Diz yaralanmalarýnda dördüncü olarak en çok hasar gören yapýlardan olan yan baðlar hakkýnda bilmek istedikleriniz.

Ýç Yan Bað Nedir? Dizin iç kýsmýnda yer alan, 

 baðdýr. Yüzeyel kýsým medial femoral epikondilden tibia iç yüzeyinin dört santim altýna kadar uzanýr. Derin kýsým ise medial eklem kapsülünden baþlar ve iç menisküse yapýþýr. 

Dýþ Yan Bað Nedir? Dýþ yan bað, posterolateral köþe adý verilen kompleks bir bað grubunun parçasýdýr. Dýþ yan bað dýþýnda bu grup içerisinde popliteofibuler bað, popliteus baðý, arkuat bað, kýsa lateral bað ve posterolateral eklem kapsülü yer alýr. 

Yan Baðlarýn Görevi Nedir? Her iki baðda dizin stabilitesinde çapraz baðlarla birlikte önemli rol oynarlar. Ýç yan bað valgus, dýþ yan bað ise varus streslerine karþý koyar. Ve dizin dýþa veya içe açýlmasýný önler. 

Yan Baðlar Nasýl Yaralanýr? Ýç yan bað dizin iç kýsmýnýn açýlmasýna engel olduðu için ayakta dururken dize yandan gelen darbelerde aþýrý gerilmeye baðlý olarak yaralanabilir. Bu durumda dizin iç kýsmý açýlýrken dýþ kýsmý daralýr. Bu yaralanma tek baþýna olabileceði gibi diðer bað yaralanmalarý ile birliktede olabilir. Ýç yan bað ile birlikte en sýk yaralanan yapýlar ön çapraz bað ve menisküstür.

Dýþ yan baðda ise mekanizme tam ters olarak iþler. Dizin iç tarafýna gelen darbe ile dýþ taraf açýlýrken iç taraf kapanýr ve dýþ yan baðda artan gerginlik yaralanmaya yol açabilir. Beraberinde posterolateral köþe yaralanmasý olabilir. 

Bulgular Nelerdir? En sýk gözlenen bulgu bað üzerine basmakla alýnan hassasiyettir. Yýrtýlan bað üzerinde þiþlik meydana gelir. Ciddi yaralanmalarda hasta dizde boþalma olmasýndan þikayet edebilir. Bulgular yaralanmanýn þiddetine göre deðiþiklik gösterir.

Evre I lezyon: Diz varus veya valgusa zorlandýðýnda açýlma 5 mm.den azdýr. Yan baðda tam olmayan bir yýrtýk vardýr. Baðýn devamlýlýðý vardýr ve bulgular genellikle hafiftir. Hasta yan bað üzerine basýnca aðrýdan þikayet eder. 1-2 hafta içerisinde konservatif tedaviyle spora dönebilirler.

Evre II lezyon: Diz varus veya valgusa zorlandýðýnda açýlma 5-10 mm arasýndadýr. Baðdaki yýrtýk tam deðildir. Sýçrama veya pivot hareketi sýrasýnda hasta dizinde boþalmadan þikayet edebilir. Aðrý ve þiþlik daha belirgindir ve günlük iþlere dönüþ için 3-4 haftalýk bir tedavi süresi gerekir.

Evre III lezyon: Diz varus veya valgusa zorlandýðýnda açýlma 10 mm.den fazladýr. Bað tam yýrtýktýr. Bað üzerinde belirgin hassasiyet ve þiþlik vardýr. Hasta dizini bükmekte zorlanýr. Dizde boþalma normal yürüyüþte dahi olur.

 

Yan bað yaralanmalarýnda taný sýklýkla klinik olarak konur. Ön-arka ve yan grafilerde avülsiyon tipi kýrýklar görülebilir. MRG diðer eklem içi dokularda eþlik eden yaralanma olup olmadýðýný göstermek için deðerlidir.

 

Erken dönemde eðer diz içerisinde bir þiþlik varsa artrosentez yapýlarak dizdeki kan boþaltýlmalýdýr. Erken dönemde bandaj uygulamasý, hareketin kýsýtlanmasý ve buz uygulanmasý hastanýn rahatlatýlmasý açýsýndan önemlidir. Bundan sonraki süreçte iç ve dýþ yan baðlar için farklý yaklaþýmlar söz konusudur.

Ýç Yan Bað: Fizik tedavi öncelikli olarak düþünülmelidir. Yaralanmanýn þiddetine göre deðiþen farklý programlar uygulanýr. Evre I yaralanmalarda kompresyon, elevasyon, ve buz uygulama tavsiye edilir. Kýsa süreli koltuk deðneði kullanýmý önerilir. Üzerine aðrýnýn izin verdiði ölçüde yük vermesine müsaade edilir. Erken harekete baþlanmasý önemlidir. Evre II yaralanmalarda ekstansiyonun son 20 derecesini kýsýtlayan ancak tam fleksiyona izin veren menteþeli bir dizlik verilir. Üzerine aðrýnýn izin verdiði ölçüde yük vermesine müsaade edilir. Baðlara stres binmeden diz çevresi kaslarýný kuvvetlendirmek için kapalý zincir egzersizlere baþlanýr. Evre III yaralanmalarda dizlik en az dört hafta süreyle kullanýlmalý, üzerine erken dönemde yük verilmemelidir. Bu yaralanmalarda iyileþme süresi 8-12 haftadýr.

Ýç yan bað yaralanmalarýnda konservatif yöntemler sýklýkla yeterlidir. Ancak eðer hasta bu tedaviden fayda görmezse çapraz bað veya menüsküs lezyonu açýsýndan tekrar deðerlendirilmeli ve cerrahi planlamasý yapýlmalýdýr.

Dýþ Yan Bað: Dýþ yan bað içe göre çok daha yavaþ iyileþir. Baþlýca sebebi kollajen yoðunluðunun farklý olmasýdýr. Evre I ve II yaralanmalar iç yan bað gibi tedavi edilir. Ancak menteþeli dizlik en az 4-6 hafta kullanýlmalýdýr. Evre III yaralanmalarda ise cerrahi gerekir, çünkü posterolateral köþe sýklýkla aralanmaya eþlik eder ve dizde rotasyonel stabilite kaybý olur. Ameliyat sonrasý yaklaþýk 3 ay dizlik kullanýmý ve yoðun fizik tedavi programý gereklidir.