Diz yaralanmalarýnda üçüncü olarak en çok hasar gören yapýlardan olan kýkýrdak hakkýnda bilmek istedikleriniz.

Ýskelet sistemi yaralanmalarýnda geç dönemde en sýk karþýlaþýlan komplikasyon kireçlenme olarak bilinen artrittir. Artrit en basit tanýmlamasý ile eklem içinde enflamasyon olmasýdýr. Ancak artrit ifadesi daha çok eklem kýkýrdaðýndaki lezyonlarýn tarifinde kullanýlýr. Eklem kýkýrdaðý üzerindeki sabit yükler kýkýrdaðýn zaman içerisinde incelmesine yol açarken eklem içerisindeki yýrtýk menüsküs ya da serbest kýkýrdak parçalarý da zýmpara etkisi yaparak kýkýrdaðýn pürüzsüz yapýsýnýn bozulmasýna yol açar.

Son yýllarda saðlanan geliþmelerle travmatik olarak oluþmuþ diz artritlerinin tedavisinde önemli aþamalar saðlanmýþtýr.

Dizimize gelen pek çok darbe dizde kýkýrdak harabiyetine yol açabilir. Bu darbelerin çoðu hafif þiddettedir ve bir iki haftada iyileþirler. Diz üzerine direkt travmalar, ani deselerasyon yaralanmalarý, yüksekten atlamalar, ani yön deðiþtirmeye baðlý rotasyonel zorlamalar kýkýrdak lezyonuna yol açabilir.

Baþlýca þikayet aðrýdýr. Hafif þiþlik, fonksiyonlarda kýsmi kayýp eþlik edebilir. Aktivite artýþý ile birlikte aðrýda þiddetlenir. Ýstirahat aðrýsý sýk görülmez ancak eklem içerisinde serbest kýkýrdak parça varsa gece bacak hareketi sýrasýnda kilitlenme ve ani aðrýya yol açabilir.

Ýlk uygulanmasý gereken tedavi yaklaþýmý konservatif yöntemlerdir. Kýkýrdak lezyonlarýnýn büyük çoðunluðunda ciddi fonksiyonel problem olmaz. Böyle bir yaralanmayla karþýlaþýlýnca öncelikle istirahat, buz uygulamasý ve kompresyon yapýlmalý, ekstremite yüksekte tutulmalýdýr. Bu tür bir yaralanmada en zor nokta dize ne kadar yük verileceðine ve nereden sonra cerrahiye gideceðine karar vermektir.

Cerrahi öncesinde pek çok hekim tarafýndan denenen alternatif tedavi yöntemleri mevcuttur. Bunlar Glukozamin kullanýmý ve eklem içi hyaluronik asit uygulamalarýdýr.

Glukozamin: Glukozamin ve kondroitin sülfat eklem kýkýrdaðýnýn temel yapý taþlarýndandýr. Pek çok araþtýrýcý ve yayýn tarafýndan osteoartrite baðlý eklem aðrýlarýnda oral yolla kullanýmý tavsiye edilmektedir. Glukozamin hafif bir antienflamatuar etki yaparak kullanan hastalarýn %80’inde aðrýnýn azalmasýný saðlar. Aðrýnýn azaltýlmasý açýsýndan plasebo ve ibuprofene göre daha etkin olduðu birçok çalýþmada gösterilmiþtir. Yan etkileri ise antienflamatuarlardan çok daha azdýr. Ancak oral yolla kullanýlan glukozaminin eklem kýkýrdaðýný tamir ettiði ya da harabiyeti azalttýðýný gösteren týbbi bir kanýt yoktur. Kondroitin sülfat sýklýkla glukozamin ilaçlarýna eklenir. Ancak etkinliði konusunda kesin kanýtlar yoktur.

Dolayýsýyla bu ilaçlarýn kullanýmý ile ilgili kesin endikasyonlar veya kullanýmý sýnýrlayacak kontrendikasyonlar yoktur.

Hyaluronik Asit: Eklem sývýsýný oluþturan temel 

 evrelerinde sinovyal sývýyý oluþturan maddelerin molekül aðýrlýklarý azalýr. Dolayýsý ile eklem sývýsýnýn kayganlýðý arttýrýcý ve þok emilimi özellikleri azalýr. Eklem içerisine hyaluronik asit enjeksiyonu yapýlan hastalarýn yaklaþýk %80-85’inde 9-12 ay arasý deðiþen sürelerde aðrýda azalma meydana geldiði ortaya konmuþtur. Eklem içerisine kullanýlan ilaca göre 3-5 arasý sayýda birer hafta ara ile enjeksiyon yapýlmasý gereklidir. Enjeksiyonlarýn uzman bir hekim tarafýndan yapýlmasý önemlidir. Neden bazý hastalarda etkili diðerlerinde etkisiz olduðu bilinmemektedir.

 

Kýkýrdak lezyonlarý günlük yaþamý kýsýtlayacak oranda aðrýya veya fonksiyon kaybýna yol açýyorsa tereddüt edilmeden cerrahi uygulanmalýdýr. Pek çok hekim öncelikle konservatif yöntemleri uygular ancak bunlarda baþarýsýz olunmasý durumunda artroskopik yaklaþýmlarý önerir. Artroskopide görülecek lezyonun büyüklüðüne göre cerrahi yöntem açýsýndan karar verilir. Hafif yaralanmalarda basit debridman yeterli olur. Daha büyük lezyonlarda ise mikrokýrýk, lazer veya radyofrekans ile abrazyon yöntemleri kullanýlabilir. Ýki santimden küçük lezyonlarda mozaikplasti, OATS veya COR prosedürü olarak bilinen tek basamaklý osteokondral otogreftleme yapýlabilir. Daha yeni tarif edilen bir yöntem olan otolog kýkýrdak transplantasyonu ise iki basamaklý bir giriþimdir. Önce artroskopik olarak kýkýrdak hücreleri dizden alýnýr. Ýkinci basamakta ise oluþturulan yapý açýk yöntemle dize yerleþtirilir. Hangi ameliyatýn yapýlacaðýna hastanýn dizine ve hekimin tecrübesine baðlý olarak karar verilir.