karþýlaþýlmaz.

Kronik myeloid lösemi (KML): Genellikle eriþkin yaþlarda görülür. Çocukluk çaðýnda görülen lösemilerin çok küçük bir bölümünü oluþturur. 

 

Löseminin en sýk karþýlaþýlan bazý belirtileri þunlardýr:

Ateþ, titreme ve diðer grip benzeri semptomlar

Zayýflýk ve yorgunluk

Sýk enfeksiyon

Ýþtah ve/veya kilo kaybý

Lenf bezleri (bezeler), dalak ve/veya karaciðerde þiþlik (büyüme) ve aðrý

Normalden daha kolay biçimde bedende morluk ve/veya kanama olmasý

Cilt altýnda küçük kýrmýzý noktacýklar (peteþiler)

Diþ etlerinde þiþlik ve kanama

Kemik ve eklem aðrýlarý

Akut lösemilerde merkezi sinir sisteminin etkilenmesine baðlý olarak baþaðrýsý, kusma, bilinç bulanýklýðý, havale gibi belirtiler ortaya çýkabilir.

Kronik lösemi cildi, merkezi sinir sistemini, sindirim sistemini, böbrekleri ve testisleri etkileyebilir ve bunlara baðlý belirtiler ortaya çýkabilir. 

Bu þikayetlerin sadece lösemide ortaya çýkmadýðý unutulmamalýdýr. Teþhisi sadece doktor koyabilir. Bu nedenle her türlü þüphede mutlaka doktora danýþýlmalýdýr. Bu tutum hem yanlýþ fikirlerin yerleþmesini önleyecektir hem de hastalýklarýn erken tanýsýna katkýda bulunacaktýr.

Doktor hastasýnýn þikayetlerine göre sorular sorarak ve muayene ederek bir ön fikir oluþturmaktadýr. Doktor, muayenede karaciðerdeki, dalaktaki, cilde yakýn lenf bezlerindeki büyümeyi saptayabilir.

Kan testlerinde hücrelere iliþkin sayýsal bilgilerin öðrenilmesi, ve hücrelerin mikroskop incelenmesi önemli bilgiler saðlar. Kemik iliðinden alýnan örneklerin mikroskop altýnda deðerlendirilmesi de çok deðerli bir inceleme yöntemidir. Bu yönteme "kemik iliði biyopsisi" (ya da "kemik iliði aspirasyonu") denir.

Gerekli görülmesi durumunda omurilik aralýðýndan bir iðne ile girilerek, merkezi sinir sisteminin çevresini saran sývýdan (beyinomurilik sývýsýndan) bir miktar örnek alýnarak incelenir. Bu iþleme "lomber ponksiyon (LP)" denmektedir.

Hastalýðýn varlýðý ve/veya yaygýnlýðýnýn anlaþýlmasýnda tüm görüntüleme yöntemleri de yardýmcýdýr.

Lösemi tedavisi karmaþýktýr ve genellikle bir ekip iþi olarak kabul edilir. Bazý temel uygulama protokolleri bulunsa bile tedavi hastaya, ihtiyaçlarýna ve lösemi tipine göre farklýlýklar göstermektedir. Tedaviyi yalnýzca lösemi tipi deðil, lösemi hücrelerinin belli özellikleri, hastalýðýn yaygýnlýðý ve bu hastanýn lösemi nedeniyle daha önce tedavi alýp almadýðý gibi faktörler de belirlemektedir. Tedavi ayný zamanda hastanýn yaþý, belirtileri ve genel saðlýk durumuna da baðlý olmaktadýr.

Lösemi tanýsý konduðunda hastanýn bir þok ve yoðun bir gerginlik ve üzüntü yaþadýðý bilinmektedir. Bu duygular hastanýn hekimiyle ve saðlýk ekibiyle uygun ve olmasý gerektiði gibi bir tedavi iliþkisi kurmasýný güçleþtirebilir. Hastanýn yakýn çevresinin ve saðlýk ekibinin bu durumu bilerek hastayý destekleyici ve güçlendirici bir ortam yaratmasý son derece önemlidir.

Lösemisi olan hastalarýn büyük bir çoðunluðu ilaç tedavisine (’kemoterapi’) alýnýr. Bazýlarýna ayrýca radyoterapi ve/veya kemik iliði transplantasyonu veya immunoterapi uygulanýr. Bazý durumlarda dalaðýn alýnmasý (splenektomi) da tedavinin bir parçasý olabilmektedir.

Ýlaç tedavisi (kemoterapi) kanserli hücrelerin yok edilmesi için bazý ilaçlarýn kullanýlmasý demektir. Lösemi tipine baðlý olarak tek bir ilaç kullanýlabileceði gibi birden fazla ilaçtan oluþan kombinasyon tedavileri de vardýr.

Kanser tedavisinde kullanýlan bazý ilaçlar aðýzdan alýnýr. Ancak ilaçlarýn çoðu damaryolundan verilmektedir. Bu amaçla çoðunlukla uygun bir toplardamara bir kateter yerleþtirilmektedir. Bu kateter yolu ile sýk tekrarlanacak damar enjeksiyonlarýnýn verebileceði rahatsýzlýk en aza indirilmektedir.

Kemoterapi çoðunlukla döngüsel olarak verilir: yani bir ilaçla tedavi dönemini ilaçsýz bir iyileþme dönemi, bunu da sonra yeniden ilaçlý dönem izleyebilir.

Iþýn tedavisi (radyasyon tedavisi, radyoterapi) bazý tür lösemilerde ilaç tedavisi ile birlikte kullanýlýr. Yüksek enerjili ýþýnlar kanserli hücrelere yönlendirilir ve hücrelerin büyümeleri engellenir. Baþlýca iki türlü uygulanabilir. Bazý hastalarda bedenin seçilen özel bir bölgesine, örneðin dalaða ýþýn uygulanýr. Bazý durumlarda tüm beden ýþýn tedavisine alýnýr, bu uygulama genellikle hastanýn kemik iliði transplantasyonuna hazýrlandýðý dönemde yapýlýr.

Kemik iliði transplantasyonunda lösemiye yol açan kemik iliði yüksek doz ilaç ve ýþýnla ortadan kaldýrýldýktan sonra yerine saðlýklý bir kemik iliði dokusu konur. Bazý hastalar için gerekli görülen bu uygulamada kemik iliði bir vericiden saðlanabildiði gibi hastanýn kendi kemik iliði de kullanýlabilmektedir.

Ýmmunoterapide (biyolojik tedavi) bedenin kansere yanýtýný oluþturan baðýþýklýk sistemini etkileyen ilaçlar kullanýlmaktadýr.